tattha kare sarikkhoti jātiādīhi sadisopi mittadhammaṃ kareyya. Athavāpi seṭṭhoti jātiādīhi seṭṭhopi adhikopi kareyya. Nihīnako cāpi kareyya ekoti eko jātiādīhi hīnopi mittadhammaṃ kareyya. Tasmā sabbepi ete mittā kātabbāyevāti dīpeti. Kiṃkāraṇā. Kareyyu te byasane uttamatthanti sabbe cete sahāyassa byasane uppanne attano pattabhāraṃ vahamānā uttamatthaṃ kareyyuṃ kāyikacetasikadukkhato taṃ sahāyakaṃ moceyyumevāti attho. Tasmā hīnopi mitto kātabboyeva pageva itare. Tatridaṃ opammaṃ. Yathā ahaṃ kusanāḷi rucāyanti yathā ahaṃ rucāyaṃ nibbattadevatā ayañca kusanāḷidevatā appesakkhā mittasanthavaṃ karimhā tatrāpāhaṃ mahesakkhāpi samānā attano uppannaṃ dukkhaṃ bālatāya anupāyakusalatāya harituṃ nāsakkhiṃ imampana appesakkhampi samānaṃ paṇḍitaṃ devataṃ nissāya dukkhato muttomhīti. Tasmā aññehipi dukkhā muccitukāmehi samavisiṭṭhabhāvaṃ anoloketvā hīnopi paṇītopi mitto kātabbo.

Rucādevatā imāya gāthāya devasaṅghassa dhammaṃ desetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā saddhiṃ kusanāḷidevatāya yathākammaṃ gatā.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā rucādevatā ānando ahosi kusanāḷidevatā pana ahamevāti.

Kusanāḷijātakaṃ paṭhamaṃ.

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๗๑๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. กุสนาฬิชาดก”