So ekadivasaṃ uparippāsāde mahāvātapānaṃ vivaritvā ṭhito taṃ upāsakaṃ bhuttapātarāsaṃ chattamādāya jetavanaṃ gacchantaṃ disvā pakkosāpetvā evamāha tvaṃ kira upāsaka bahussuto amhākañca itthiyo dhammaṃ sotukāmā ceva uggahetukāmā ca sādhu vatassa sace tāsaṃ dhammaṃ vāceyyāsīti. Gihīnaṃ nāma rājantepure dhammaṃ desetuṃ vā vācetuṃ vā na paṭirūpaṃ etaṃ ayyānameva paṭirūpanti. Rājā saccaṃ esa vadatīti taṃ uyyojetvā itthiyo pakkosāpetvā bhadde ahaṃ tumhākaṃ dhammaṃ desanatthāya ca dhammaṃ vācanatthāya ca satthu santikaṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ yācissāmi asītiyā mahāsāvakesu kataraṃ yācissāmīti āha. Tā sabbā mantetvā dhammabhaṇḍāgārikaṃ ānandattherameva ārocesuṃ. Rājā satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno evamāha bhante amhākaṃ gehe itthiyo ānandattherassa santike dhammaṃ sotuñca uggahetuñca icchanti sādhu vatassa sace thero amhākaṃ gehe dhammaṃ deseyya ceva vāceyya cāti. Satthā sādhūti sampaṭicchitvā theraṃ āṇāpesi. Tato paṭṭhāya rañño itthiyo therassa santike dhammaṃ suṇanti ceva uggaṇhanti ca.

Athekadivasaṃ rañño cūḷāmaṇi naṭṭho. Rājā tassa naṭṭhabhāvaṃ sutvā amacce āṇāpesi sabbe antovalañjanakamanusse gahetvā cūḷāmaṇiṃ āharāpethāti. Amaccā mātugāme ādiṃ katvā cūḷāmaṇiṃ paripucchantā adisvā mahājanaṃ kilamenti. Taṃ divasaṃ ānandatthero rājanivesanaṃ paviṭṭho. Yathā tā itthiyo pubbe theraṃ disvāva haṭṭhatuṭṭhā dhammaṃ suṇanti ceva gaṇhanti ca tathā akatvā sabbā domanassappattāva ahesuṃ tato therena kasmā tumhe ajja evarūpā jātāti pucchitā evamāhaṃsu bhante rañño cūḷāmaṇiṃ pariyesissāmāti amaccā mātugāme upādāya antovalañjanake kilamenti na jānāma kassa kiṃ bhavissatīti tenamhā domanassappattāti. Thero mā cintethāti tā samassāsetvā rañño santikaṃ gantvā paññattāsane nisīditvā maṇi kira te mahārāja naṭṭhoti pucchi. Āma bhanteti. Asakkhi pana taṃ āharāpetunti. Bhante sabbaṃ antojanaṃ gahetvā kilamentopi na sakkomi āharāpetunti. Mahārāja mahājanaṃ akilametvāva āharaṇupāyo atthīti. Kataro bhanteti. Piṇḍadānaṃ mahārājāti. Kataraṃ piṇḍadānaṃ bhanteti. Mahārāja yattakesu āsaṅkā atthi te gahetvā ekekassa ekekaṃ palāsapiṇḍaṃ vā mattikāpiṇḍaṃ vā datvā imaṃ paccūsakāle āharitvā asukaṭṭhāne nāma pātethāti vattabbaṃ yena gahito bhavissati so tasmiṃ pakkhipitvā āharissati sace paṭhamadivaseyeva pātenti iccetaṃ kusalaṃ no ce pātenti Dutiyadivasepi tatiyadivasepi tatheva kātabbaṃ evaṃ mahājano ca na kilamissati maṇiñca labhissasīti evaṃ vatvā thero agamāsi. Rājā vuttanayeneva tayo divase dāpesi. Neva maṇiṃ āhariṃsu. Thero tatiyadivase āgantvā kiṃ mahārāja pātito maṇīti pucchi. Na pātenti bhanteti. Tenahi mahārāja mahātalasmiṃyeva paṭicchannaṭṭhāne mahācāṭiṃ ṭhapāpetvā udakassa pūrāpetvā sāṇīhi parikkhipāpetvā sabbe antovalañjanakamanussā ca itthiyo ca uttarāsaṅgaṃ katvā ekeko antosāṇiṃ pavisitvā hatthaṃ dhovitvā āgacchatūti vadehīti. Thero imaṃ upāyaṃ ācikkhitvā pakkāmi. Rājā tathā kāreti. Maṇicoro cintesi dhammabhaṇḍāgāriko imaṃ adhikaraṇaṃ ādāya maṇiṃ adassetvā osakkissati taṃ pātetuṃdāni vaṭṭatīti maṇiṃ paṭicchannaṃ katvā ādāya antosāṇiṃ pavisitvā cāṭiyaṃ pātetvā nikkhami. Sabbesaṃ nikkhantakāle udakaṃ chaḍḍetvā maṇiṃ addasaṃsu. Rājā theraṃ nissāya mahājanaṃ akilametvāva me maṇi laddhoti tussi. Antovalañjanakamanussāpi theraṃ nissāya mayaṃ mahādukkhato muttamhāti tussiṃsu. Therassānubhāvena raññā cūḷāmaṇi laddhoti therassānubhāvo sakalanagare ceva bhikkhusaṅghe ca pākaṭo jāto.

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๖๑๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. มหาสารชาดก”