ราชา ตํ ปุริสํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ ฯ โส ยถาภูตํ อาโรเจสิ ฯ ราชา กิญฺจิ อปุจฺฉิตฺวาว สพฺพญฺญูพุทฺเธน วิย ปณฺฑิเตน กกณฺฏกสฺส อชฺฌาสโย ญาโตติ อติวิย ปสีทิตฺวา ปณฺฑิตสฺส จตูสุ ทฺวาเรสุ สุงฺกํ ทาเปสิ ฯ กกณฺฏกสฺส ปน กุชฺฌิตฺวาว ตํ มาเรตุํ อารภิ ฯ เทว ติรจฺฉาโน นาม อปฺปปญฺโญ ขมถ เทวาติ ปณฺฑิโต ปน ราชานํ นิวาเรสิ ฯ

กกณฺฏกปญฺโห นิฏฺฐิโต ฯ

อเถโก มิถิลวาสี ปิงฺคุตฺตโร นาม มาณโว ตกฺกสิลํ คนฺตฺวา ทิสาปาโมกฺขสฺส อาจริยสฺส สนฺติเก สิปฺปํ สิกฺขนฺโต ขิปฺปเมว สิกฺขติ ฯ โส อนุโยคํ ทตฺวา คจฺฉามิหนฺติ อาจริยํ อาปุจฺฉิ ฯ ตสฺมึ ปน กุเล สเจ วยปฺปตฺตา ธีตา โหติ เชฏฺฐนฺเตวาสิกสฺส ทาตพฺพาติ วุตฺตํ ฯ ตสฺสาจริยสฺส เอกา ธีตา อตฺถิ อภิรูปา เทวจฺฉรปฏิภาคา ฯ อถ นํ อาจริโย ธีตรํ เต ตาต ทสฺสามิ ตํ อาทาย คมิสฺสสีติ อาห ฯ โส ปน มาณโว ทุพฺภโค กาฬกณฺณิ ฯ กุมาริกา ปน มหาปุญฺญา ฯ ตสฺส ตํ ทิสฺวา จิตฺตํ น อลฺลิยติ ฯ โส ตํ อนิจฺฉนฺโตปิ อาจริยสฺส วจนํ น ภินฺทิสฺสามีติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ พฺราหฺมโณ ตสฺส ธีตรํ อทาสิ ฯ โส รตฺติภาเค อลงฺกตสิริสยเน นิปนฺโน ตาย อาคนฺตฺวา สิริสยนํ อภิรุยฺห นิปนฺนมตฺตาย อฏฺฏิยมาโน สยนา โอตริตฺวา ภูมิยํ นิปชฺชิ ฯ สาปิ โอตริตฺวา ตสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา นิปชฺชิ ฯ โส อุฏฺฐาย สยนํ อภิรุหิ ฯ สาปิ ปุน สยนํ อภิรุหิ ฯ โส ตาย ปจฺจารุฬฺหาย ปุน สยนา โอตริตฺวา ภูมิยํ นิปชฺชิ ฯ กาฬกณฺณิ นาม สิริยา สทฺธึ น สเมติ ฯ กุมาริกา สยเนเยว นิปชฺชิ โส ภูมิยํ นิปชฺชิ ฯ เอวํ สตฺตาหํ วีตินาเมตฺวา ตํ อาทาย อาจริยํ วนฺทิตฺวา นครา นิกฺขมิ ฯ อนฺตรามคฺเค อลฺลาปสลฺลาปมตฺตํปิ นตฺถิ ฯ อนิจฺฉมานาว อุโภปิ มิถิลํ สมฺปตฺตา ฯ ปิงฺคุตฺตโร ปน นครสฺส อวิทูเร ผลสมฺปนฺนํ เอกํ อุทุมฺพรรุกฺขํ ทิสฺวา ขุทาย ปีฬิโต ตํ อภิรุหิตฺวา อุทุมฺพรผลานิ ขาทติ ฯ สาปิ ฉาตชฺฌตฺตา รุกฺขมูลํ คนฺตฺวา สามิ มยฺหํปิ ผลานิ ปาเตถาติ อาห ฯ โส กึ ตว หตฺถปาทา นตฺถิ สยํ อภิรุหิตฺวา ขาทาหีติ ฯ สา อภิรุหิตฺวา ขาทิ ฯ โส ตสฺสา อภิรุหิตภาวํ ญตฺวา ขิปฺปํ โอตริตฺวา รุกฺขํ กณฺฏเกหิ ปริกฺขิปิตฺวา มุตฺโตมฺหิ กาฬกณฺณิยาติ วตฺวา ปลายิ ฯ สา โอตริตุํ อสกฺโกนฺตี ตตฺเถว นิสีทิ ฯ ตํ ทิวสํ ราชา อุยฺยานํ คจฺฉนฺโต ตตฺถ กีฬิตฺวา สายณฺหสมเย หตฺถิกฺขนฺเธ นิสีทิตฺวา นครํ ปวิสนฺโต ตํ ทิสฺวา ปฏิพทฺธจิตฺโต หุตฺวา สปริคฺคหา อปริคฺคหาติ ปุจฺฉาเปสิ ฯ สา อตฺถิ เม สามิโก กุลทตฺติโก โส ปน มํ อิธ นิสีทาเปตฺวา ฉฑฺเฒตฺวา ปลาโตติ อาห ฯ อมจฺโจ ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสิ ฯ ราชา อสฺสามิกํ ภณฺฑํ รญฺโญ ปาปุณาตีติ ตํ โอตาเรตฺวา หตฺถิกฺขนฺธํ อาโรเปตฺวา นิเวสนํ เนตฺวา อภิสิญฺจิตฺวา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ ฯ สา ตสฺส ปิยา อโหสิ มนาปา ฯ อุทุมฺพรรุกฺเข ลทฺธตฺตา อุทุมฺพราเทวีเตฺววสฺสา นามํ สญฺชานึสุ ฯ อเถกทิวสํ รญฺโญ อุยฺยาคนมนตฺถาย ทฺวารคามวาสิเกหิ มคฺคํ ปฏิชคฺคาเปสุํ ฯ ปิงฺคุตฺตโรปิ วลึ กโรนฺโต กจฺฉํ ทฬฺหํ พนฺธิตฺวา กุทฺทาเลน มคฺคํ ตจฺฉติ ฯ มคฺเค อนิฏฺฐิเตเยว ราชา อุทุมฺพราเทวิยา สทฺธึ รเถ ฐตฺวา นิกฺขมิ ฯ อุทุมฺพราเทวี ตํ กาฬกณฺณึ มคฺคํ ตจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เอวรูปํ สิรึ ธาเรตุํ นาสกฺขิ อยํ กาฬกณฺณีติ ตํ โอโลเกนฺตี หสิ ฯ ราชา ตํ หสมานํ ทิสฺวา กุชฺฌิตฺวา กสฺมา หสีติ ปุจฺฉิ ฯ เทว อยํ มคฺคตจฺฉโก ปุริโส มยฺหํ โปราณสามิโก มํ อุทุมฺพรรุกฺขํ อาโรเปตฺวา กณฺฏเกหิ ปริกฺขิปิตฺวา คโต อิมาหํ โอโลเกตฺวา เอวรูปํ สิรึ ธาเรตุํ นาสกฺขิ อยํ กาฬกณฺณีติ จินฺเตตฺวา หสินฺติ ฯ ราชา ตฺวํ มุสาวาทํ กเถสิ อญฺญํ กิญฺจิ ทิสฺวา หสิ ตํ มาเรสฺสามีติ อสึ อคฺคเหสิ ฯ สา ภยปฺปตฺตา เทว ปณฺฑิเต ตาว ปุจฺฉถาติ อาห ฯ ราชา เสนกํ ปุจฺฉิ ตวํ สทฺทหสีติ ฯ น สทฺทหามิ เทว โก นาม เอวรูปํ อิตฺถึ ปหาย คมิสฺสตีติ ฯ สา ตสฺส กถํ สุตฺวา อติเรกตรํ ภีตา อโหสิ ฯ อถ ราชา เสนโก กึ ชานาติ ปณฺฑิตํ ปุจฺฉิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ตํ ปุจฺฉนฺโต อิมํ คาถมาห

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑,๔๑๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. มโหสถชาดก”