ตสฺมึ ขเณ สกฺโก เทวราชา มนุสฺสโลกํ โอโลเกนฺโต มหาสตฺตสฺส มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนภาวํ ญตฺวา อิมํ พุทฺธงฺกุรํ สเทวเก โลเก ปากฏํ กาตุํ วฏฺฏตีติ จินฺเตตฺวา มหาสตฺตสฺส มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนกาเล อทิสฺสมานกาเยนาคนฺตฺวา ตสฺส หตฺเถ เอกํ โอสถฆฏิกํ ฐเปตฺวา สกฏฺฐานเมว คโต ฯ มหาสตฺโต ตํ มุฏฺฐึ กตฺวา คณฺหิ ฯ ตสฺมึ ปน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนฺเตเยว มาตุ อปฺปมตฺตกํปิ ทุกฺขํ นาโหสิ ฯ ธมฺมกรกโต อุทกมิว สุเขน นิกฺขมิ ฯ สา ตสฺส หตฺเถ โอสถฆฏิกํ ทิสฺวา ตาต กินฺเต ลทฺธนฺติ อาห ฯ โส โอสถํ อมฺมาติ ทิพฺโพสถํ มาตุยา หตฺเถ ฐเปตฺวา อมฺม อิมํ โอสถํ เยน เกนจิ อาพาเธน อาพาธิกานํ เทถาติ อาห ฯ สา หฏฺฐปหฏฺฐา สิริวฑฺฒกเสฏฺฐิโน อาโรเจสิ ฯ ตสฺส ปน สตฺตวสฺสิโก สีสาพาโธ อตฺถิ ฯ โส ตุฏฺฐหฏฺโฐ หุตฺวา อยํ กุมาโร มาตุกุจฺฉิโต ชายมาโน โอสถํ คเหตฺวา อาคโต ชาตกฺขเณเยว มาตรา สทฺธึ กเถสิ เอวรูเปน ปุญฺญวตา ทินฺโน โอสโถ มหานุภาโว ภวิสฺสตีติ จินฺเตตฺวา ตํ โอสถํ คเหตฺวา นิสฺสทายํ ฆํสิตฺวา โอสถํ โถกํ นลาตนฺเต มกฺเขสิ ฯ สตฺตวสฺสิโก สีสาพาโธ ปทุมปตฺตโต อุทกํ วิย นิวตฺติตฺวา คโต ฯ โส มหานุภาวํ โอสถนฺติ โสมนสฺสปฺปตฺโต อโหสิ ฯ มหาสตฺตสฺส โอสถํ คเหตฺวา อาคตภาโว สพฺพตฺถ ปากโฏ ชาโต ฯ เยเกจิ อาพาธิกา สพฺเพ เต เสฏฺฐิสฺส เคหํ อาคนฺตฺวา โอสถํ ยาจนฺติ ฯ เสฏฺฐีปิ สพฺเพสํ นิสฺสทายํ ฆํสิตฺวา โอสถํ โถกํ คเหตฺวา อุทเกน อาลุเฬตฺวา เทติ ฯ ทิพฺโพสเถน สรีเร มกฺขิตมตฺเตเยว สพฺพา อาพาธา วูปสมนฺติ ฯ สุขิตา มนุสฺสา สิริวฑฺฒกเสฏฺฐิโน เคเห โอสโถ มหานุภาโวติ วณฺเณนฺตา ปกฺกมนฺติ ฯ มหาสตฺตสฺส นามคฺคหณทิวเส มหาเสฏฺฐี มม ปุตฺตสฺส อยฺยกาทีนํ นาเมน อตฺโถ นตฺถิ อสฺส ชายมานสฺส โอสถํ คเหตฺวา อาคตตฺตา โอสโถ นาม โหตูติ ตโต อิทํ โอสถํ มหนฺตํ อิทํ โอสถํ มหนฺตนฺติ อุปฺปนฺนวจนํ อุปาทาย อสฺส มโหสถกุมาโรเตฺวว นามํ อกาสิ ฯ อถสฺส เอตทโหสิ มม ปุตฺโต มหาปุญฺโญ น เอกโกว นิพฺพตฺติสฺสติ อิมินา สทฺธึ ชาตทารเกหิ จ ภวิตพฺพนฺติ ฯ โส โอโลกาเปนฺโต ทารกสหสฺสานํ ทิฏฺฐภาวํ สุตฺวา สพฺเพสํปิ กุมารานํ ปิลนฺธนานิ ทตฺวา สหสฺสธาติโย ทาเปสิ ฯ ปุตฺตสฺส เม อุปฏฺฐากา ภวิสฺสนฺตีติ โพธิสตฺเตน สทฺธึเยว เตสํ มงฺคลํ กาเรสิ ฯ ธาติโย ทารเก อลงฺกริตฺวา มหาสตฺตสฺส อุปฏฺฐานํ อาเนนฺติ ฯ โพธิสตฺโต เตหิ สทฺธึ กีฬนฺโต วฑฺฒิตฺวา สตฺตวสฺสิกกาเล สุวณฺณปฏิมา วิย อภิรูโป อโหสิ ฯ อถสฺส คามมชฺเฌ เตหิ สทฺธึ กีฬนฺตสฺส หตฺถิอาทีสุ อาคจฺฉนฺเตสุ กีฬามณฺฑลํ ภิชฺชติ ฯ วาตาตปปฺปหรณกาเล ทารกา กิลมนฺติ ฯ เอกทิวสมฺปิ เนสํ กีฬนฺตานํเยว มหาเมโฆ อุฏฺฐหิ ฯ ตํ ทิสฺวา นาคพโล มหาสตฺโต ธาวิตฺวา เอกํ สาลํ ปาวิสิ ฯ อิตเร ทารกา ตสฺส ปจฺฉโต อนุธาวนฺตา อญฺญมญฺญสฺส ปาเทสุ อุปกฺขลิตฺวา ปติตฺวา ชณฺณุกเภทาทีนิ ปาปุณึสุ ฯ โพธิสตฺโต อิมสฺมึ ฐาเน กีฬนสาลํ กาตุํ วฏฺฏติ เอวํ น กิลมิสฺสามาติ จินฺเตตฺวา เต ทารเก อาห อิมสฺมึ ฐาเน วาเตน วา วสฺเสน วา อาตเปน วา กิลมิสฺสาม ฐานนิสชฺชนสยนกฺขมํ เอกํ สาลํ กาเรสฺสาม เอเกกํ กหาปณํ อาหรถาติ ฯ เต ตถา กรึสุ มหาสตฺโต มหาวฑฺฒกึ ปกฺโกสาเปตฺวา ตาต อิมสฺมึ ฐาเน สาลํ กโรหีติ ตสฺส สหสฺสํ อทาสิ ฯ โส สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สหสฺสํ คเหตฺวา ภูมึ สมํ กาเรตฺวา ขาณุเก โกฏฺเฏตฺวา สุตฺตํ ปสาเรสิ ฯ มหาสตฺโต ตสฺส สุตฺตปสารณวิธานํ ทิสฺวา อาโรเจนฺโต โภ เอวํ สุตฺตํ อปสาเรตฺวา สาธุกํ ปสาเรหีติ อาห ฯ สามิ อหํ อตฺตโน สิปฺปานุรูเปน ปสาเรมิ อิโต อญฺญํ น ชานามีติ ฯ เอตฺตกํปิ อชานนฺโต อมฺหากํ ธนํ คเหตฺวา สาลํ กถํ กริสฺสสีติ อาหร สุตฺตํ อหํ ปสาเรตฺวา เต ทสฺสามีติ อาหราเปตฺวา สยํ ปสาเรสิ ฯ วิสฺสุกมฺเมน ปสาริตํ วิย อโหสิ ฯ ตโต วฑฺฒกึ อาห เอวํ สุตฺตํ ปสาเรตุํ สกฺขิสฺสสีติ ฯ น สกฺขิสฺสามิ สามีติ ฯ เตนหิ มม วิจารณาย ปน กาตุํ สกฺขิสฺสสีติ ฯ สกฺขิสฺสามิ สามีติ ฯ มหาสตฺโต ยถา ตสฺสา สาลาย เอกสฺมึ อนาถานํ อิตฺถีนํ วิชายนฏฺฐานํ เอกสฺมึ อาคนฺตุกสมณพฺราหฺมณานํ วสนฏฺฐานํ เอกสฺมึ อาคนฺตุกมนุสฺสานํ วสนฏฺฐานํ เอกสฺมึ อาคนฺตุกวาณิชกานํ ภณฺฑฐปนฏฺฐานํ โหติ ตถา สพฺพานิ ตานิ ฐานานิ พหิมุขทฺวารานิ กตฺวา สาลํ วิจาเรสิ ฯ ตเถว กีฬามณฺฑลํ ตเถว วินิจฺฉยํ ตเถว ธมฺมสภํปิ กาเรสิ ฯ กติปาเหเนว นิฏฺฐิตาย สาลาย จิตฺตกาเร ปกฺโกสาเปตฺวา สยํ วิตฺถาเรตฺวา รมณียํ จิตฺตกมฺมํ กาเรสิ ฯ สา สาลา สุธมฺมาเทวสภาปฏิภาคา อโหสิ ฯ ตโต น เอตฺตาวตา สาลา โสภติ โปกฺขรณึ กาเรตุํ วฏฺฏตีติ โปกฺขรณึ ขนาเปตฺวา อิฏฺฐกวฑฺฒกึ ปกฺโกสาเปตฺวา สยํ วิจาเรตฺวา สหสฺสวงฺกํ สตติตฺถํ โปกฺขรณึ กาเรสิ ฯ สา ปญฺจวิธปทุมสญฺฉนฺนา นนฺทนโปกฺขรณี วิย อโหสิ ฯ ตสฺสา ตีเร ปุปฺผผลธเร นานารุกฺเข โรปาเปตฺวา นนฺทนวนํ วิย อุยฺยานํ กาเรสิ ฯ ตเมว จ สาลํ นิสฺสาย ธมฺมิกสมณพฺราหฺมณานญฺเจว อาคนฺตุกคมิกาทีนญฺจ ทานวตฺตํ ปฏฺฐเปสิ ฯ สา ตสฺส กิริยา สพฺพตฺถ ปากฏา อโหสิ ฯ พหู มนุสฺสา ตํ โอตรนฺติ ฯ มหาสตฺโต สาลาย นิสีทิตฺวา สมฺปตฺตสมฺปตฺตานํ การณาการณํ ยุตฺตายุตฺตํ กเถสิ ฯ วินิจฺฉยํ ปฏฺฐเปสิ ฯ พุทฺธุปฺปาทกาโล วิย อโหสิ ฯ วิเทหราชา ปน สตฺตวสฺสจฺจเยน จตฺตาโร ปณฺฑิตา อมฺเห อภิภวิตฺวา ปญฺจโม ปณฺฑิโต อุปฺปชฺชิสฺสตีติ เม กถยึสุ กตฺเถโส เอตรหีติ สริตฺวา ตสฺส วสนฏฺฐานํ ชานถาติ จตูหิ ทฺวาเรหิ จตฺตาโร อมจฺเจ เปเสสิ ฯ เสสทฺวาเรหิ นิกฺขมนฺตา อมจฺจา มหาสตฺตํ น ปสฺสึสุ ฯ ปาจีนทฺวาเรน นิกฺขมนฺโต อมจฺโจ สาลาย นิสีทิตฺวา ปณฺฑิเตน นาม อิมิสฺสา สาลาย การเกน วา การาปเกน วา ภวิตพฺพนฺติ จินฺเตตฺวา มนุสฺเส ปุจฉิ อยํ สาลา กตรวฑฺฒกินา กตาติ ฯ มนุสฺสา นายํ วฑฺฒกินา กตา อตฺตโน ปญฺญาพเลน สิริวฑฺฒกเสฏฺฐิปุตฺตสฺส มโหสถปณฺฑิตสฺส วิจารณาย เอสา กตาติ วทึสุ ฯ กติวสฺโส ปน ปณฺฑิโตติ ฯ ปริปุณฺณสตฺตวสฺโสติ ฯ อมจฺโจ รญฺโญ ทิฏฺฐสุปินทิวสโต ปฏฺฐาย สํวจฺฉรํ คเณตฺวา รญฺโญ สุปินทสฺสเนน สเมติ อยเมว โส ปณฺฑิโตติ ญตฺวา รญฺโญ ทูตํ ปาเหสิ เทว ปาจีนยวมชฺฌคาเม สิริวฑฺฒกเสฏฺฐิปุตฺโต มโหสถปณฺฑิโต นาม สตฺตวสฺสิโกว สมาโน เอวรูปํ นาม สาลํ กาเรสิ โปกฺขรณึ อุยฺยานํ จ กาเรสิ อิมํ ปณฺฑิตํ คเหตฺวา อาเนมิ อุทาหุ น อาเนมีติ ฯ ราชา ตํ สุตฺวา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา เสนกํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา กึ เสนก อาเนม ตํ ปณฺฑิตนฺติ ปุจฺฉิ ฯ โส มจฺฉรายนฺโต มหาราช สาลาทีนํ การาปิตมตฺตเกน ปณฺฑิโต นาม น โหติ โย โกจิ เอตานิ กาเรติ อปฺปมตฺตํ เอตนฺติ อาห ฯ โส ตสฺส กถํ สุตฺวา ภวิตพฺพเมตฺถ การเณนาติ ตุณฺหี หุตฺวา ตตฺเถว วสนฺโต ปณฺฑิตํ วีมํสตูติ อมจฺจสฺส ทูตํ ปฏิเปเสสิ ฯ ตํ สุตฺวา อมจฺโจ ตตฺเถว วสนฺโต ปณฺฑิตํ วีมํสิ ฯ ตตฺริทํ วีมํสนอุทานํ