Atīte kāsikaraṭṭhe bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto satthavāhakule paṭisandhiṃ gaṇhi. So vayappatto pañcahi sakaṭasatehi baṇijjaṃ karonto vicarati. So ekaṃ saṭṭhiyojanikaṃ marukantāraṃ paṭipajji. Tasmiṃ pana kantāre sukhumā bālukā muṭṭhinā gahitā hatthe na tiṭṭhanti suriyuggamanato paṭṭhāya aṅgārarāsi viya uṇhā honti na sakkā atikkamituṃ tasmā taṃ paṭipajjanto dāruudakatelataṇḍulādīni sakaṭehi ādāya rattimeva gantvā Aruṇuggamane sakaṭāni parivattakāni katvā matthake maṇḍapaṃ kāretvā kālasseva āhārakiccaṃ niṭṭhāpetvā chāyāya nisinnā divasaṃ khepetvā aṭṭhaṅgate suriye sāyamāsaṃ bhuñjitvā bhūmiyā sītalāya jātāya sakaṭāni yojetvā gacchanti. Samuddagamanasadisameva gamanaṃ tattha hoti. Thalaniyāmako nāma laddhuṃ vaṭṭatīti so tārakasaññāya satthagamanayogaṃ kāreti. Sopi satthavāho tasmiṃ kāle iminā niyāmeneva taṃ kantāraṃ gacchanto ekūnasaṭṭhiyojanāni gantvā idāni ekaratteneva marukantārā nikkhamanaṃ bhavissatīti sāyamāsaṃ bhuñjitvā sabbaṃ dārūdakaṃ khepetvā sakaṭāni yojetvā pāyāsi. Niyāmako purimasakaṭe āsanaṃ santharāpetvā ākāse tārakaṃ olokento ito pājetha etto pājethāti vadamāno nipajji. So dīghamaddhānaṃ aniddāyanabhāvena kilamanto niddaṃ okkami goṇe nivattitvā āgamanamaggameva gaṇhante na aññāsi. Goṇā sabbarattiṃ agamaṃsu. Niyāmako aruṇuggamanavelāya pabuddho nakkhattaṃ oloketvā sakaṭāni nivattetha sakaṭāni nivattethāti āha. Sakaṭāni nivattetvā paṭipāṭiyā karontānaññeva ca aruṇo uggato. Manussā hiyyo amhākaṃ nivutthakhandhāvāraṭṭhānamevetaṃ dārūdakaṃpi no khīṇaṃ idāni naṭṭhamhāti sakaṭāni mocetvā parivattakena ṭhapetvā matthake maṇḍapaṃ katvā attano sakaṭassa heṭṭhā anusocantā nipajjiṃsu. Bodhisatto mayi viriyaṃ ossajjante sabbe te vinassantīti pāto sītalavelāyameva āhiṇḍanto ekaṃ dabbatiṇagacchaṃ disvā imāni Tiṇāni heṭṭhā udakasītalena uṭṭhitāni bhavissantīti cintetvā kuddālaṃ gāhāpetvā taṃ padesaṃ khaṇāpesi. Te saṭṭhihatthaṭṭhānaṃ khaṇiṃsu. Ettakaṃ ṭhānaṃ khaṇitvā paharantānaṃ kuddālo heṭṭhā pāsāṇe paṭihaññi. Pahaṭamatte sabbe viriyaṃ ossajjiṃsu. Bodhisattopi imassa pāsāṇassa heṭṭhā udakena bhavitabbanti otaritvā pāsāṇe ṭhito onamitvā sotaṃ odahitvā saddaṃ āvajjento heṭṭhā udakassa pana saddaṃ sutvā uttaritvā cūḷupaṭṭhākaṃ āha tāta tayā viriye ossaṭṭhe vinassissāma tvaṃ viriyaṃ anossajjitvā imaṃ ayakūṭaṃ gahetvā āvāṭaṃ otaritvā etasmiṃ pāsāṇe pahāraṃ dehīti. So tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā sabbesu viriyaṃ ossajjitvā ṭhitesupi viriyaṃ anossajjanto otaritvā pāsāṇe pahāraṃ deti. Pāsāṇo dvidhā bhinditvā heṭṭhā patitvā sotaṃ sannirumhitvā aṭṭhāsi. Tālakhandhappamāṇā udakavaṭṭi uggañchi. Sabbe pānīyaṃ pivitvā nhāyiṃsu. Atirekāni akkhayugādīni phāletvā yāgubhattaṃ pacitvā bhuñjitvā goṇe ca bhojetvā suriye ca aṭṭhaṅgate udakāvāṭasamīpe dhajaṃ bandhitvā icchiticchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu. Te tattha bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā dviguṇatiguṇaṃ lābhaṃ labhitvā attano vasanaṭṭhānaññeva agamaṃsu. Te tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gatā. Bodhisattopi dānādīni puññāni katvā yathākammameva gato.

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒๕๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. วัณณุปถชาดก”