คิทฺธี เจ น วมิสฺสนฺติ กากปญฺญาย เต วิทู ฯ

เอสา เต อุปมา ราช อตฺถสนฺทสฺสนี กตา

ตฺวญฺจ ปญฺญายเส เตน ยทิ กาหสิ วา น วาติ ฯ

ตตฺถ ปาปานีติ มหาราช ตฺวญฺจ กามคิทฺโธ นรา จ กาเม นิสฺสาย กายทุจฺจริตาทีนิ ปาปานิ กตฺวา ยตฺถ สุปินนฺเตปิ ทิพฺพา จ มานุสิกา จ กามา น ลภนฺติ ตํ ทุคฺคตึ อุปปชฺชนฺตีติ อตฺโถ ฯ ปหนฺตฺวานาติ เขฬปิณฺฑํ วิย ปหาย ฯ อกุโตภยาติ ราคาทีสุ กุโตจิ อนาคตภยา ฯ เอโกทิภาวาธิคตาติ เอโกทิภาวํ เอกวิหาริกํ อธิคตา ฯ น เตติ เต เอวรูปา ปพฺพชิตา ทุคฺคตึ น คจฺฉนฺติ ฯ อุปมนฺเตติ มหาราช ทิพฺพมานุสเก กาเม ปตฺเถนฺตสฺส หตฺถิกุณเป ปฏิพทฺธกากสทิสสฺส ตว เอกํ อุปมํ กริสฺสามิ ตํ สุโณหีติ อตฺโถ ฯ กุณปนฺติ หตฺถิกเฬวรํ ฯ มหณฺณเวติ คมฺภีรปุถุเล อุทเก ฯ เอโก กิร มหาวารโณ คงฺคาตีเร จรนฺโต คงฺคาย ปติตฺวา อุตฺตริตุํ อสกฺโกนฺโต ตตฺเถว มโต คงฺคาย วุยฺหิ ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ ฯ วายโสติ อากาเสน คจฺฉนฺโต เอโก กาโก ฯ ยานญฺจ วติทนฺติ โส เอวํ จินฺเตตฺวา ตตฺถ นิลียิตฺวา อิทํ หตฺถิยานํ ลทฺธํ เอตฺถ นิสินฺโน สุขํ จริสฺสามิ อยเมว จ อนปฺปโก ภกฺโข ภวิสฺสติ อิทานิ มยา อญฺญตฺร คนฺตุํ น วฏฺฏตีติ สนฺนิฏฺฐานมกาสิ ฯ ตตฺถ รตฺตินฺติ ตสฺส รตฺติญฺจ ทิวา จ ตตฺเถว มโน อภิรโต อโหสิ ฯ น ปเลตฺถาติ น อุปฺปติตฺวา ปกฺกามิ ฯ โอตรณีติ สมุทฺทาภิมุขี โอตรมานา ฯ โอหาริณีติปิ ปาโฐ ฯ สา สมุทฺทาภิมุขี อวหาริณีติ อตฺโถ ฯ อคติ ยตฺถาติ สมุทฺทมชฺฌํ สนฺธายาห ฯ ภกฺขปริกฺขีโณติ ปริกฺขีณภกฺโข ฯ อุปฺปติตฺวาติ ขีเณ จมฺเม จ มํเส จ อฏฺฐิสงฺฆาโฏ อุมฺมิเวคภินฺโน อุทเก นิมุชฺชิ ฯ อถ โส กาโก อุทเก ปติฏฺฐาตุํ อสกฺโกนฺโต อุปฺปติ เอวํ อุปฺปติตฺวาติ อตฺโถ ฯ อคติ ยตฺถ ปกฺขินนฺติ ยสฺมึ สมุทฺทมชฺเณ ปกฺขีนํ อคติ ตตฺถ โส เอวํ อุปฺปติโต ปจฺฉิมทิสํ คนฺตฺวา ตตฺถ ปติฏฺฐํ อลภิตฺวา ตโต ปุรตฺถิมํ ตโต อุตฺตรํ ตโต ทกฺขิณนฺติ จตสฺโสปิ ทิสา คนฺตฺวา อตฺตโน ปติฏฺฐานํ น อชฺฌคญฺฉิ นาธิคจฺฉีติ อตฺโถ ฯ อถ วายโส เอวํ อุปฺปติตฺวา ปจฺฉิมาทีสุ เอเกกํ ทิสํ อาคญฺฉิ ทีปํ ปน นาชฺฌคมาติ เอวเมว อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ ปาปตฺถาติ ปติโต ฯ ยถา ทุพฺพลโกติ ยถา ทุพฺพลโก ปเตยฺย ตเถว ปติโต ฯ สุสูติ สุสุนามกา จณฺฑมจฺฉา ฯ ปสยฺหการาติ อนิจฺฉมานกํเยว พลกฺกาเรน ฯ วิปกฺขิกนฺติ วิทฺธสฺตปกฺขิกํ ฯ คิทฺธี เจ น วมิสฺสนฺตีติ ยทิ คิทฺธา หุตฺวา กาเม น วมิสฺสนฺติ น ฉฑฺเฑสฺสนฺติ ฯ กากปญฺญาย เตติ กากสฺส สมานปญฺญา อิติ เต พุทฺธาทโย ปณฺฑิตา วิทู วิทนฺติ ชานนฺตีติ อตฺโถ ฯ อตฺถสนฺทสฺสนี กตาติ อตฺถปฺปกาสิกา กตา ฯ ตฺวญฺจ ปญฺญายเสติ ปญฺญายิสฺสสิ ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ มหาราช มยา หิตกาเมน ตว โอวาโท ทินฺโน ตํ ปน ตฺวํ ยทิ กาหสิ เทวโลเก นิพฺพตฺติสฺสสิ ยทิ น กาหสิ กามปงฺเก นิมุคฺโค ชีวิตปริโยสาเน นิรเย นิพฺพตฺติสฺสสีติ ฯ เอวํ ตฺวเมว เตน การเณน สคฺเค วา นิรเย วา ปญฺญายิสฺสสิ อหํ ปน สพฺพภเวหิ มุตฺโต อปฺปฏิสนฺธิโกติ อิมํ ปนสฺส โอวาทํ ททนฺเตน ปจฺเจกพุทฺเธน นที ทสฺสิตา ฯ ตาย วุยฺหมานํ หตฺถิกุณปํ ทสฺสิตํ ฯ กุณปขาทโก กาโก ทสฺสิโต ฯ ตสฺส กุณปํ ขาทิตฺวา ปานียํ ปิวนกาโล ทสฺสิโต ฯ รมณียวนสณฺฑสฺส ทสฺสนกาโล ทสฺสิโต ฯ กุณปสฺส นทิยา วุยฺหมานสฺส สมุทฺทปฺปเวโส ทสฺสิโต ฯ สมุทฺทมชฺเฌ กากสฺส หตฺถิกุณเป ปติฏฺฐํ อลภิตฺวา วินาสํ ปตฺตกาโล ทสฺสิโต ฯ ตตฺถ นที วิย อนมตคฺโค สํสาโร ทฏฺฐพฺโพ ฯ นทิยา วุยฺหมานํ หตฺถิกุณปํ วิย สํสาเร ปญฺจกามคุณา ฯ กาโก วิย พาลปุถุชฺชโน ฯ กากสฺส กุณปํ ขาทิตฺวา ปานียํ ปิวนกาโล วิย ปุถุชฺชนสฺส กามคุเณ ปริภุญฺชิตฺวา โสมนสฺสิกกาโล ฯ กากสฺส กุณเป ลคฺคสฺเสว รมณียวนสณฺฑสฺส ทสฺสนํ วิย ปุถุชฺชนสฺส กามคุเณสุ ลคฺคสฺเสว สวนวเสน อฏฺฐตึสอารมฺมณทสฺสนํ ฯ กุณเป สมุทฺทํ ปวิฏฺเฐ กากสฺส ปติฏฺฐํ ลภิตุํ อสกฺโกนฺตสฺส วินาสํ ปตฺตกาโล วิย พาลปุถุชฺชนสฺส กามคุณคิทฺธสฺส ปาปปรายนสฺส กุสลธมฺเม ปติฏฺฐํ ลภิตุํ อสกฺโกนฺตสฺส มหานิรเย วินาสํ ปตฺติ ทฏฺฐพฺพา ฯ