๓. ชวนหังสชาดก

3 Javanahaṃsajātakaṃ.

Idheva haṃsa nipatāti idaṃ satthā jetavane viharanto daḷhadhamma- dhanuggahasuttantadesanaṃ ārabbha kathesi.

Bhagavatā hi seyyathāpi bhikkhave cattāro daḷhadhammā dhanuggahā susikkhitā katahatthā katupāsanā catuddisā ṭhitā assu atheko puriso āgaccheyya ahaṃ imesaṃ catunnaṃ daḷhadhammānaṃ dhanuggahānaṃ susikkhitānaṃ katahatthānaṃ katupāsanānaṃ catuddisā kaṇḍe khitte appatite paṭhaviyaṃ gahetvā āgamissāmīti. Taṃ kiṃ maññatha bhikkhave javena javanto puriso paramena javena samannāgatoti evaṃ bhanteti yathā ca bhikkhave tassa purisassa javo yathā ca candimasuriyānaṃ javo tato sīghataro yathā ca bhikkhave tassa purisassa javo yathā ca yāva devatā candimasuriyānaṃ purato dhāvanti tāsaṃ devatānaṃ javo tato sīghataro yathā ca bhikkhave tassa purisassa javo tāsaṃ devatānaṃ javo tato sīghataraṃ āyusaṃkhārā khīyanti tasmātiha bhikkhave evaṃ sikkhitabbaṃ uppannāni kāmarāgapipāsāni pajahissāma na ca No kāmarāgapipāsāni cittaṃ pariyādāya ṭhassanti appamattā bhavissāmāti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbanti imassa suttassa kathitadivasato paṭṭhāya dutiyadivase bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso satthā attano buddhavisaye ṭhatvā imesaṃ sattānaṃ āyusaṃkhāre itare dubbale katvā paridassento puthujjanabhikkhū ativiya santāsaṃ pāpesi aho buddhabalannāmāti. Satthā āgantvā kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte anacchariyaṃ bhikkhave svāhaṃ idāni sabbaññutaṃ patto sattānaṃ āyusaṃkhāraṃ itarabhāvaṃ dassetvā bhikkhū saṃvejetvā dhammaṃ desemi mayā hi pubbe ahetukahaṃsayoniyaṃ nibbattenāpi saṃkhārānaṃ itarabhāvaṃ dassetvā bārāṇasirājānaṃ ādiṃ katvā sakalarājaparisaṃ saṃvejetvā dhammo desitoti vatvā atītaṃ āhari

atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto javanahaṃsayoniyaṃ nibbattitvā navutihaṃsasahassaparivuto cittakūṭe vasati. So ekadivasaṃ jambūdīpatale ekasmiṃ sare saparivāro sayaṃjātasāliṃ khāditvā ākāseva suvaṇṇakilañjaṃ paṭṭhapento viya mahantena parivārena bārāṇasinagarassa matthakena mandamandāya vilāsagatiyā cittakūṭaṃ gacchati. Atha naṃ bārāṇasirājā disvā imināpi mādisena raññā bhavitabbanti amaccānaṃ vatvā tasmiṃ sinehaṃ uppādetvā mālāgandhavilepanaṃ gahetvā mahāsattaṃ olokento sabbaturiyāni paggaṇhāpesi. Mahāsatto taṃ attano sakkāraṃ karontaṃ disvā haṃse Pucchi rājā mama evarūpaṃ sakkāraṃ karonto kiṃ paccāsiṃsatīti. Tumhehi saddhiṃ mittabhāvaṃ devāti. Tenahi rañño amhehi saddhiṃ mittabhāvo hotūti raññā saddhiṃ mittabhāvaṃ katvā pakkāmi. Athekadivasaṃ rañño uyyānaṃ gatakāle anotattadahaṃ gantvā ekena pakkhena udakaṃ ekena candanacuṇṇaṃ ādāya rājānaṃ tena udakena nhāpetvā candanacuṇṇena okiritvā mahājanassa passantasseva saparivāro cittakūṭaṃ agamāsi. Tato paṭṭhāya rājā mahāsattaṃ daṭṭhukāmo sahāyo me ajja āgamissatīti āgamanamaggaṃ olokento acchati. Tadā mahāsattassa kaniṭṭhā dve haṃsapotakā suriyena saddhiṃ javissāmāti mantetvā mahāsattassa ārocesuṃ mayaṃ suriyena saddhiṃ javissāmāti. Tāta suriyavego nāma sīgho suriyena javituṃ na sakkhissatha antarāva vinassissatha mā gamitthāti. Te dutiyaṃpi tatiyaṃpi yāciṃsu. Bodhisattopi te yāvatatiyavārepi nivāretiyeva. Te mānathaddhā attano balaṃ ajānantā mahāsattassa anācikkhitvāva suriyena saddhiṃ javissāmāti suriye anuggateyeva gantvā yugandharamatthake nisīdiṃsu. Mahāsatto te adisvā kahaṃ nukho te gatāti pucchitvā taṃ pavuttiṃ sutvā cintesi te suriyena saddhiṃ javituṃ na sakkhissanti antarāva nassissanti jīvitadānaṃ tesaṃ dassāmīti. Sopi gantvā yugandharamatthakeyeva nisīdi. Atha uggate suriyamaṇḍale haṃsapotakā uppatitvā suriyena saddhiṃ pakkhandiṃsu. Mahāsattopi tehi saddhiṃ pakkhandi. Kaniṭṭhabhātiko yāva Pubbaṇhasamayā javitvā kilami. Pakkhasandhīsu aggiuṭṭhānakālo viya ahosi so bodhisattassa saññaṃ adāsi bhātika na sakkomīti. Atha naṃ mahāsatto mā bhāyi jīvitante dassāmīti pakkhapañjarena parikkhipitvā assāsetvā cittakūṭapabbataṃ netvā haṃsānaṃ majjhe ṭhapetvā puna pakkhanditvā suriyaṃ patvā itarena saddhiṃ pāyāsi. Sopi yāva upakaṭṭhamajjhantikā suriyena saddhiṃ javitvā kilami. Pakkhasandhīsu aggiuṭṭhānakālo viya ahosi. Tato bodhisattassa saññaṃ adāsi bhātika na sakkomīti. Taṃpi mahāsatto tatheva samassāsetvā pakkhapañjarenādāya cittakūṭameva agamāsi. Tasmiṃ khaṇe suriyo nabhamajjhaṃ pāpuṇi. Atha mahāsatto ajja mama sarīrabalaṃ vimaṃsissāmīti cintetvā ekavegeneva pakkhanditvā yugandharamatthake nisīditvā tato uppatitvā ekavegeneva suriyaṃ pāpuṇitvā kālena purato kālena pacchato javitvā cintesi mayhaṃ suriyena saddhiṃ javanaṃ nāma niratthakaṃ ayonisomanasikārasambhūtaṃ kiṃ me iminā bārāṇasiṃ gantvā mama sahāyassa rañño atthayuttaṃ dhammayuttaṃ kathaṃ kathessāmīti. So nivattitvā suriye nabhamajjhaṃ anatikkanteyeva sakalacakkavāḷagabbhaṃ antantena anusaṃyāyitvā vegaṃ parihāpento sakalajambūdīpaṃ antantena anusaṃyāyitvā bārāṇasiṃ pāpuṇi. Dvādasayojanikaṃ sakalanagaraṃ haṃsachannaṃ viya ahosi chiddaṃ nāma na paññāyi anukkamena vege parihāpente ākāse chiddāni paññāyiṃsu. Mahāsatto vegaṃ parihāpetvā ākāsato otaritvā Sīhapañjarassa abhimukhaṭṭhāne aṭṭhāsi. Rājā āgato me sahāyoti somanassappatto tassa nisīdanatthāya kāñcanapīṭhaṃ paññāpetvā samma pavisa idha nisīdāti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๓,๑๕๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. ชวนหังสชาดก”