๗. จันทกุมาร

สองแหล่งเก็บเรื่องเดียวกันนี้ไว้ไม่ตรงกัน ที่ขีดไว้ข้างบนคือจุดที่ต่าง ข้างล่างคือคำอ่านของแต่ละฝั่ง ห้องสมุดนี้ไม่ได้ตัดสินว่าฝั่งไหนถูก — เก็บไว้ทั้งคู่ให้เห็นกับตา

—

ฯ [๗๗๖] อติทานํ ททตฺวาน ๗ #๑ ม. อีสํ ฯ สี. ยุ. อีโส ขคฺคํว ฯ ๒ ม. จิตฺตสิพฺพนา ฯ ๓ ม. ธตรฏฺฐา หิ #เต นาคา ฯ ๔ สี. ยุ. ขณฺฑหาลชาตกํ ฯ ๕ ม. ปุปผวตียา ฯ ๖ สี. ยุ. #สคฺคมคฺคมาจิกฺข ฯ ๗ ม. ททิตฺวาน ฯ อวชฺเฌ เทว ฆาเตตฺวา เอวํ วชนฺติ สุคตึ นรา ปุญฺญานิ กตฺวาน ฯ [๗๗๗] กึ ปเนตํ ๑ อติทานํ เก จ อวชฺฌา อิมสฺมึ โลกสฺมึ เอตญฺจ โข โน อกฺขาหิ ยชิสฺสามิ ททามิ ๒ ทานานิ ฯ [๗๗๘] ปุตฺเตหิ เทว ยชิตพฺพํ มเหสีหิ เนคเมหิ จ อุสเภหิ อาชานิเยหิ จตูหิ สพฺพจตุกฺเกน เทว ยชิตพฺพํ ฯ [๗๗๙] ตํ สุตฺวา อนฺเตปุเร กุมารา มเหสิโย จ หญฺญนฺตุ เอโก อโหสิ นิคฺโฆโส เภสฺมา ๓ อจฺจุคฺคโต สทฺโท ฯ [๗๘๐] คจฺฉถ วเทถ กุมาเร จนฺทญฺจ สุริยญฺจ ภทฺทเสนญฺจ สุรญฺจ วามโคตฺตญฺจ ปจุรา ๔ กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ [๗๘๑] กุมาริโยปิ วเทถ #๑ ม. ปน ตํ ฯ ๒ สี. ยุ. ยชิสฺสาม ททาม ฯ ๓ ม. ภิสฺมา ฯ ๔ สี. ยุ. ปสุรา ฯ้ #อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ อุปเสนญฺจ โกกิลญฺจ มุทิตญฺจ นนฺทญฺจาปิ กุมาริกํ ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ [๗๘๒] วิชยมฺปิ มยฺหํ มเหสึ เอราวตึ ๑ เกสินึ สุนนฺทญฺจ ลกฺขณวรูปปนฺนา ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ [๗๘๓] คหปตโยปิ ๒ วเทถ ปุณฺณมุขํ ภทฺทิยํ สิงฺคาลญฺจ วฑฺฒญฺจาปิ คหปตึ ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ [๗๘๔] เต ตตฺถ คหปตโย อโวจยึสุ สมาคตา ปุตฺตทารปริกิณฺณา สพฺเพ ๓ สิขิโน เทว กโรหิ อถวา โน ทาเส สาเวหิ ฯ [๗๘๕] อภยงฺกรมฺปิ เม หตฺถึ นาฬาคิรึ อจฺจุคฺคตํ (วรุณทนฺตํ) อาเนถ โข เต ขิปฺปํ ยญฺญตฺถาย ภวิสฺสติ ฯ อสฺสรตนมฺปิ เม ๔ เกสึ สุรามุขํ ๕ ปุณฺณกํ วินตกญฺจ อาเนถ โข เต ขิปฺปํ ยญฺญตฺถาย ภวิสฺสติ ฯ #๑ ยุ. เอกปตึ ฯ ๒ ม. จ ฯ ๓ ม. สพฺเพว ฯ ๔ สี. ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ #๕ สี. สุรํมุขํ ฯ อุสภมฺปิ เม ยูถปตึ อโนชํ นิสภํ ควมฺปตึ เตปิ มยฺหํ อาเนถ สมฺมุขา ๑ กโรนฺตุ สพฺพํ ยชิสฺสามิ ททามิ ทานานิ ฯ สพฺพํปิ ปฏิยาเทถ ยญฺญํ ปน อุคฺคตมฺหิ สุริยมฺหิ อาณาเปถ จนฺทกุมาเร ๒ อภิรมนฺตุ อิมํ รตฺตึ ฯ สพฺพํปิ อุปฏฺฐเปถ ยญฺญํ ปน อุคฺคตมฺหิ สุริยมฺหิ วเทถทานิ กุมาเร อชฺช โข ปจฺฉิมา รตฺติ ฯ [๗๘๖] ตํ ตํ มาตา อโวจ โรทนฺตี อาคตา ๓ วิมานโต ๔ ยญฺโญ กิร เต ปุตฺต ภวิสฺสติ จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ [๗๘๗] สพฺเพปิ มยฺหํ ปุตฺตา จตฺตา จนฺทสฺมึ หญฺญมานสฺมึ ปุตฺเตหิ ยญฺญํ ยชิตฺวาน สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ [๗๘๘] มา ตํ ปุตฺต สทฺทเหสิ สุคติ กิร โหติ ปุตฺตยญฺเญน นิรยาเนโส มคฺโค เนโส มคฺโค หิ สคฺคานํ ฯ ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ เอส มคฺโค สุคติยา น จ มคฺโค ปุตฺตยญฺเญน ฯ #๑ ม. สมูห ฯ ๒ ม. -จ กุมาเร ฯ ๓ ม. อาคนฺตฺวา ฯ ๔ สวิมานโตติปิ ฯ [๗๘๙] อาจริยานํ วจนา ฆาติสฺสํ ๑ จนฺทญฺจ สุริยญฺจ ปุตฺเตหิ ยชิตฺวา ๒ ทุจฺจเชหิ สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ [๗๙๐] ตํ ตํ ปิตาปิ อวจ วสวตฺติ โอรสํ สกํ ปุตฺตํ ยญฺโญ กิร เต ปุตฺต ภวิสฺสติ จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ [๗๙๑] สพฺเพปิ มยฺหํ ปุตฺตา จตฺตา จนฺทสฺมึ หญฺญมานสฺมึ ปุตฺเตหิ ยญฺญํ ยชิตฺวาน สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ [๗๙๒] มา ตํ ปุตฺต สทฺทเหสิ สุคติ กิร โหติ ปุตฺตยญฺเญน นิรยาเนโส มคฺโค เนโส มคฺโค หิ สคฺคานํ ฯ ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ เอส มคฺโค สุคติยา น จ มคฺโค ปุตฺตยญฺเญน ฯ [๗๙๓] อาจริยานํ วจนา ฆาติสฺสํ ๑ จนฺทญฺจ สุริยญฺจ ปุตฺเตหิ ยชิตฺวา ๒ ทุจฺจเชหิ สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ [๗๙๔] ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ ปุตฺตปริวุโต ตุวํ รฏฺฐํ ชนปทญฺจ ปาเลหิ ฯ [๗๙๕] มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ #๑ ม. ฆาเตสฺสํ ฯ ๒ ม. - ยญฺญํ ยชิตฺวาน ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส ยสฺส โหนฺติ ตว กามา อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม ฯ [๗๙๖] ทุกฺขํ โข เม ชนยิตฺถ ๑ วิลปนฺตา ชีวิตสฺส กามา หิ มุญฺจถทานิ กุมาเร อลํปิ เม โหตุ ปุตฺตยญฺเญน ฯ [๗๙๗] ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวํ เจตํ อถ โน อุปกฺขตสฺส ยญฺญสฺส กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ ฯ สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ [๗๙๘] อถ กิสฺส จ โน ๒ ปุพฺเพ โสตฺถานํ พฺราหฺมเณ อวาเจสิ อถ โน อการณสฺมา ยญฺญตฺถาย เทว ฆาเตสิ ฯ ปุพฺเพว โน ทหรกาเล น หเนสิ น ฆาเตสิ ทหรมฺหา โยพฺพนปฺปตฺตา อทูสกา ตาต หญฺญาม ฯ หตฺถิคเต อสฺสคเต สนฺนทฺเธ ปสฺส โน มหาราช ยุทฺเธ วา ยุชฺฌมาเน วา นหิ มาทิสา [๓] โหนฺติ ยญฺญตฺถาย ฯ ปจฺจนฺเต วา กุปฺปิเต อฏวีสุ วา มาทิเส นิโยเชนฺติ อถ โน อการณสฺมา อภูมิยํ ตาต หญฺญาม ฯ ยากาจิ สกุณิกาโย ๔ วสนฺติ ติณฆรานิ กตฺวาน ตาสํปิ ปิยา ปุตฺตา อถ โน ตฺวํ เทว ฆาเตสิ ฯ มา ขฺวสฺส ๕ สทฺทเหสิ น มํ ขณฺฑหาโล ฆาเตยฺย #๑ ม. ชนยถ ฯ ๒ ม. ชโน ฯ ๓ ม. สูรา ฯ ๔ ม. ยาปิ หิตา สกุณิโย ฯ ๕ ม. ตสฺส ฯ มมญฺหิ โส ฆาเตตฺวาน อนนฺตรา ตมฺปิ เทว ฆาเตยฺย ฯ คามวรํ นิคมวรํ ททนฺติ โภคํปิสฺส มหาราช อถคฺคปิณฺฑิกาปิ กุเล กุเล เหเต ภุญฺชนฺติ ฯ เตสํปิ ตาทิสานํ อิจฺฉนฺติ ทุพฺภิตุํ มหาราช เยภุยฺเยน หิ เอเต อกตญฺญุโน พฺราหฺมณา เทว ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส ยสฺส โหนฺติ ตว กามา อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม ฯ [๗๙๙] ทุกฺขํ โข เม ชนยิตฺถ ๑ วิลปนฺตา ชีวิตสฺส กามา หิ มุญฺจถทานิ ๒ กุมาเร อลํปิ เม โหติ ปุตฺตยญฺเญน ฯ [๘๐๐] ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวํ เจตํ อถ โน อุปกฺขตสฺส ยญฺญสฺส กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ ฯ สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ ๓ เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ #๑ ม. ชนยถ ฯ ๒ ม. มุญฺเจถ - ฯ ๓ ม. เยปิ ยาเปนฺติ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ [๘๐๑] ยทิ กิร ยชิตฺวา ปุตฺเตหิ เทวโลกํ อิโต จุตา ยนฺติ พฺราหฺมโณ ตาว ยชตุ ปจฺฉาปิ ยชิสฺสสิ ราช ๑ ฯ ยทิ กิร ยชิตฺวา ปุตฺเตหิ เทวโลกํ อิโต จุตา ยนฺติ เอเสว ขณฺฑหาโล ยชตุ สเกหิ ปุตฺเตหิ ฯ เอวํ ชานํ เจ ๒ ขณฺฑหาโล กึ ปุตฺตเก น ฆาเตสิ สพฺพญฺจ ญาติชนํ อตฺตานญฺจ น ฆาเตสิ ฯ สพฺเพ วชนฺติ นิรยํ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ [๓] [๘๐๒] กถญฺจ กิร ปุตฺตกามาโย คหปตโย ฆรณิโย จ นครมฺหิ น อุปวทนฺติ ราชานํ มา ฆาตยิ โอรสํ ปุตฺตํ ฯ กถญฺจ กิร ปุตฺตกามาโย คหปตโย ฆรณิโย จ นครมฺหิ น อุปวทนฺติ ราชานํ มา ฆาตยิ อตฺรชํ ปุตฺตํ ฯ รญฺโญ จมฺหิ อตฺถกาโม หิโต จ สพฺพชนปทสฺส ๔ น โกจิ อสฺส ปฏิฆํ มยา #๑ สี. ปจฺฉาปิ ยขิสฺสเต ราชา ฯ ม. ปจฺฉาปิ ยชสิ ตุวํ ราชา ฯ ๒ ม. ชานนฺโต ฯ #๓ ม. สเจ หิ โส สฺชฺฌติ โย หนาติ หโตปิ โส สคฺคมุเปติ ฐานํ # โภวาทิ โภวาทิน มารเยยฺยุํ เย จาปิ เตสํ อภิสทฺทเหยฺยุํ ฯ #๔ สี. ยุ. สพฺพทา ชนปทสฺส ฯ ชนปโท น ปเวเทติ ฯ [๘๐๓] คจฺฉถ โว ฆรณิโย ตาตญฺจ วเทถ ขณฺฑหาลญฺจ มา ฆาเตถ กุมาเร อทูสเก สีหสงฺกาเส คจฺฉถ โว ฆรณิโย ตาตญฺจ วเทถ ขณฺฑหาลญฺจ มา ฆาเตถ กุมาเร อเปกฺขิเต สพฺพโลกสฺส ฯ [๘๐๔] ยนฺนูนาหํ ชาเยยฺยํ รถการกุเล ๑ วา ปุกฺกุสกุเล ๒ วา เวสฺเสสุ วา ชาเยยฺยํ น หชฺช มํ ราชา ยญฺเญ ๓ ฆาเตยฺย ฯ [๘๐๕] สพฺพาปิ มนฺตินิโย ๔ คจฺฉถ อยฺยสฺส ขณฺฑหาลสฺส ปาเทสุ นิปตถ อปราธาหํ น ปสฺสามิ ฯ สพฺพาปิ ฆรณิโย ๕ คจฺฉถ อยฺยสฺส ขณฺฑหาลสฺส ปาเทสุ นิปตถ กินฺเต ภนฺเต มยํ อทูเสม ฯ [๘๐๖] กปณา ๖ วิลปติ เสลา ทิสฺวาน ภาตโร อุปนีตตฺเต ยญฺโญ กิร เม อุกฺขิปิโต ตาเตน สคฺคกาเมน ฯ [๘๐๗] อาวตฺติ จ ปริวตฺติ จ วสุโล สมฺมุขา รญฺโญ มา โน เทว ปิตรํ อวธิ ทหรมฺหา อโยพฺพนปฺปตฺตา ฯ [๘๐๘] เอโส เต วสุล ปิตา สเมหิ ปิตรา สห ทุกฺขํ โข เม ชนยสิ วิลปนฺโต อนฺเตปุรสฺมึ มุญฺจถทานิ กุมาเร อลํปิ เม โหตุ ปุตฺตยญฺเญน ฯ [๘๐๙] ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวํ เจตํ #๑ ม. รถการกุเลสุ วา ฯ ๒ ม. ปุกฺกุสกุเลสุ วา ฯ ๓ สี. ยุ. ยญฺญตฺถาย ฯ #๔-๕ ม. สพฺพา สีมนฺตินิโย ฯ ๖ สี. ยุ. กปณํ ฯ อถ โน อุปกฺขตสฺส ยญฺญสฺส กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ [๘๑๐] สพฺพรตนสฺส ยญฺโญ อุปกฺขโต เอกราช ตว ปฏิยตฺโต อภินิกฺขมสฺสุ เทว สคฺคํ คโต ตฺวํ ปโมทิสฺสสิ ฯ [๘๑๑] ทหรา สตฺตสตา เอตา จนฺทกุมารสฺส ภริยาโย เกเส วิกิริตฺวาน โรทนฺติโย มคฺคมนุยายนฺติ ๑ ฯ อปรา ปน โสเกน นิกฺขนฺตา นนฺทเน วิย เทวา เกสา วิกิริตฺวาน ๒ โรทนฺติโย มคฺคมนุยายนฺติ ๓ ฯ [๘๑๒] กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นียนฺติ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นียนฺติ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นียนฺติ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา ๔ กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นียนฺติ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นียนฺติ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา #๑-๓ ม. มคฺคมนุยายึสุ ฯ สี. ยุ. มคฺคมนุยนฺติ ฯ ๒ ม. ปกิริตฺวาน ฯ #๔ ม. สุนฺหาปิตา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ นียนฺติ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ ยสฺสุ ปุพฺเพ หตฺถิวรธุรคเต หตฺถิกา ๑ อนุวชนฺติ ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ ยสฺสุ ปุพฺเพ อสฺสวรธุรคเต อสฺสกา ๒ อนุวชนฺติ ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ ยสฺสุ ปุพฺเพ รถวรธุรคเต รถิกา ๓ อนุวชนฺติ ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ เย หิสฺสุ ปุพฺเพ นียึสุ ตปนียกปฺปเนหิ ตุรงฺเคหิ ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ [๘๑๓] ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ๔ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ๕ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ กญฺญาหิ ฯ ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ มเหสีหิ ฯ้ ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ คหปตีหิ ฯ ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ หตฺถีหิ ฯ #๑ ม. หตฺถีหิ ฯ ๒ ม. อสฺเสหิ ฯ ๓ ม. รเถหิ ฯ ๔ ม. ฑยสฺสุ ฯ #๕ ม. ปุปฺผวติยา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ อสฺเสหิ ฯ ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ อุสเภหิ ฯ ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห สพฺพจตุกฺเกน ฯ [๘๑๔] อยมสฺส ปาสาโท โสวณฺโณ ปุปฺผมาลฺยาภิกิณฺโณ ๑ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อิทมสฺส กูฏาคารํ โสวณฺณํ ปุปฺผมาลฺยาภิกิณฺณํ ๒ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อิทมสฺส อุยฺยานํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อิทมสฺส อโสกวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อิทมสฺส กณิการวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อิทมสฺส ปาฏลิวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อิทมสฺส อมฺพวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ #๑ สี. ม. อิทํ อนฺเตปุรํ สุรมฺมณียํ ฯ ๒ ม. ปุปฺผมลฺยวิกิณฺณํ ฯ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อยมสฺส โปกฺขรณี สญฺฉนฺนา ปทุมปุณฺฑรีเกหิ นาวา จ โสวณฺณวิกตา ปุปฺผวลฺลิยา ๑ จิตฺตา สุรมฺมณียา เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ [๘๑๕] อิทมสฺส หตฺถิรตนํ เอราวโณ คโช พลี ทนฺตี เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อิทมสฺส อสฺสรตนํ เอกขุโร เวโค อสฺโส ๒ เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ อยมสฺส อสฺสรโถ สาลิยา วิย นิคฺโฆโส ๓ สุโภ รตนวิจิตฺโต ยตฺถสฺสุ อยฺยปุตฺตาโสภึสุนนฺทเนวิยเทวา เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ กถนฺนาม สามสมสุนฺทเรหิ จนฺทนมุทุกคตฺเตหิ ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ กถนฺนาม สามสมสุนฺทราหิ จนฺทนมุทุกคตฺตาหิ ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ กญฺญาหิ ฯ กถนฺนาม สามสมสุนฺทราหิ จนฺทนมุทุกคตฺตาหิ ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ มเหสีหิ ฯ กถนฺนาม สามสมสุนฺทเรหิ จนฺทนมุทุกคตฺเตหิ ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ คหปตีหิ ฯ ยถา โหนฺติ คามนิคมา สุญฺญา อมนุสฺสกา พฺรหารญฺญา #๑ สี. ยุ. ปุปฺผาวลิยา ฯ ๒ ม. เอกขูโร อสฺโส ฯ ๓ ม. สาฬิย นิคฺโฆโส ฯ ตถา เหสฺสติ ปุปฺผวติยา ยิฏฺเฐสุ จนฺทสุริเยสุ ฯ [๘๑๖] อุมฺมตฺติกา ภวิสฺสามิ ภูนหตา ปํสุนาว ๑ ปริกิณฺณา สเจ จนฺทกุมารํ ๒ หนฺติ ปาณา เม เทว ภิชฺชนฺติ ๓ ฯ อุมฺมตฺติกา ภวิสฺสามิ ภูนหตา ปํสุนาว ๑ ปริกิณฺณา สเจ สุริยกุมารํ หนฺติ ปาณา เม เทว ภิชฺชนฺติ ๔ ฯ [๘๑๗] กินฺนุมา น รมาเปยฺยุํ อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา ฆฏฺฏิกา อุปริกฺขี จ โปกฺขรณี จ คายิกา จนฺทสุริเยสุ นจฺจนฺติโย สมา ตาสํ น วิชฺชติ ฯ [๘๑๘] อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว มาตา โย มยฺหํ หทยโสโก จนฺทสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ อิมํ มยฺหํ หยทโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว มาตา โย มยฺหํ หทยโสโก สุริยสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว ชายา โย มยฺหํ หทยโสโก จนฺทสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว ชายา โย มยฺหํ หทยโสโก สุริยสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว มาตา โย ฆาเตสิ กุมาเร อทูสเก สีหสงฺกาเส ฯ มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว มาตา โย ฆาเตสิ กุมาเร อเปกฺขิเต สพฺพโลกสฺส ฯ #๑ ม. - จ ฯ ๒ ม. จนฺทวรํ ฯ ๓-๔ ม. รุชฺฌนฺติ ฯ มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว ชายา โย ฆาเตสิ กุมาเร อทูสเก สีหสงฺกาเส ฯ มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว ชายา โย ฆาเตสิ กุมาเร อเปกฺขิเต สพฺพโลกสฺส ฯ [๘๑๙] มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส อปิ นิคฬพนฺธกาปิ อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส ยสฺส โหนฺติ ตว กามา อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม ฯ ทิพฺยํ เทว อุปยาจนฺติ ปุตฺตตฺถิกา ทลิทฺทาปิ ปฏิภาณานิปิ หิตฺวา ปุตฺเต น ลภนฺติ เอกจฺจา อาสาสิกานิ ๑ กโรนฺติ ปุตฺตา โน ชายนฺตุ ตโต ปปุตฺตา อถ โน อการณสฺมา ยญฺญตฺถาย เทว ฆาเตสิ ฯ อุปยาจิตเกน ปุตฺตํ ลภนฺติ มา ตาต โน อฆาเตสิ มา กิจฺฉลทฺธเกหิ ปุตฺเตหิ ยชิตฺโถ อิมํ ยญฺญํ ฯ อุปยาจิตเกน ปุตฺตํ ลภนฺติ มา ตาต โน อฆาเตสิ #๑ ม. อาสีสิกานิ ฯ มา กปณลทฺธเกหิ ปุตฺเตหิ อมฺมาย โน วิปฺปวาเสสิ ฯ [๘๒๐] พหุทุกฺขํ ๑ โปสิยา จนฺทํ อมฺม ตุวํ ชียเส ปุตฺตํ วนฺทามิ โข เต ปาเท ลภตํ ตาโต ปรโลกํ หนฺท จ มํ อุปคูห ๒ ปาเท เต อมฺม วนฺทิตุํ เทหิ คจฺฉามิทานิ ปวาสํ ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ หนฺท จ มํ อุปคูห ๓ ปาเท เต อมฺม วนฺทิตุํ เทหิ คจฺฉามิทานิ ปวาสํ มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ หนฺท จ มํ อุปคูห ๔ ปาเท เต อมฺม วนฺทิตุํ เทหิ คจฺฉามิทานิ ปวาสํ ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ [๘๒๑] หนฺท จ ปทุมปตฺตานํ โมลึ พนฺธสฺสุ โคตมิปุตฺต จมฺปกทลมิสฺสาโย เอสา เต โปราณิกา ปกติ ฯ หนฺท จ วิเลปนนฺเต ปจฺฉิมกํ จนฺทนํ วิลิมฺปสฺสุ เยหิ จ สุวิลิตฺโต โสภสิ ราชปริสายํ ฯ หนฺท จ มุทุกานิ วตฺถานิ ปจฺฉิมํ กาสิกํ นิวาเสหิ เยหิ จ สุนิวตฺโถ โสภสิ ราชปริสายํ ฯ มุตฺตามณิกนกวิภูสิตานิ คณฺหสฺสุ หตฺถาภรณานิ เยหิ จ หตฺถาภรเณหิ โสภสิ ราชปริสายํ ฯ [๘๒๒] น หิ นูนายํ รฏฺฐปาโล ภูมิปติ ชนปทสฺส ทายาโท โลกิสฺสโร มหนฺโต ปุตฺเต สิเนหํ ชนยติ ฯ #๑ ม. พทุทุกฺขา ฯ ๒-๓-๔ ม. อุปคุยฺห ฯ [๘๒๓] มยฺหํ ปิยา ๑ ปุตฺตา อโถปิ ปิยา ๒ ตุเมฺห จ ภริยาโย สคฺคญฺจ ปตฺถยมาโน ๓ เตนาหํ ฆาตยิสฺสามิ ฯ [๘๒๔] มํ ปฐมํ ฆาเตหิ มา เม หทยํ ทุกฺขํ อผาเลสิ อลงฺกโต สุนฺทรโก ปุตฺโต เทว ตว สุขุมาโล ฯ หนฺทยฺย มํ หนสฺสุ สโสกา ๔ จนฺทเกน ๕ เหสฺสามิ ปุญฺญํ กรสฺสุ วิปุลํ วิจราม อุโภ ปรโลเก ฯ [๘๒๕] มา ตฺวํ จนฺเท รุจฺจิ (มรณํ) พหุกา ตว เทวรา วิสาลกฺขิ เต ตํ รมยิสฺสนฺติ ยิฏฺฐสฺมึ โคตมิปุตฺเต ฯ [๘๒๖] เอวํ วุตฺเต จนฺทา อตฺตานํ หนฺติ หตฺถตลเกหิ อลเมตฺถ ๖ ชีวิเตน ปิสฺสามิ วิสํ มริสฺสามิ ฯ น หิ นูนิมสฺส รญฺโญ ญาติมิตฺตา ๗ จ วิชฺชเร สุหทา เยน วทนฺติ ราชานํ มา ฆาตยิ โอรเส ปุตฺเต น หิ นูนิมสฺส รญฺโญ ญาติมิตฺตา ๗ จ วิชฺชเร สุหทา เยน วทนฺติ ราชานํ มา ฆาตยิ อตฺรเช ปุตฺเต ฯ อิเม เตปิ มยฺหํ ปุตฺตา คุณิโน กายุรธาริโน ราชา เตหิปิ ยชสฺสุ ยญฺญํ อถ มุญฺจตุ โคตมิปุตฺเต ฯ วิลสตมฺปิ มํ กตฺวา ยชสฺสุ สตฺตธา มหาราช มา เชฏฺฐปุตฺตํ อวธิ อทูสกํ สีหสงฺกาสํ ฯ วิลสตมฺปิ มํ กตฺวา ยชสฺสุ สตฺตธา มหาราช #๑ ม. มยฺหมฺปิ ฯ ๒ อตฺตาปิ ปิโยติปิ ปาโฐ ฯ ม. อตฺตา จ ปิโย ฯ ๓ ม. ปตฺถยาโน ฯ #๔ ม. ปรโลเก ฯ ๕ สี. ยุ. จนฺทิเยน ฯ ๖ สี. ยุ. อลมตถุ ฯ ๗ ม. มิตฺตามจฺจา จ ฯ มา เชฏฺฐปุตฺตํ อวธิ อเปกฺขิตํ สพฺพโลกสฺส ฯ [๘๒๗] พหุกา ตว ทินฺนา อาภรณา อุจฺจาวจา สุภณิตมฺหิ มุตฺตา มณิ เวฬุริยา เอตนฺเต ปจฺฉิมกํ ทานํ ฯ [๘๒๘] เยสํ ปุพฺเพ ขนฺเธสุ ผุลฺลา มาลาคุณา วิวตฺตึสุ เตสชฺชปิ สุนิสิโต ๑ เนตฺตึโส วิวตฺติสฺสติ ขนฺเธสุ ฯ เยสํ ปุพฺเพ ขนฺเธสุ จิตฺตา มาลาคุณา วิวตฺตึสุ เตสชฺชปิ สุนิสิโต ๑ เนตฺตึโส วิวตฺติสฺสติ ขนฺเธสุ ฯ อจิรา วต เนตฺตึโส วิวตฺติสฺสติ ราชปุตฺตานํ ขนฺเธสุ อถ มม หทยํ น ผลติ ตาว ทฬฺหพนฺธนญฺจ เม อาสิ ฯ กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นิยฺยาถ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา นิยฺยาถ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา #๑ สี. ยุ. ปีตนิสิโต ฯ ๒ ม. อจิรํ ฯ นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ [๘๒๙] สพฺพสฺมึ อุปกฺขตสฺมึ นิสีทิเต จนฺทสุริยสฺมึ ๑ ยญฺญตฺถาย ปญฺจาลราชธีตา ปญฺชลิกา สพฺพปริสนฺตรมนุปริยาสิ ๒ ฯ เยน สจฺเจน ขณฺฑหาโล ปาปกมฺมํ กโรติ ทุมฺเมโธ เอเตน สจฺจวชฺเชน สมงฺคินี สามิเกน โหมิ ฯ เย อิธตฺถิ อมนุสฺสา ยานิ จ ยกฺขภูตภพฺยานิ กโรนฺตุ เม เวยฺยาวฏิกํ สมงฺคินี สามิเกน โหมิ ฯ ยา เทวตา อิธาคตา ยานิ จ สพฺพภูตภพฺยานิ ๓ สรเณสินึ อนาถํ ตายถ มํ ยาจามิ โว ปติมาหํ อเชยฺยํ ฯ [๘๓๐] ตํ สุตฺวา อมนุสฺโส อโยกุฏํ ปริพฺภมิตฺวาน ภยมสฺส ชนยนฺโต ราชานํ อิทมโวจ ฯ พุชฺฌสฺสุ โข ราชกลิ มา เตหํ มตฺถกํ นิตาเฬสึ มา เชฏฺฐปุตฺตํ อวธิ อทูสกํ สีหสงฺกาสํ ฯ โก เต ทิฏฺโฐ ราชกลิ ปุตฺตภริยาโย หญฺญมานาโย เสฏฺฐี จ คหปตโย อทูสกา สคฺคกามา หิ ฯ [๘๓๑] ตํ สุตฺวา ขณฺฑหาโล ราชา จ อพฺภูตมิทํ ทิสฺวาน สพฺเพสํ พนฺธนานิ โมเจสุํ ยถา ตํ อนุปฆาตํ ๔ ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ สพฺเพ เอเกกเลฑฺฑุมทํสุ เอส วโธ ขณฺฑหาลสฺส ฯ #๑ ม. จนฺทสฺมึ ฯ ๒ ม. สพฺพปริสาย สมนปริยายิ ฯ ๓ ม. ยกฺขภูตภพฺยานิ ฯ #๔ สี. อปาปานํ ฯ [๘๓๒] สพฺเพ ปวิฏฺฐา ๑ นิรยํ ยถา ตํ ปาปกมฺมํ กริตฺวาน น หิ ปาปกมฺมํ กตฺวา ลพฺภา สุคติ ๒ อิโต คนฺตุํ ฯ [๘๓๓] สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา ราชปุริสา ๓ จ ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา ราชกญฺญาโย ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา เทวปุริสา ๕ จ ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา เทวกญฺญาโย ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา ราชปุริสา ๓ จ ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา ราชกญฺญาโย ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา เทวปุริสา ๕ จ ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา เทวกญฺญาโย ฯ สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ พหู อานนฺทิโน อหุ ๖ #๑ สี. ปตีสุ ฯ ยุ. ปติตฺวา ฯ ๒ ม. สุคตึ ฯ ๓ ม. ราชปริสา ฯ ๔ ม. เย ฯ #๕ ม. เทวปริสา ฯ ๖ ม. พหู อานนฺทิตา อหุํ ฯ วาทึสุ นนฺทิปฺปเวสนครํ ๑ พนฺธนา โมกฺโข อโฆสิตฺถาติ ฯ จนฺทกุมารชาตกํ สตฺตมํ ฯ _______________ ๘ มหานารทกสฺสปชาตกํE-Tipitaka