yañcassa bhuñjati mātā annaṃ pānañca bhojanaṃ

tena so tattha yāpeti mātukucchigato naroti. Tattha imaṃ mātukucchiyaṃ kalalādibhāvaṃ mātukucchito ca nikkhanto mandadasakādibhāvaṃ āpajjamāno sasataṃ samitaṃ gacchati. Sa gacchaṃ na nivattatīti sacāyaṃ evaṃ gacchanto puna abbhudato kalalabhāvaṃ pesiādito vā abbhudādibhāvaṃ vā khiḍḍādasakato mandadasakabhāvaṃ vaṇṇadasakādito vā khiḍḍādasakādibhāvaṃ pāpuṇituṃ na nivattati. Yathā pana so valāhako vātavegena sañcuṇṇiyamāno ahaṃ asukaṭṭhāne nāma uṭṭhito puna nivattetvā tattheva gantvā pakatibhāvena ṭhassāmīti na labhati yadassa gataṃ taṃ gatameva yaṃ antarahitaṃ taṃ antarahitameva hoti. Tathā sopi kalalādibhāvena gacchamāno gacchateva tasmiṃ tasmiṃ koṭṭhāse saṅkhārā purimānaṃ paccayā hutvā pacchato anivattetvā tattha tattheva bhijjanti jarākāle saṅkhārā amhehi esa pubbe yuvā thāmasampanno kato puna naṃ nivattetvā tattheva karissāmāti na labhanti tattha tattheva antaradhāyantīti dasseti. Na yujjhamānāti ubhato byuḷhe saṅgāme yujjhantā. Na balena vassitāti na kāyabalena yodhabalena vā upagatā samannāgatā. Na jīrantīti purimaṃ nakāraṃ āharitvā evarūpāpi narā na jīranti na Cāpi miyyareti attho veditabbo. Sabbamhi tanti mahārāja sabbameva hi idaṃ pāṇamaṇḍalaṃ mahāyantena pīḷiyamānā ucchughaṭikā viya jātiyā ca jarāya ca upaddutaṃ niccapīḷitaṃ. Taṃ me matī hotīti tena kāraṇenapi mama pabbajitvā dhammaṃ carāmīti mati hoti cittaṃ uppajjati. Caturaṅgininti hatthiādīhi caturaṅgehi samannāgataṃ. Senaṃ subhiṃsarūpanti suṭṭhu bhiṃsanakajātikaṃ senaṃ. Jayantīti kadāci ekacce rājāno attano senāya jayanti. Na maccunoti tepi rājāno mahāsenassa maccuno senaṃ jayituṃ na ussahanti na byādhijarāmaraṇāni maddituṃ sakkonti. Muccare ekaccayāti etehi hatthiādīhi parivāritā ekacce paccāmittānaṃ hatthato muccanti maccuno pana santikā muccituṃ na sakkonti. Pabhiñjantīti etehi hatthiādīhi paccatthikarājūnaṃ nagarāni pabhiñjanti. Padhaṃsayantīti mahājanaṃ dhaṃsentā vidhaṃsentā jīvitakkhayaṃ pāpenti. Na maccunoti tepi maraṇakāle sampatte maccuno bhañjituṃ na sakkonti. Bhinnagaḷā pabhinnāti tīsu ṭhānesu pabhinnā hutvā madaṃ gaḷantā paggharitamadāti attho. Na maccunoti tepi mahāmaccuṃ maddituṃ na sakkonti. Issāsinoti issāsā dhanuggahā. Katahatthāti susikkhitā. Dūrepātīti dūre pātetuṃ samatthā. Akkhaṇavedhinoti aviruddhavedhino vijjuālokena vijjhanasamatthā vā. Sarānīti anotattādīni mahāsarānipi khīyantiyeva. Saselakānanāti sapabbatavanasaṇḍā mahāpaṭhavīpi khīyati. Sabbaṃ hi tanti sabbamidaṃ saṅkhāragataṃ dīghamantaraṃ ṭhatvā khīyateva Kappuṭṭhānaggiṃ patvā mahāmerūpi aggimukhe madhusiṭṭhakaṃ viya vilīyateva. Aṇumattopi saṅkhāro ṭhātuṃ na sakkoti. Kālapariyāyanti kālapariyāyaṃ nassanakālavāraṃ patvā sabbaṃ bhañjare sabbaṃ saṅkhāragataṃ bhijjateva. Tassa pakāsanatthaṃ sattasuriyasuttaṃ āharitabbaṃ. Calācalanti cañcalaṃ sakabhāvena ṭhātuṃ asamattho nānābhāvavinābhāvo. Pāṇabhunodha jīvitanti idha loke imesaṃ pāṇabhūtānaṃ jīvitaṃ. Paṭova dhuttassa dumova kūlajoti surādhutto hi suraṃ disvāva udare bandhasāṭakaṃ datvā pivateva nadīkūle jātadumova kūle lujjamāne lujjati yathā esa paṭo ca dumo ca cañcalo evaṃ sattānaṃ jīvitaṃ devāti. Dumapphalānevāti yathā pakkāni phalāni vātahatāni dumaggato bhūmiyaṃ patanti tatheva ime māṇavā jarāvātena hatā jīvitā gaḷitvā maraṇapaṭhaviyaṃ patanti. Daharāti antamaso kalalabhāve ṭhitāpi. Majjhimaporisāti nārīnarānaṃ majjhe ṭhitā ubhatobyañjanakanapuṃsakā. Tārakarājasannibhoti yathā tārakarājā kāḷapakkhe khīṇo pana juṇhapakkhe pūrati na evaṃ sattānaṃ vayo. Sattānaṃ vayo hi yadabbhatītaṃ gatamevadāni taṃ na tassa punāgamanaṃ atthi. Kuto ratīti jarājiṇṇassa kāmaguṇesu ratipi natthi te paṭicca uppajjanakasukhaṃ kutoyeva. Yakkhāti mahiddhikā yakkhā. Pisācāti paṃsupisācakā. Petāti pittivisayikā. Assasantīti assāsavātena upahananti āvisantīti vā attho. Na maccunoti maccuṃ pana tepi assāsena vā upahanituṃ āvisituṃ vā na sakkonti. Nijjhāpanaṃ karontīti balikammavasena khamāpenti Pasādenti. Aparādhaketi rājāparādhakārake. Dūsaketi rajjadūsake. Heṭhaketi sandhicchedādīhi lokaviheṭhake. Rājānoti rājāno. Viditvāna dosanti dosaṃ jānitvā yathānurūpena daṇḍenti. Na maccunoti tepi maccuṃ taṇḍayituṃ na sakkonti. Nijjhāpetunti sakkhīhi attano niraparādhabhāvaṃ pakāsetvā pasādetuṃ. Na aḍḍhakā balavā tejavāpīti ime aḍḍhā ayaṃ kāyabalañāṇabalehi balavā ayaṃ tejavāti evaṃpi na maccurājassa apekkhamatthi ekasmiṃpi satte apekkhā pemaṃ sineho natthi sabbamevābhimaddatīti dasseti. Pasayhāti balakkārehi abhibhavitvā. Na maccunoti tepi maccuṃ khādituṃ na sakkonti. Karontāti māyaṃ karontā. Mohentīti abhūtaṃ bhūtaṃ katvā dassentā mohenti. Uggatejāti uggatena visatejena samannāgatā. Tikicchakāti visavejjā. Dhammantarī vettaruṇo ca bhojoti ete evaṃnāmakā vejjā. Ghoramadhīyamānāti ghoraṃ nāma vijjaṃ adhiyantā. Osadhebhīti ghoraṃ vā gandhādiṃ vā vijjaṃ sāvetvā osadhāni ādāya tehi osadhehi paccatthikānaṃ adassanaṃ vajanti. Dhammoti sucaritadhammo. Rakkhatīti yena rakkhito taṃ paṭirakkhati. Sukhanti chasu kāmasaggesu sukhaṃ āvahati pāpeti paṭisandhivasena upaneti.