akilāsu vinde hadayassa santinti.

Tattha akilāsunoti nikkosajjā āraddhaviriyā. Vaṇṇupatheti vaṇṇaṃ vuccati bālukā bālukamaggeti attho. Khaṇantāti bhūmiṃ khaṇamānā. Udaṅgaṇeti ettha udāti nipāto aṅgaṇeti attho. Manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne anāvaṭe bhūmibhāgeti attho. Tatthāti tasmiṃ vaṇṇapathe. Papaṃ avindunti udakaṃ labhiṃsu. Udakañhi pivanabhāvena papāti vuccati paviṭṭhaṃ vā āpaṃ papaṃ mahodakanti attho. Evanti opammapaṭipādanaṃ. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ kāyamoneyyādīsu vā aññataraṃ tena samannāgatattā puggalo munīti vuccati. So panesa āgāriyamuni anāgāriyamuni sekhamuni asekhamuni paccekamuni munimunīti anekavidho. Tattha āgāriyamunīti gihi āgataphalo viññātasāsano. Anāgāriyamunīti tathārūpova pabbajito. Sekhamunīti sattasekhā. Asekhamunīti khīṇāsavo. Paccekamunīti paccekabuddho. Munimunīti sammāsambuddho. Imasmiṃ panatthe sabbasaṅgāhikavasena moneyyasaṅkhātāya paññāya samannāgato munīti veditabbo. Viriyabalūpapannoti viriyena ceva kāyabalañāṇabalena ca samannāgato. Akilāsūti nikkosajjo

Kāmaṃ taco nahārū ca aṭṭhi ca avasissatu

upasussatu me sarīre sabbantaṃ maṃsalohitanti evaṃ vuttena caturaṅgasamannāgatena viriyena samannāgatattā analaso akilāsu. Vinde hadayassa santinti cittassapi hadayarūpassapi sītalabhāvakaraṇena santinti saṅkhayaṃ gataṃ jhānavipassanābhiññā- arahattamaggañāṇasaṅkhātaṃ ariyadhammaṃ vindati paṭilabhatīti attho. Bhagavatā hi dukkhaṃ bhikkhave kusīto viharati vokiṇṇo pāpakehi akusalehi dhammehi mahantañca sadatthaṃ parihāpeti āraddhaviriyo ca kho bhikkhave sukhaṃ viharati pavivitto pāpakehi akusalehi dhammehi mahantañca sadatthaṃ paripūreti na bhikkhave hīnena atthassa patti hotīti evaṃ anekehi suttehi kusitassa dukkhavihāro āraddhaviriyassa ca sukhavihāro saṃvaṇṇito. Idāni āraddhaviriyassa akatābhinivesassa vipassakassa viriyabalena adhigantabbaṃ tameva sukhavihāraṃ dassento evaṃ muni viriyabalūpapanno akilāsu vinde hadayassa santinti āha. Idaṃ vuttaṃ hoti yathā te bāṇijā akilāsuno vaṇṇapathe khaṇantā udakaṃ labhiṃsu evaṃ imasmiṃ hi sāsane akilāsu hutvā vāyamamāno paṇḍito bhikkhu paṭhamajjhānādibhedaṃ hadayassa santiṃ labhatīti. So tvaṃ bhikkhu pubbe udakamaggassa atthāya viriyaṃ katvā idāni evarūpe maggaphalatthāya niyyānike sāsane kasmā viriyaṃ ossajjasīti.

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒๕๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. วัณณุปถชาดก”