Rājā sakkaṃ pakkosāpesi. Dvinnaṃ janānaṃ visesaṃ neva rājā jānāti na amaccā. Macchariseṭṭhī kiṃ deva na jānātha ahaṃ seṭṭhī ayaṃ na seṭṭhīti āha. Mayaṃ na sañjānāma atthi ko te sañjānanakoti. Bhariyā me devāti. Bhariyaṃ pakkosāpetvā kataro te sāmikoti pucchiṃsu. Sā ayanti sakkasseva santike aṭṭhāsi. Puttadhītaro dāsakammakare pakkosāpetvā pucchiṃsu. Sabbe sakkasseva santike tiṭṭhanti. Puna seṭṭhī cintesi mayhaṃ sīse piḷakā atthi kesehi paṭicchannā taṃ kho pana kappakoyeva jānāti taṃ pakkosāpessāmīti. So kappako maṃ deva sañjānāti taṃ pakkosāpehīti āha. Tasmiṃ pana kāle bodhisatto Tassa kappako ahosi. Rājā taṃ pakkosāpetvā illīsaseṭṭhiṃ jānāsīti pucchi. So sīsaṃ oloketvā sañjānissāmi devāti. Tenahi dvinnampi sīsaṃ olokehīti āha. Tasmiṃ khaṇe sakko sīse piḷakaṃ māpesi. Bodhisatto dvinnampi sīsaṃ olokento piḷakaṃ disvā mahārāja dvinnampi sīse piḷakā atthiyeva nāhaṃ etesu ekassāpi illīsabhāvaṃ sañjānituṃ sakkomīti vatvā imaṃ gāthamāha

ubho khañjā ubho kuṇī ubho visamacakkhukā

ubhinnaṃ piḷakā jātā nāhaṃ passāmi illisanti.

Tattha ubhoti dvepi janā. Khañjāti kuṇṭhapādā. Kuṇīti kuṇṭhahatthā. Visamacakkhukāti visamaakkhimaṇḍalā kekarāti attho. Piḷakāti dvinnampi ekasmiṃyeva sīsappadese ekasaṇṭhānāva dve piḷakā jātā. Nāhaṃ passāmīti ahaṃ imesu ayaṃ nāma illīsoti na passāmi ekassāpi illīsabhāvaṃ na jānāmīti avoca.

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๕๖๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. อิลลีสชาดก”