บทว่า โลภธมฺมํ ได้แก่ ตัณหาที่เกิดขึ้นในเพราะวัตถุกามนั้น.

บทว่า ปริญฺญาย ความว่า กำหนดรู้ด้วยปริญญา ๓ เหล่านี้คือ ญาตปริญญา ตีรณปริญญา ปหานปริญญา. ความรู้สภาวะแห่งขันธ์เป็นต้น ชื่อญาตปริญญา.

ในบรรดาปริญญา ๓ อย่างนั้น กิริยาที่ใคร่ครวญ พิจารณาเห็นโทษในขันธ์ทั้งหลาย ชื่อว่าตีรณปริญญา. กิริยาที่เห็นโทษในขันธ์เหล่านั้น แล้วพรากความติดอยู่ด้วยอำนาจความพอใจ ชื่อว่าปหานปริญญา. ชนเหล่าใดกำหนดรู้ด้วยปริญญา ๓ เหล่านี้แล้ว สละละทิ้งวัตถุกามและกิเลสกามไปอยู่.

บทว่า ทนฺตํ ได้แก่ ผู้หมดพยศแล้ว. บทว่า ฐิตตฺตํ ได้แก่ มีสภาวะตั้งอยู่ โดยความไม่มีแห่งมิจฉาวิตก. บทว่า อมมํ ได้แก่ ไม่มีตัณหาเป็นเหตุยึดถือว่าของเรา. บทว่า นิราสํ ได้แก่ มีจิตหมดห่วงใย ด้วยบุตรและภรรยาเป็นต้น.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑,๘๓๕

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๙. วิธุรชาดก”