อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช อินฺทา เทวา สพฺรหฺมกา

สุจิณฺเณน ทิวํ ปตฺตา มา ธมฺมํ ราช ปมาโทติ ฯ

ตตฺถ สพฺพาปีติ ชนินฺท อหเมตํ เอกโกว ปฏิจฺฉาเทตฺวา อาเนสฺสามิ ตสฺมา ฐเปตฺวา ตญฺจ มมญฺจ อญฺญา สพฺพาปิ ปชา อิมสฺส กตสฺส อาการมตฺตํปิ น ชญฺญา น ชานิสฺสนฺติ ฯ ภุเสหีติ เต มยา อุมฺมาทนฺตี ปทินฺนา ตาย สทฺธึ อภิรมนฺโต อตฺตโน ตณฺหาวนถํ ภุสํ กโรหิ วฑฺเฒหิ มโนรถํ ปูเรหิ ฯ สชาหีติ มโนรถํ ปน ปูเรตฺวา สเจ เต น รุจฺจติ อถ นํ สชาหิ มยฺหเมว ปฏิเทหิ ฯ กมฺม กรนฺติ สมฺม อภิปารก โย มนุสฺโส ปาปกํ กมฺมํ กโรนฺโต โส ปจฺฉา มา อิธ อญฺเญ อิทํ ปาปกมฺมํ มญฺญึสุ มา ชานนฺตูติ มญฺญติ จินฺเตติ ฯ ทุจฺจินฺติตเมตํ ตสฺส ฯ กึการณา ฯ ปสฺสนฺติ ภูตานิ กโรนฺตเมตนฺติ เย จ พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา พุทฺธปุตฺตา อิทฺธิยา ยุตฺตา เต จ นํ ปสฺสนฺติเยว ฯ น เม ปิยาติ สมฺม อภิปารก อญฺโญ นุ เต โกจิ อิธ โลกสฺมึ สกลาย ปฐวิยา น เม อุมฺมาทนฺตี ปิยาติ เอวํ สทฺทเหยฺย ฯ สีโหว เสลสฺส คุหนฺติ มหาราช สเจ ตฺวํ ตํ อิธ น อาเนสิ อถ ยถา สีโห กิเลสปริฬาเห อุปฺปนฺเน สีหโปติกาย วสนฏฺฐานํ มณิคุหํ อุเปติ เอวํ ตสฺสา วสนฏฺฐานํ คจฺฉ ตตฺถ อตฺตโน ปตฺถนํ ปูเรหีติ ฯ สุขปฺผลนฺติ สมฺม อภิปารก ปณฺฑิตา อตฺตโน ทุกฺเขน ผุฏฺฐา สมานา น สุขวิปากทายกํ กมฺมํ ปริจฺจชนฺติ สมฺโมหิตา วาปิ หุตฺวา โมเหน มุฬฺหา สุเขน มตฺตา ปาปกมฺมํ นาม น สมาจรนฺติ ฯ ยถาสุขํ สีวิ กโรหิ กามนฺติ สามิ สีวิราช อตฺตโน ทาสึ ปริจาเรนฺตสฺส ครหา นาม นตฺถิ ตฺวํ ยถาสุขํ อชฺฌาสยํ กามํ กโรหิ อตฺตโน อิจฺฉํ ปูเรหีติ ฯ น เตน โส ชีวตีติ สมฺม อภิปารก โย อิสฺสโรมฺหีติ ปาปํ กโรติ กตฺวา จ กมฺมํ เทวมนุสฺสา วกฺขนฺตีติ น อุตฺตสติ น โอตฺตปฺปติ โส เตน กมฺเมน น จ ทีฆํ กาลํ ชีวติ ขิปฺปเมว มรติ เทวตาปิ ปน กึ อิมสฺส ปาปรญฺโญ รชฺเชน วรมสฺส วาลุกฆฏํ คเล พนฺธิตฺวา มรณนฺติ ลามเกน จกฺขุนา โอโลเกนฺติ ฯ อญฺญาตกนฺติ มหาราช อญฺเญสํ สนฺตกํ เตหิ สามิเกหิ ปทินฺนํ ทานํ เย อตฺตโน ธมฺเม ฐิตา ปฏิจฺฉนฺติ เต ตตฺถ ปฏิจฺฉกา จ ทายกา จ สพฺเพปิ สุขปฺผลเมว กมฺมํ กโรนฺติ ปฏิคฺคาหเก หิ ปฏิคฺคณฺหนฺเต ตํ ทานํ ทายกสฺส มหนฺตํ วิปากํ เทตีติ อญฺโญ นุ ฯเปฯ อทฺธา ปิยา ฯเปฯ โย อตฺตทุกฺเขนาติ สมฺม อภิปารก โย อตฺตโน ทุกฺเขน ปีฬิโต ตํ ทุกฺขํ ปรสฺส ทหติ อตฺตโน สรีรโต อปเนตฺวา ปรสฺส สรีเร ขิปติ ปรสฺส วา สุเขน อตฺตโน สุขํ ทหติ ตํ ปรสฺส สุขํ คเหตฺวา อตฺตนิ ปกฺขิปติ อตฺตโน ทุกฺขํ หริสฺสามีติ ปรํ ทุกฺขิตํ กโรติ อตฺตานํ สุเขสฺสามีติ ปรํ ทุกฺขิตํ กโรติ อตฺตานํ สุเขสฺสามีติ ปรสฺส สุขํ นาเสติ น โส ธมฺมํ ชานาติ ฯ โย ปน เอวํ ชานาติ ยเถวิทํ มยฺหํ สุขทุกฺขํ ตถา ปเรสนฺติ ส เวทิ ธมฺมํ โส ธมฺมํ ชานาติ นามาติ อยเมว ตสฺสา คาถาย อตฺโถ ฯ ปิเยน เต ทมฺมีติ ปิเยน การณภูเตน ปิยผลํ ปตฺเถนฺโต ทมฺมีติ อตฺโถ ฯ ปิยํ ลภนฺตีติ สํสาเร สํสรนฺตา ปิยเมว ลภนฺติ ฯ กามเหตุกนฺติ สมฺม อภิปารก กามเหตุกํ อยุตฺตํ กตฺวา อตฺตานํ วธิสฺสามีติ เม ปริวิตกฺโก อุปฺปชฺชติ ฯ มยฺห สตินฺติ มม สนฺตกํ ฯ มยฺห สตีติปิ ปาโฐ ฯ มม สนฺตกา สาติ เอวํ มญฺญมาโน สเจ ตฺวํ ตํ น กาเมสีติ อตฺโถ ฯ สพฺพชนสฺสาติ สพฺพา เสนิโย สนฺนิปาตาเปตฺวา ตสฺส สพฺพชนสฺส อยํ มยฺหํ อหิตาติ ปริจฺจชิสฺสามีติ ฯ ตโต อวฺหเยสีติ ตโต ตํ อปริคฺคหิตตฺตา อาเนยฺยาสิ ฯ อทูสิยนฺติ อนปราธํ ฯ กตฺเตติ ตเมว อปเรน นาเมน อาลปติ ฯ โส หิ รญฺโญ หิตํ กโรติ ตสฺมา กตฺตาติ วุจฺจติ ฯ น จาปิ ตฺยสฺสาติ เอวํ อกิจฺจการีติ นคเร ตว โกจิ ปกฺโขปิ น ภเวยฺย ฯ นินฺทนฺติ น เกวลํ อุปวาทเมว สเจปิ มํ โกจิ สมฺมุขา นินฺทิสฺสติ วา ปสํสิสฺสติ วา โทสํ วา ปน อาโรเปนฺโต ครหิสฺสติ ตํปาหํ นินฺทํ ปสํสํ ครหญฺจ สพฺพํ สหิสฺสามิ สพฺพเมตํ มม อาคจฺฉตูติ วทติ ฯ ตมฺหาติ โย เอเต นินฺทาทโย น คณฺหติ ตมฺหา ปุริสา อิสฺสริยสงฺขาตา สิรี จ ปญฺญาสงฺขาตา ลกฺขี จ ถลฏฺฐานโต สุวุฏฺฐิสงฺขาโต อาโป วิย อเปติ น ปติฏฺฐาตีติ ฯ เอโตติ อิโต มม ตสฺสา ปริจฺจตฺตการณา ฯ ธมฺมาติสารญฺจาติ ธมฺมํ อติกฺกมิตฺวา ปวตฺตํ อกุสลํ ยํ วา กิญฺจิ โหติ ฯ ปฏิจฺฉิสฺสามีติ สมฺปฏิจฺฉิสฺสามิ ฯ ถาวรานํ ตสานนฺติ ยถา มหาปฐวี ขีณาสวานญฺจ ปุถุชฺชนานญฺจ น กิญฺจิ น ปฏิจฺฉติ สพฺพํ อธิวาเสติ ตเถวาหํปิ สพฺพเมตํ สมฺปฏิจฺฉิสฺสามิ อธิวาเสสฺสามีติ ทีเปติ ฯ เอโกปิมนฺติ อหํปิ เอโกว อิมํ อตฺตโน ทุกฺขภารํ ตารยิสฺสามิ ตริสฺสามิ วหิสฺสามิ ฯ ธมฺเม ฐิโตติ วินิจฺฉยธมฺเม ปเวณิธมฺเม ติวิธสุจริตธมฺเม จ ฐิโต หุตฺวา ฯ สคฺคูปคนฺติ เทวปุญฺญกมฺมํ นาเมตํ สคฺคูปคํ โหติ ฯ ยญฺญํ ธนนฺติ ยญฺเญ ธนํ ฯ อยเมว วา ปาโฐ ฯ สขาติ อุมฺมาทนฺตีปิ มม สหายิกา ตฺวํปิ สหายโก ฯ ปิตโรติ พฺรหฺมาโน ฯ สพฺเพติ น เกวลํ เทวา พฺรหฺมาโน จ สพฺเพ รฏฺฐวาสิโนปิ มํ ปสฺสถ โภ สหายกสฺส ภริยา สหายิกา อิมินา เคเห กตาติ นินฺเทยฺยุํ ฯ นเหตํ ธมฺมนฺติ นหิ เอตํ กมฺมํ ธมฺมิกํ ฯ ยํ เต มยาติ ยสฺมา มยา สา ตุยฺหํ ทินฺนา ตสฺมา เอตํ อธมฺโมติ เนว ทิสฺสติ ฯ สตนฺติ สนฺตานํ พุทฺธาทีนํ ขนฺติเมตฺตาภาวนาสีลาจารสงฺขาตานิ ธมฺมานิ สุวณฺณิตานิ ฯ สมุทฺทเวลาว ทุรจฺจยานีติ ตสฺมา ยถา สมุทฺโท เวลํ นาติกฺกมติ เอวํ อหํปิ สีลเวลํ นาติกฺกมิสฺสามีติ วทติ ฯ อาหุเนยฺโย เมสีติ มหาราช ตฺวํ มม อาหุนปาหุนสกฺการสฺส อนุจฺฉวิโก ฯ ธาตา วิธาตา จสิ กามปาโลติ ตฺวํ มม เทว ธารณโต ธาตา อิสฺสริยสุขสฺส วิทหนโต วิธาตา อิจฺฉิตปตฺถิตกามานํ ปาลนโก กามปาโล ฯ ตยี หุตาติ ตุยฺหํ ทินฺนา ฯ กาเมน เมติ มม กาเมน มม ปตฺถนาย อุมฺมาทนฺตึ ปฏิจฺฉาติ ฯ เอวํ อภิปารโก รญฺโญ เทติ ฯ ราชา น มยฺหํ อตฺโถติ ปฏิกฺขิปติ ฯ ภูมิยํ ปติตํ สากุณิกปจฺฉึ ปิฏฺฐิปาเทน ปหริตฺวา อฏวิยํ ขิปนฺตา วิย อุโภปิ นํ ชหนฺเตว ฯ

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑๒๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. อุมมาทันตีชาดก”