ตโต จ ปายาสิ ปุเร มโหสโถ

ปญฺจาลราชสฺส ปุรํ สุรมฺมํ

นิเวสนานิ มาเปตุํ เวเทหสฺส ยสสฺสิโนติ ฯ

มหาสตฺโตปิ ตตฺเถว คจฺฉนฺโต โยชนนฺตเร เอเกกํ คามํ มาเปตฺวา เอเกกํ อมจฺจํ ตุมฺเห รญฺโญ ปญฺจาลจนฺทึ คเหตฺวา นิวตฺตนกาเล หตฺถิอสฺสรเถ กปฺเปตฺวา ราชานํ อาทาย ปจฺจามิตฺเต ปฏิพาหนฺตา ขิปฺปํ มิถิลํ ปาเปยฺยาถาติ วตฺวา ฐเปสิ ฯ คงฺคาตีรํ ปน ปตฺวา อานนฺทกุมารํ นาม อมจฺจํ ปกฺโกสาเปตฺวา อานนฺท ตฺวํ ตีณิ วฑฺฒกิสตานิ อาทาย อุทฺธํ คงฺคํ คนฺตฺวา สารทารูนิ คาหาเปตฺวา ติสตมตฺตา นาวาโย มาเปตฺวา นครสฺสตฺถาย ตตฺเถว ทารูนิ ตจฺฉาเปตฺวา สลฺลหุกานํ ทารูนํ นาวาโย ปูราเปตฺวา ขิปฺปํ อาทาย อาคจฺฉาติ เปเสสิ ฯ สยํ ปน นาวาย ปารคงฺคํ คนฺตฺวา โอติณฺณฏฺฐานโต ปฏฺฐาย ปทสญฺญาเยว คเณตฺวา อิทํ อฑฺฒโยชนฏฺฐานํ เอตฺถ มหาอุมฺมงฺโค ภวิสฺสติ อิมสฺมึ ฐาเน รญฺโญ นิเวสนํ นครํ ภวิสฺสติ อิโต ปฏฺฐาย ยาว ราชเคหา คาวุตมตฺเต ชงฺฆอุมฺมงฺโค ภวิสฺสตีติ ปริจฺฉินฺทิตฺวา นครํ ปาวิสิ ฯ จูฬนีราชา โพธิสตฺตสฺส อาคมนํ สุตฺวา อิทานิ เม มโนรโถ ปูเรสฺสติ ปจฺจามิตฺตานํ ปิฏฺฐึ ปสฺสิสฺสามิ อิมสฺมึ อาคเต เวเทโห นจิรสฺเสวาคมิสฺสติ อถ เน อุโภปิ มาเรตฺวา สกลชมฺพูทีเป เอกรชฺชํ กาเรสฺสามีติ ปรมตุฏฺฐิมฺปตฺโต อโหสิ ฯ สกลนครํ สํขุพฺภิ เอส กิร มโหสถปณฺฑิโต อิมินา กิร เอกสตราชาโน เลฑฺฑุนา กากาวิย ปลาปิตาติ ฯ มหาสตฺโต นาคเรสุ อตฺตโน รูปสมฺปตฺตึ ปสฺสนฺเตสุเยว ราชทฺวารํ คนฺตฺวา รญฺโญ ปฏินิเวเทตฺวา เอตูติ วุตฺเต ปวิสิตฺวา ราชานํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ ฯ อถ นํ ราชา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา ปุจฺฉิ ตาต ราชา โว กทา อาคมิสฺสตีติ ฯ มยา เปสิตกาเล เทวาติ ฯ ตฺวํ ปน กิมตฺถํ อาคโตสีติ ฯ อมฺหากํ รญฺโญ นิเวสนํ มาเปตุํ เทวาติ ฯ สาธุ ตาตาติ ฯ อถสฺส เสนาย ปริพฺพยํ ทาเปตฺวา มหาสตฺตสฺส มหนฺตํ สกฺการํ กาเรตฺวา นิเวสนเคหํ ทาเปตฺวา ตาต ยาว เต ราชา อาคจฺฉติ ตาว อนุกฺกณฺฐมาโน อมฺหากํปิ กตฺตพฺพยุตฺตกํ กมฺมํ กโรนฺโต วสาหิ ตฺวนฺติ อาห ฯ โส จ กิร ราชนิเวสนํ อภิรุหนฺโตว โสปาณปาทมูเล ฐตฺวา อิธ ชงฺฆอุมฺมงฺคทฺวารํ ภวิสฺสตีติ สลฺลกฺเขสิ ฯ อถสฺส เอตทโหสิ ราชา อมฺหากมฺปิ กตฺตพฺพยุตฺตกํ กโรหีติ วทติ อุมฺมงฺเค ขญฺญมาเน ยถา อิมํ โสปาณํ น โอสกฺกติ ตถา กาเรตุํ วฏฺฏตีติ ฯ อถ โส ราชานํ เอวมาห เทว อหํ ปวิสนฺโตว โสปาณปาทมูเล ฐตฺวา อิธ นวกมฺมํ โอโลเกนฺโต มหาโสปาเณ โทสํ ปสฺสึ สเจ โว รุจฺจติ อหํ ทารูนิ ลภนฺโต มนาปํ กตฺวา อตฺถเรยฺยนฺติ ฯ โส สาธุ ตาต อตฺถราหีติ อาห ฯ โส อิธ อุมฺมงฺคทฺวารํ ภวิสฺสตีติ สาธุกํ สลฺลกฺเขตฺวา โสปาณํ นีหริตฺวา ยตฺถ อุมฺมงฺคทฺวารํ ภวิสฺสติ ตตฺถ ปํสุโน อปคมนตฺถาย ผลกสนฺถารํ กาเรตฺวา ยถา น โอสกฺกติ เอวํ นิจฺจลํ กตฺวา โสปาณํ อตฺถริ ฯ ราชา ตํ อนฺตรํ อชานนฺโต มม สิเนเหน กโรตีติ มญฺญิ ฯ เอวํ ตํ ทิวสํ นวกมฺเมเนว วีตินาเมตฺวา ปุน ทิวเส ราชานํ อาห เทว สเจ อมฺหากํ รญฺโญ วสนฏฺฐานํ ชาเนยฺยาม มนาปํ กตฺวา ปฏิชคฺเคยฺยามาติ ฯ สาธุ ปณฺฑิต ฐเปตฺวา มม นิเวสนํ สกลนคเร ยํ นิเวสนํ อิจฺฉสิ ตํ คณฺหาหีติ ฯ มหาราช มยํ อาคนฺตุกา ตุมฺหากํ พหู วลฺลภา โยธา เต อตฺตโน เคเหสุ คยฺหมาเนสุ อมฺเหหิ สทฺธึ กลหํ กริสฺสนฺติ ตสฺมา เทว เตหิ สทฺธึ มยํ กึ กริสฺสามาติ ฯ ปณฺฑิต เตสํ วจนํ มา คณฺห ยํ รุจฺจติ ตํ ฐานเมว คณฺหาเปหีติ ฯ เทว เต ปุนปฺปุนํ อาคนฺตฺวา ตุมฺหากํ อาโรเจสฺสนฺติ เตน ตุมฺหากมฺปิ อมฺหากมฺปิ จิตฺตสุขํ น ภวิสฺสติ สเจ ปน อิจฺเฉยฺยาถ ยาว มยํ นิเวสนานิ คณฺหาม ตาว อมฺหากํเยว มนุสฺสา โทวาริกา อสฺสุ ตโต เต ทฺวารํ อลภิตฺวา นาคมิสฺสนฺติ เอวํ สนฺเต อมฺหากมฺปิ ตุมฺหากมฺปิ จิตฺตสุขํ ภวิสฺสตีติ ฯ ราชา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ มหาสตฺโต โสปาณปาทมูเล โสปาณสีเส มหาทฺวาเรติ สพฺพตฺถ อตฺตโน มนุสฺเสเยว ฐเปสิ กสฺสจิ ปวิสิตุํ มา อทตฺถาติ ฯ อถ มหาสตฺโต ปฐมํ รญฺโญ มาตุยา นิเวสนํ คนฺตฺวา ภินฺทนาการํ ทสฺเสถาติ มนุสฺเส อาณาเปสิ ฯ เต ทฺวารโกฏฺฐกโต ปฏฺฐาย อิฏฺฐกา จ มตฺติกา จ อปเนตุํ อารภึสุ ฯ ราชมาตา ปวุตฺตึ สุตฺวา อาคนฺตฺวา กิสฺส ตาตา มม เคหํ ภินฺทาเปถาติ อาห ฯ มโหสถปณฺฑิโต ภินฺทาเปตฺวา อตฺตโน รญฺโญ นิเวสนํ กาเรตุกาโมติ ฯ ยทิ เอวํ อิเธว วสถาติ ฯ อมฺหากํ รญฺโญ มหนฺตํ พลพาหนํ อิทํ นปฺปโหติ อญฺญํ มหนฺตํ กาเรสฺสามาติ ฯ ตุมฺเห มํ น ชานาถ อหํ ราชมาตา อิทานิ มม ปุตฺตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ชานิสฺสามีติ ฯ มยํ รญฺโญ วจเนน ภินฺทาม สเจ สกฺโกนฺตี นิวาเรหีติ ฯ สา กุชฺฌิตฺวา อิทานิ กตฺตพฺพํ โว ชานิสฺสามีติ ราชทฺวารํ อคมาสิ ฯ อถ นํ มา ปวิสาติ โทวาริกา นิวารยึสุ อหํ ราชมาตา ตาตาติ ฯ น มยํ ชานาม มยํ รญฺญา กสฺสจิ ปวิสิตุํ มา อทตฺถาติ อาณตฺตา คจฺฉ ตวนฺติ ฯ สา คเหตพฺพคหณํ อปสฺสนฺตี นิวตฺติตฺวา อตฺตโน นิเวสนํ โอโลเกนฺตี อฏฺฐาสิ ฯ อถ นํ เอโก กึ อิธ กโรสิ คจฺฉสิ คจฺฉสีติ วตฺวา อุฏฺฐาย คีวายํ คเหตฺวา ภูมิยํ ปาเตสิ ฯ สา จินฺเตสิ อทฺธา รญฺญา อาณตฺตา ภวิสฺสนฺติ อิตรถา เอวํ กาตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ ปณฺฑิตสฺเสว สนฺติกํ คมิสฺสามีติ คนฺตฺวา ตาต มโหสถ กสฺมา นิเวสนํ เม ภินฺทาเปสีติ อาห ฯ โส ตาย สทฺธึ น กเถสิ ฯ สนฺติเก ฐิตปุริโส ปนสฺส เทวิ กึ กเถสีติ อาห ฯ ตาต ปณฺฑิโต กสฺมา เม เคหํ ภินฺทาเปตีติ ฯ วิเทหรญฺโญ นิเวสนฏฺฐานํ กาตุนติ ฯ กึ ตาต เอวํ มหนฺเต นคเร อญฺญตฺถ นิเวสนฏฺฐานํ น ลพฺภตีติ มญฺญามิ อิมํ สตสหสฺสํ ลญฺจํ คเหตฺวา อญฺญตฺถ กาเรหีติ ฯ สาธุ เทวิ ตุมฺหากํ เคหํ วิสชฺชาเปสฺสามิ ลญฺจสฺส คหิตภาวํ ปน มา กสฺสจิ กถยิตฺถ มา โน อญฺเญปิ ลญฺจํ ทตฺวา เคหานิ วิสชฺชาเปตุกามา อเหสุนฺติ ฯ ตาต รญฺโญ มาตา ลญฺจมทาสีติ มยฺหมฺปิ ลชฺชนเมตํ น กสฺสจิ กเถสฺสามีติ ฯ โส สาธูติ ตสฺสา สนฺติกา สตสหสฺสํ คเหตฺวา เคหํ วิสชฺเชตฺวา เยน เกวฏฺฏสฺส เคหํ เตน คนฺตฺวา ตเถว กาเรสิ ฯ ยถา รญฺโญ มาตุ เคเห กตกิริยํ ตถา ตตฺถ กาเรสิ ฯ โส กุชฺฌิตฺวา ราชทฺวารํ คโต ฯ ตตฺถ ฐิตา มนุสฺสา ตํ เวฬุเปสิกาหิ ปิฏฺฐึ ปหรึสุ ฯ โส ปิฏฺฐิจมฺมุปฺปาฏนํ ลภิตฺวา คเหตพฺพคหณํ อปสฺสนฺโต ปุนาคนฺตฺวา สตสหสฺสเมว อทาสิ ฯ เอเตนุปาเยน สกลนคเร เคหฏฺฐานํ คณฺหนฺเตน ลญฺจํ คเหตฺวา ตตฺถ ลทฺธกหาปณานํเยว นว โกฏิโย ชาตา มหาสตฺโต สกลนคเร วิจาเรตฺวา ราชกุลํ อคมาสิ ฯ อถ นํ ราชา ปุจฺฉิ กึ ปณฺฑิต ลทฺธนฺเต วสนฏฺฐานนฺติ ฯ มหาราช อเทนฺตา นาม นตฺถิ อปิจ โข ปน เคเหสุ คยฺหมาเนสุ กิลมนฺติ เตสํ ปิยวิปฺปโยคํ กาตุํ อมฺหากํ อยุตฺตํ พหินคเร อิโต คาวุตฏฺฐาเน คงฺคาย จ นครสฺส จ อนฺตเร อสุกฏฺฐาเน นาม อมฺหากํ รญฺโญ วสนฏฺฐานนครํ กริสฺสามีติ ฯ ตํ สุตฺวา ราชา อนฺโตนครํ ยุชฺฌิตุํปิ ทุกฺขํ เนว สกเสนา น ปรเสนา ญาตุํ สกฺกา พหินคเร ปน สุขํ ยุทฺธํ กาตุํ อนฺโตนคเรเยว น โกฏฺเฏตฺวา มาเรสฺสามีติ ตุสิตฺวา สาธุ ตาต ตยา สลฺลกฺขิตฏฺฐาเนเยว กาเรหีติ อาห ฯ มหาราช อหํ ตตฺถ กาเรสฺสามิ ตุมฺหากมฺปิ น มนุสฺเสหิ ทารุปณฺณาทีนํ อตฺถาย อมฺหากํ นวกมฺมฏฺฐานํ น คนฺตพฺพํ เต คจฺฉนฺตา หิ กลหํ กริสฺสนฺติ เตเนว ตุมฺหากมฺปิ อมฺหากมฺปิ จิตฺตสุขํ น ภวิสฺสตีติ ฯ สาธุ ปณฺฑิต เตน ปเทเสน นิสฺสญฺจารํ กโรหีติ ฯ เทว อมฺหากํ หตฺถี อุทกาภิรตา อุทเกเยว กีฬนฺติ อุทเก อาวิเล ชาเต มโหสถสฺส อาคตกาลโต ปฏฺฐาย ปสนฺนํ อุทกํ ปาตุํ น ลภามาติ สเจ นาครา โน กุชฺฌิสฺสนฺติ ตมฺปิ สหิตพฺพนฺติ ฯ ราชา วิสฏฺฐา ตุมฺหากํ หตฺถี กีฬนฺตูติ วตฺวา นคเร เภริญฺจาราเปสิ โย โย อิโต นิกฺขมิตฺวา มโหสถปณฺฑิตสฺส นครมาปนฏฺฐานํ คจฺฉติ ตสฺส ตสฺส สหสฺสทณฺโฑติ ฯ มหาสตฺโต ราชานํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน ปุริสํ อาทาย นครา นิกฺขมิตฺวา ยถาปริจฺฉนฺนฏฺฐาเน นครํ มาเปตุํ อารภิ ฯ ปรคงฺคาย ตีเร ตาว คคฺคลึ นาม คามํ กาเรตฺวา หตฺถีอสฺสรถพาหนญฺเจว โคพลิพทฺทญฺจ ตตฺถ ฐเปตฺวา นครกรณํ วิจาเรนฺโต เอตฺตกา อิทํ กโรนฺตูติ สพฺพกมฺมานิ วิภชิตฺวา อุมฺมงฺเค กมฺมํ ปฏฺฐเปสิ ฯ มหาอุมฺมงฺคทฺวารํ คงฺคาตีเร อโหสิ ฯ สฏฺฐีมตฺตานิ โยธสตานิ มหาอุมฺมงฺคํ ขนนฺติ ฯ มหตีหิ จมฺมปสิพฺพกาหิ วาลุกปํสุํ หริตฺวา คงฺคายํ ปาเตนฺติ ฯ ตํ ปาติตปาติตํ ปํสุํ หตฺถีหิ มทฺทนฺติ ฯ คงฺคา อาลุฬา สนฺทติ ฯ นครวาสิโน มโหสถสฺส อาคตกาลโต ปฏฺฐาย ปสนฺนํ อุทกํ ปาตุํ น ลภาม คงฺคา อาลุฬา สนฺทติ กินฺนุ โข เอตนฺติ วทนฺติ ฯ อถ เนสํ ปณฺฑิตสฺส อุปฺปนิกฺขิตฺตกปุริสา อาโรเจนฺติ มโหสถสฺส กิร หตฺถิโน อุทกํ กีฬนฺตา คงฺคาย อุทกํ กทฺทมํ กโรนฺติ เตน สา อาลุฬิตา สนฺทตีติ ฯ โพธิสตฺตานํ อธิปฺปาโย นาม อิชฺฌติ ฯ ตสฺมา อุมฺมงฺเค มูลานิ วา ปาสาณานิ วา มรุมฺพานิ วา สพฺพานิ ภูมิยํ ปเวสึสุ ฯ ชงฺฆอุมฺมงฺคสฺส ทฺวารํ ตสฺมึ นคเร อโหสิ ฯ ตึสมตฺตานิ ปุริสสตานิ ชงฺฆอุมฺมงฺคํ ขนนฺติ ฯ จมฺมปสิพฺพกาหิ วาลุกาปํสุํ หริตฺวา ตสฺมึ นคเร ปาเตนฺติ ฯ ปาติตปาติตํ มตฺติกํ ปํสุํ อุทเกน สนฺเนตฺวา ปาการํ อาจินนฺติ อญฺญานิ วา กมฺมานิ กโรนฺติ ฯ มหาอุมฺมงฺคสฺส ปวิสนทฺวารํ นคเร อโหสิ ฯ อฏฺฐารสหตฺถุพฺเพเธน ยนฺตยมกทฺวาเรน สมนฺนาคตํ ฯ ตญฺหิ ทฺวารํ เอกาย อาณิยา อกฺกนฺตาย ปิถิยติ เอกาย อาณิยา อกฺกนฺตาย วิวริยติ ฯ มหาอุมฺมงฺคสฺส ทฺวีสุ ปสฺเสสุ อิฏฺฐกาหิ จินิตฺวา สุธากมฺมํ กาเรสิ ฯ มตฺถเก ปทรจฺฉนฺนํ กาเรตฺวา อุลฺโลกํ มตฺติกาย ลิมฺเปตฺวา เสตกมฺมํ กาเรสิ ฯ สพฺพานิ เจตฺถ อสีติ มหาทฺวารานิ อเหสุํ ฯ จตุสฏฺฐีจุลฺลทฺวารานิ อเหสุํ ฯ สพฺพานิ ยนฺตยุตฺตาเนว ฯ เอกาย อาณิยา อกฺกนฺตาย สพฺพาเนว ปิถิยนฺติ ฯ เอกาย อาณิยา อกฺกนฺตาย สพฺพาเนว วิวริยนฺติ ฯ มหาอุมฺมงฺคสฺส ทฺวีสุ ปสฺเสสุ อเนกสตานิ ทีปาลยานิ อเหสุํ ฯ สพฺเพปิ เต ยนฺตยุตฺตาว ฯ เอกสฺมึ วิวริยมาเน สพฺเพปิ วิวริยนฺติ ฯ เอกสฺมึ ปิถิยมาเน สพฺเพ ปิถิยนฺติ ฯ ตสฺส ปน ทฺวีสุ ปสฺเสสุ เอกสตานํ ขตฺติยานํ อตฺถาย เอกสตา สยนคพฺภา อเหสุํ ฯ เอเกกสฺมึ สยนคพฺเภ นานาปจฺจตฺถรณํ สนฺถตํ ฯ เอเกกํ มหาสยนํ สมุสฺสิตเสตจฺฉตฺตํ ฯ เอเกกํ สีหาสนํ มหาสยนํ นิสฺสาย ฐิตํ เอเกกํ มาตุคามโปตฺถกรูปกํ อุตฺตมรูปธรํ ปติฏฺฐิตํ ฯ ตํ สเจ หตฺเถน อนามสิตฺวา อิทํ มนุสฺสรูปกนฺติ น สกฺกา วิญฺญาตุํ ฯ อปิจ มหาอุมฺมงฺคสฺส อุโภสุ ปสฺเสสุ กุสลา จิตฺตการา นานปฺปการานิ จิตฺตกมฺมานิ กรึสุ เทวคณปริวุตสกฺกสิริวิลาสสิเนรุสตฺตปริภณฺฑ- สาครสตฺตมหาสรจตุมหาทีปหิมวนฺตอโนตตฺตสรมโนสิลจนฺทิมสุริย- จาตุมฺมหาราชิกาทิฉกามาวจรสตฺตสมฺปตฺติโย สพฺพาปิ อุมฺมงฺเค ทสฺสยึสุ ฯ ภูมิยํ รชตปฏวณฺณํ วาลุกํ โอกีรตฺวา อุปริ อุลฺโลกโอลมฺพปทุมานิ ทสฺเสสุํ ฯ อุโภสุ ปสฺเสสุ นานปฺปกาเร อาปเณปิ ทสฺสยึสุ ฯ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ คนฺธทามปุปฺผทามาทีนิ โอลมฺพิตฺวา สุธมฺมาเทวสภํ วิย อุมฺมงฺคํ อลงฺกรึสุ ฯ ตานิปิ โข ตีณิ วฑฺฒกิสตานิ ตีณิ นาวาสตานิ พนฺธิตฺวา นิฏฺฐิตปริกมฺมานํ ทพฺพสมฺภารํ ปูเรตฺวา คงฺคาย อาหริตฺวา ปณฺฑิตสฺส อาโรเจสุํ ฯ โส ตานิ นคเร อุปโยคํ เนตฺวา ตุมฺเห มยา อาณตฺตทิวเสเยว อาหเรยฺยาถาติ นาวาโย ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน ฐปาเปสิ ฯ นคเร อุทกปริขา จ กทฺทมปริขา จ สุกฺขปริขา จ อฏฺฐารสหตฺโถ ปากาโร จ โตรณ- โคปุรฏฺฏาลกโกฏฺฐกราชนิเวสนาทีนิ จ หตฺถีสาลาทโย จ โปกฺขรณิโย จาติ สพฺพาเนว นิฏฺฐํ อคมํสุ ฯ อิติ มหาอุมฺมงฺโค ชงฺฆอุมฺมงฺโค นครนฺติ สพฺพเมตํ จตูหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตํ ฯ