อุทฺธํ ตารกชาตาว สมนฺตา ปริวาริตา

มโหสถ วิชานาหิ กถํ โมกฺโข ภวิสฺสตีติ ฯ

ตตฺถ สพฺพเสนายาติ สพฺพาย เอกสตราชนายิกาย อฏฺฐารส- อกฺโขภิณีสํขาตาย เสนาย สทฺธึ อาคโต กิร ตาตาติ ฯ ปญฺจาลิยาติ ปญฺจาลรญฺโญ สนฺตกา ฯ วิทฺธิมตีติ วิทฺธิยา อานีเต ทพฺพสมฺภาเร คเหตฺวา วิจรนฺเตน วฑฺฒกีพเลน สมนฺนาคตา ฯ ปตฺติมตีติ วราวรคฺคหิตปุริเสหิ รกฺขิตา ฯ สพฺพสงฺคามโกวิทาติ สพฺพสงฺคามกุสลา ฯ โอหารินีติ เสนาย อนฺตรํ ปวิสิตฺวา อปญฺญายนฺตาว ปเรสํ สีสํ ฉินฺทิตฺวา ปริหริตุํ สมตฺถา ฯ สทฺทวตีติ ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตา ฯ เภริสงฺขปฺปโพธนาติ เอถ ยาถ ยุชฺฌถ มา ปชฺชถาติ อาทีนิ ตตฺถ วจีเภเทน ชานาเปตุํ น สกฺกา ตาทิสานิ ปเนตฺถ กิจฺจานิ เภริสทฺเทน จ สงฺขสทฺเทน จ ปโพเธนฺตีติ เภริสงฺขปฺปโพธนา ฯ โลหวิชฺชา อลงฺการาติ เอตฺถ โลหวิชฺชาติ โลหสิปฺปานิ สตฺตรตนปฏิมณฺฑิตานํ กวจจมฺมชาลิกสีสกกโรนฺทิกาทีนํ เอตํ นามํ อลงฺการาติ ราชราชมหามตฺตาทีนํ อลงฺการา ตสฺมา โลหวิชฺชาหิ เจว อลงฺกาเรหิ จ ภาสตีติ โลหวิชฺชา อลงฺการาติ อยเมตฺถ อตฺโถ ฯ ธชนีติ สุวณฺณาทิปฏิมณฺฑิเตหิ นานาวตฺถุสมุชฺชเลหิ รถาทีสุ สมุสฺสิเตหิ ธเชหิ สมนฺนาคตา ฯ วามโรหินีติ หตฺถี จ อสฺเส จ อาโรหนฺตา วามปสฺเสน อาโรหนฺตีติ เต วามโรหินีติ วุจฺจนฺติ เตหิ สมนฺนาคตา อปริมิตหตฺถิอสฺสสมากิณฺณาติ อตฺโถ ฯ สิปฺปิเยหีติ หตฺถิสิปฺปอสฺสสิปฺปาทีสุ อฏฺฐารสสิปฺเปสุ นิปฺผตฺติปตฺเตหิ สุฏฺฐุ สมฺปนฺนา สุสมากิณฺณา ฯ สูเรหีติ ตาต เอสา กิร เสนา สีหสมานปรกฺกเมหิ สูรโยเธหิ สุปฺปติฏฺฐิตา ฯ อาหูติ ทส กิร เอตฺถ เสนาย ปณฺฑิตาติ วทนฺติ ฯ รโหคตาติ รโหคมนสีลา รโห นิสีทิตฺวา มนฺตนสีลา ฯ เต กิร เอกาหํ ทฺวีหํ จินฺเตตุํ ลภนฺตา ปฐวึ ปริ วตฺเตตฺวา อากาเส สณฺฐิตุํ สมตฺถา ฯ เอกาทสีติ เตหิ กิร ปณฺฑิเตหิ อติเรกตรา ปญฺญาย สมนฺนาคตา รญฺโญ มาตา ฯ สา เตสํ เอกาทสี หุตฺวา ปญฺจาลิยเสนํ ปสาสติ อนุสาสติ ฯ เอกทิวสํ กิร เอโก ปุริโส เอกํ ตณฺฑุลนาฬิญฺจ ปูฏกภตฺตญฺจ กหาปณสหสฺสญฺจ คเหตฺวา นทึ ตริสฺสามีติ โอติณฺโณ นทีมชฺฌํ ปตฺวา ตริตุํ อสกฺโกนฺโต ตีเร ฐิเต มนุสฺเส เอวมาห อมฺโภ มม หตฺเถ เอกตณฺฑุลนาฬี ปูฏกภตฺตํ กหาปณสหสฺสญฺจ อตฺถิ อิโต ยํ มยฺหํ รุจฺจติ ตํ ทสฺสามีติ โย โกจิ สกฺโกติ โส มํ อุตฺตาเรตูติ ฯ อเถโก ถามสมฺปนฺโน ปุริโส ทฬฺหํ นิวาเสตฺวา นทึ โอคาเหตฺวา ตํ หตฺเถ คเหตฺวา อุตฺตาเรตฺวา เทหิ เม ทาตพฺพยุตฺตกนฺติ อาห ฯ โส ตณฺฑุลนาฬึ วา ปูฏกภตฺตํ วา คณฺหาหีติ อาห ฯ อิตโร อหํ ชีวิตํ อคเณตฺวา ตํ อุตฺตาเรสึ น เม เอเตหิ อตฺโถ กหาปเณ เม เทหีติ อาห ฯ อิโต ยํ มยฺหํ รุจฺจติ ทสฺสามีติ อวจํ อิทานิ ยํ มยฺหํ รุจฺจติ ตํ ทมฺมิ อิจฺฉนฺโต คณฺหาหีติ ฯ โส สมีเป ฐิตสฺส เอกสฺส กเถสิ ฯ โสปิ นํ เอส ยํ อตฺตโน รุจฺจนกํ ตว เทติ คณฺหาหีติ อาห ฯ โส นาหํ คณฺหามีติ ตํ อาทาย วินิจฺฉยํ คนฺตฺวา วินิจฺฉยามจฺจานํ อาโรเจสิ ฯ เตปิ สพฺพํ สุตฺวา ตตฺเถว อาหํสุ ฯ โส เตสํ วินิจฺฉเยน อตุฏฺโฐ รญฺโญ อาโรเจสิ ฯ ราชาปิ วินิจฺฉยามจฺเจ ปกฺโกสาเปตฺวา เตสํ สนฺติกา อุภินฺนํปิ วจนํ สุตฺวา วนิจฺฉิตุํ อชานนฺโต ตเถว วกฺขติ ฯ ตํ สุตฺวา ปุริโส อตฺตโน ชีวิตํ ปหาย นทึ โอติณฺณํ มํ อปรชฺชาเปสีติ อาห ฯ ตสฺมึ ขเณ รญฺโญ มาตา สลากเทวี นาม อวิทูเร นิสินฺนา รญฺโญ ทุพฺพินิจฺฉิตภาวํ ญตฺวา ตาต อิมํ อฏฺฏํ ทุพฺพินิจฺฉิตํ สุฏฺฐุ วินิจฺเฉยฺยาสีติ อาห ฯ อมฺม อหํ เอตฺตกํ ชานามิ สเจ ตุมฺเห อุตฺตรึ ชานาถ ตุมฺเหว วินิจฺฉถาติ ฯ สา สาธุ ตาต เอวํ กริสฺสามีติ วตฺวา ตํ ปุริสํ ปกฺโกสาเปตฺวา เอหิ ตาต ตว หตฺถคตานิ ตีณิปิ ภูมิยํ ฐเปหีติ ปฏิปาฏิยา ฐปาเปตฺวา ตฺวํ อุทเก วุยฺหมาโน อิมสฺส กึ กเถสีติ ปุจฺฉิตฺวา อิทํ นามาติ วุตฺเต เตน หิ อิทานิ ตว รุจฺจนกํ คณฺหาหีติ อาห ฯ โส สหสฺสตฺถวิกํ คณฺหิ ฯ อถ นํ สา โถกํ คตกาเล ปกฺโกสาเปตฺวา ตาต สหสฺสํ เต รุจฺจตีติ ปุจฺฉิตฺวา อาม รุจฺจตีติ วุตฺเต ตาต ตยา อิโต ยํ มยฺหํ รุจฺจติ ตํ ทสฺสามีติ อิมสฺส วุตฺตํ น วุตฺตนฺติ วุตฺตํ เทวีติ วุตฺเต เตน หิ อิมํ สหสฺสํ เอตสฺเสว เทหีติ อาห ฯ โส โรทนฺโต ปริเทวนฺโต ตํ อทาสิ ฯ ตสฺมึ ขเณ ราชาปิ อมจฺจาปิ ตุสิตฺวา สาธุการํ ปวตฺตยึสุ ฯ ตโต ปฏฺฐาย ตสฺสา ปณฺฑิตภาโว สพฺพตฺถ ปากโฏ ชาโต ฯ ตํ สนฺธาย วิเทหราชา มาตา เอกาทสีติ อาห ฯ ขตฺยาติ ขตฺติยา ฯ อจฺฉินฺนรฏฺฐาติ จูฬนีพฺรหฺมทตฺเตน อจฺฉินฺทิตฺวา คหิตรฏฺฐา ฯ พฺยถิตาติ มรณภยภีตา อญฺญํ คเหตพฺพคหณํ อปสฺสนฺตา ฯ ปญฺจาลีนํ วสํ คตาติ เอตสฺส ปญฺจาลรญฺโญ วสํ คตาติ อตฺโถ ฯ สามิวจนตฺเถหิ เอตํ อุปโยควจนํ ฯ ยํ วทา ตกฺกราติ ยํ มุเขน ภณติ ตํ รญฺโญ กาตุํ สกฺโกนฺตาว ฯ วสิโน คตาติ ปุพฺเพ สยํ วสิโน อิทานิ ปนสฺส วสํ คตาติ อตฺโถ ฯ ติสนฺธีติ ปฐมํเยว หตฺถิปากาเรน ปริกฺขิตฺตา ตโต รถปากาเรน ตโต อสฺสปากาเรน ตโต โยธปตฺติปากาเรนาติ อิเมหิ จตูหิ สงฺเขเปติ ติสนฺธิปริวาริตา ฯ หตฺถีรถานํ หิ อนฺตรํ เอโก สนฺธิ รถอสฺสานํ อนฺตรํ เอโก สนฺธิ อสฺสปตฺตีนํ อนฺตรํ เอโก สนฺธิ ฯ ปริกฺขญฺญตีติ ขนิยติ อิมํ หิ นครํ อิทานิ อุปฺปาเตตฺวา คณฺหิตุกามา วิย สมนฺตโต ขนนฺติ ฯ อุทฺธํ ตารกชาตาวาติ ตาต ยาย เสนาย สมนฺตา ปริวาริตา สา อเนกสตสหสฺเสหิ ทณฺฑาทีหิ อุทฺธํ ตารกชาติ วิย ขายติ ฯ วิชานาหีติ ตาต มโหสถ อวีจิโต ยาว ภวคฺคา อญฺโญ ตยา สทิโส อุปายกุสโล ปณฺฑิโต นาม นตฺถิ ปณฺฑิตภาโว จ นาม เอวรูเปสุ ฐาเนสุ ปญฺญายติ ยสฺมา อญฺโญ ตยา สทิโส นตฺถิ ตสฺมา ตวเมว ชานาหิ กถํ อมฺหากํ อิโต ทุกฺขา โมกฺโข ภวิสฺสตีติ ฯ