คจฺฉามหํ ยตฺถ ปิยา ปภาวตีติ ฯ

ตตฺถ สโยคฺคนฺติ หตฺถิโยคฺคาทิสหิตํ ฯ สกายุรนฺติ สปญฺจราชกกุธภณฺฑํ ฯ อนุสาส อมฺมาติ โส กิร ปุริสสฺส รชฺชํ ทตฺวา ปุน คณฺหนํ นาม อยุตฺตนฺติ ปิตุ วา ภาตุ วา อนิยฺยาเทตฺวา มาตุยา นิยฺยาเทนฺโต เอวมาห ฯ

สา ตสฺส กถํ สุตฺวา เตนหิ ตาต อปฺปมตฺโต ภเวยฺยาสิ มาตุคาโม หิ นาม อปริสุทฺธหทโยติ วตฺวา นานคฺครสโภชนสฺส สุวณฺณกโรฏึ ปูเรตฺวา อิทํ อนฺตรามคฺเค ภุญฺเชยฺยาสีติ วตฺวา อุยฺโยเชสิ ฯ โส ตํ อาทาย มาตรํ วนฺทิตฺวา ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ชีวนฺโต ปุน ตุมฺเห ปสฺสิสฺสามีติ วตฺวา สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา ปญฺจาวุธํ สนฺนยฺหิตฺวา ภตฺตกโรฏิยา สทฺธึ กหาปณสหสฺสํ ปสิพฺพเก กตฺวา โกกนทญฺจ วีณํ อาทาย นครา นิกฺขมิตฺวา มคฺคํ ปฏิปชฺชิตฺวา มหพฺพโล มหาถาโม ยาว มชฺฌนฺติกา ปณฺณาส โยชนานิ คนฺตฺวา ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา เสสทิวสภาเคน ปุน ปณฺณาส โยชนานิ คนฺตฺวา เอกาเหเนว โยชนสติกํ มคฺคํ เขเปตฺวา สายณฺหสมเย นหายิตฺวา สาคลนครํ ปาวิสิ ฯ ตสฺมึ ปวิฏฺฐมตฺเตเยว โพธิสตฺตสฺส เตเชน ปภาวตี สยนปิฏฺเฐ สณฺฐาเรตุํ อสกฺโกนฺตี โอตริตฺวา ภูมิยํ นิปชฺชิ ฯ โพธิสตฺตํ กิลนฺตินฺทฺริยํ วีถิยํ คจฺฉนฺตํ อญฺญตรา อิตฺถี ทิสฺวา ปกฺโกสาเปตฺวา นิสีทาเปตฺวา ปาเท โธวาเปตฺวา สยนํ ทาเปสิ ฯ โส กิลนฺตกาโย นิปชฺชิตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมติ ฯ อถ สา ตสฺมึ นิทฺทูปคเต นานคฺครสโภชนํ สมฺปาเทตฺวา ตํ ปโพเธตฺวา ภตฺตํ โภเชสิ ฯ โส ตุฏฺโฐ ตสฺสา สทฺธึ ภตฺตกโรฏิยา กหาปณสหสฺสํ อทาสิ ฯ โส ปญฺจาวุธํ ตตฺเถว ฐเปตฺวา คนฺตพฺพฏฺฐานํ โน อตฺถีติ วตฺวา วีณํ อาทาย หตฺถิสาลํ คนฺตฺวา อชฺช เม อิธ วสิตุํ เทถ คนฺธพฺพํ โว กริสฺสามีติ วตฺวา หตฺถิโคปเกหิ อนุญฺญาโต เอกมนฺเต นิปชฺชิตฺวา โถกํ นิทฺทายิตฺวา ปฏิปสฺสทฺธทรโถ วุฏฺฐาย วีณํ มุญฺจิตฺวา สาคลนครวาสิโน อิมํ สทฺทํ สุณนฺตูติ วีณํ วาเทนฺโต คายิ ฯ

ปภาวตี ภูมิยํ นิปนฺนา ตํ สทฺทํ สุตฺวาว อยํ น อญฺญสฺส วีณาสทฺโท นิสฺสํสยํ กุสราชา มมตฺถาย อาคโตติ อญฺญาสิ ฯ มทฺทราชาปิ ตํ สทฺทํ สุตฺวา อติวิย มธุรํ วาเทติ เสฺว เอตํ ปกฺโกสาเปตฺวา มม คนฺธพฺพํ กาเรสฺสามีติ จินฺเตสิ ฯ โพธิสตฺโต น สกฺกา อิธ วสมาเนน ปภาวตึ ทฏฺฐุํ อฏฺฐานเมตนฺติ ปาโตว นิกฺขมิตฺวา สายํ ภุตฺตเคเหเยว ปาตราสํ ภุญฺชิตฺวา วีณํ ฐเปตฺวา ราชกุมฺภการสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตสฺส อนฺเตวาสิกภาวํ อุปคนฺตฺวา เอกทิวเสเนว ฆรํ มตฺติกาย ปูเรตฺวา ภาชนานิ กโรมิ อาจริยาติ วตฺวา สาธุ กโรหีติ วุตฺเต เอกํ มตฺติกปิณฺฑํ จกฺเก ฐเปตฺวา จกฺกํ อาวิชฺฌิ ฯ สกึ อาวิชฺชิตเมว ยาว มชฺฌนฺติกาติกฺกมา ภมิเยว ฯ โส นานาวณฺณานิ ขุทฺทกมหนฺตานิ ภาชนานิ กตฺวา ปภาวติยา อตฺถาย ภาชนํ กโรนฺโต นานารูปานิ สมุฏฺฐาเปสิ ฯ โพธิสตฺตานํ หิ อธิปฺปาโย นาม สมิชฺฌติ ฯ ตานิ รูปานิ ปภาวตีเยว ปสฺสตูติ อธิฏฺฐาสิ ฯ โส สพฺพภาชนานิ สุกฺขาเปตฺวา ปจิตฺวา เคหํ ปูเรสิ ฯ กุมฺภกาโร ตานิ ภาชนานิ คเหตฺวา ราชกุลํ อคมาสิ ฯ ราชา ตานิ ภาชนานิ ทิสฺวา เกนีมานิ กตานีติ ปุจฺฉิ ฯ มยา เทวาติ ฯ อหํ ตยา กตานิ ชานามิ กเถหิ เกน กตานีติ ฯ อนฺเตวาสิเกน เม กตานิ เทวาติ ฯ น โส อนฺเตวาสิโก อาจริโย เต โหตุ โส ตฺวํ ตสฺส สนฺติเก สิปฺปํ สิกฺข อิโต ปฏฺฐาย จ โส มม ธีตานํ ภาชนานิ กโรตุ อิมญฺจสฺส สหสฺสํ เทหีติ สหสฺสํ ทาเปตฺวา อิมานิ ขุทฺทกภาชนานิ มม ธีตานํ เทหีติ อาห ฯ โส ตานิ ตาสํ สนฺติกํ เนตฺวา อิมานิ โว กีฬนตฺถาย ขุทฺทกภาชนานีติ อาห ฯ ตา สพฺพา อาคมึสุ ฯ กุมฺภกาโร มหาสตฺเตน ปภาวติยา อตฺถาย กตภาชนเมว ตสฺสา อทาสิ ฯ สา ภาชนํ คเหตฺวา ตตฺเถว อตฺตโน จ มหาสตฺตสฺส จ ขุชฺชาย จ รูปํ ปสฺสิตฺวา อิทํ น อญฺเญน กตํ กุสราเชเนว กตนฺติ ญตฺวา กุชฺฌิตฺวา ภูมิยํ ขิปิตฺวา อิมินา มยฺหํ อตฺโถ นตฺถิ อิจฺฉนฺตานํ เทหีติ อาห ฯ อถสฺสา ภคินิโย กุทฺธภาวํ ญตฺวา ขุทฺทกภาชนํ กุสรญฺญา กตนฺติ มญฺญสิ น อิทนฺเตน กตํ กุมฺภกาเรน กตํ คณฺหาหิ นนฺติ อวหสึสุ ฯ สา เตน กตภาวํ ตสฺส จ อาคตภาวํ ตาสํ น กเถสิ ฯ กุมฺภกาโร สหสฺสํ กหาปณํ โพธิสตฺตสฺส อทาสิ ตาต ราชา เต ตุฏฺโฐ อิโต กิร ปฏฺฐาย ราชธีตานํ ภาชนานิ กเรยฺยาสิ อหํ ตาสํ หริสฺสามีติ ฯ โส ตาต นาหํ ตาสํ กริสฺสามีติ อาห ฯ โส อิธาปิ วสนฺเตน น สกฺกา ปภาวตึ ทฏฺฐุนฺติ ตํ สหสฺสํ ตสฺเสว ทตฺวา ราชูปฏฺฐากสฺส นฬการสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตสฺส อนฺเตวาสิโก หุตฺวา ปภาวติยา อตฺถาย ตาลปณฺณํ กตฺวา ตตฺเถว เสตจฺฉตฺตญฺจ อาปานภูมิญฺจ วตฺถญฺจ คเหตฺวา ฐิตํ ปภาวติญฺจาติ นานารูปานิ ทสฺเสสิ ฯ นฬกาโร ตญฺจ อญฺญญฺจ เตน กตภณฺฑกํ อาทาย ราชกุลํ อคมาสิ ฯ ราชา ทิสฺวา เกนีมานิ กตานีติ ปุจฺฉิ ฯ มยา เทวาติ ฯ อหํ ตยา กตานิ ชานามิ กเถหิ เกน กตานีติ ฯ อนฺเตวาสิเกน เม เทวาติ ฯ น โส อนฺเตวาสิโก อาจริโย เต โหตุ โส ตฺวํ ตสฺส สนฺติเก สิปฺปํ สิกฺข อิโต ปฏฺฐาย จ โส มม ธีตานํ เอวรูปานิ กโรตุ อิมญฺจสฺส สหสฺสํ เทหีติ สหสฺสํ ทตฺวา อิมานิ อลงฺการภณฺฑานิ มม ธีตานํ เทหีติ อาห ฯ

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๒๗๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. กุสชาดก”