ตสฺมึ สมเย ภควา สาวตฺถิยํ วิหรนฺโต ปจฺจูสสมเยว โลกํ โวโลเกนฺโต อิเม เอวํ ยุทฺธสชฺเช นิกฺขนฺเต อทฺทส ทิสฺวาน มยิ คเต เอส กลโห วูปสมิสฺสติ นุโข โนติ อุปธาเรนฺโต อหเมตฺถ คนฺตฺวา กลหํ วูปสมนตฺถํ ตีณิ ชาตกานิ กเถสฺสามิ ตโต กลโห วูปสมิสฺสติ อถ สามคฺคิทีปนตฺถาย เทฺว ชาตกานิ กเถตฺวา อตฺตทณฺฑสุตฺตํ กเถสฺสามิ เทสนํ เม สุตฺวา อุภยนครวาสิโน อฑฺฒเตยฺยานิ อฑฺฒเตยฺยานิ ราชกุมารสตานิ ทสฺสนฺติ อหํ เต ปพฺพาเชสฺสามิ มหนฺโต สมาคโม ภวิสฺสตีติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา ปาโตว สรีรปฏิชคฺคนํ กตฺวา สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต สายณฺหสมเย คนฺธกุฏิโต นิกฺขมิตฺวา กสฺสจิ อนาโรเจตฺวา สยเมว ปตฺตจีวรมาทาย ทฺวินฺนํ เสนานํ อนฺตเร อากาเส ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา เตสํ สํเวคชนนตฺถํ ทิวา อนฺธการํ กาตุํ เกสโต รํสิโย วิสชฺเชนฺโต นิสีทิ ฯ อถ เนสํ สํวิคฺคมานสานํ อตฺตานํ ทสฺเสนฺโต ฉพฺพณฺณา พุทฺธรํสิโย วิสชฺเชสิ ฯ กปิลวตฺถุวาสิโนปิ ภควนฺตํ ทิสฺวา อมฺหากํ ญาติเสฏฺโฐ อาคโต ทิฏฺโฐ นุโข เตน อมฺหากํ กลหกรณภาโวติ จินฺเตตฺวา น โข ปน สกฺกา สตฺถริ อาคเต อมฺเหหิ ปรสฺส สรีเร สตฺถํ ปาเตตุํ โกลิยนครวาสิโน อมฺเห หนนฺตุ วา ปจนฺตุ วาติ อาวุธานิ ฉฑฺเฑสุํ ฯ โกลิยนครวาสิโนปิ ตเถว อกํสุ ฯ อถ ภควา โอตริตฺวา รมณีเย ปเทเส วาลุกาปุลิเน ปญฺญตฺตปวรพุทฺธาสเน นิสีทิ อโนปมาย พุทฺธสิริยา วิโรจมาโน ฯ เตปิ ราชาโน ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ ฯ

อถ เน สตฺถา ชานนฺโตปิ กสฺมา อิธาคมิตฺถ มหาราชาติ ปุจฺฉิ ฯ เนว ภนฺเต นทีทสฺสนตฺถาย น กีฬนตฺถาย น อรญฺเญ รมณียภาวทสฺสนตฺถาย อปิจ โข อิมสฺมึ ปน ฐาเน สงฺคามํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา อาคตมฺหาติ ฯ กึ นิสฺสาย โว กลโห มหาราชาติ ฯ อุทกํ นิสฺสาย ภนฺเตติ ฯ อุทกํ กึ อคฺฆติ มหาราชาติ ฯ อปฺปคฺฆํ ภนฺเตติ ฯ ปฐวี นาม กึ อคฺฆติ มหาราชาติ ฯ อนคฺฆา ภนฺเตติ ฯ ขตฺติยา กึ อคฺฆนฺติ มหาราชาติ ฯ ขตฺติยา นาม อนคฺฆาว ภนฺเตติ ฯ อปฺปคฺฆํ อุทกํ นิสฺสาย กสฺมา อนคฺเฆ ขตฺติเย นาเสถ มหาราชาติ กลหสฺมึ หิ อสฺสาโท นาม นตฺถิ กลหวเสน หิ มหาราชา เอกาย รุกฺขเทวตาย กาฬสีเหน สทฺธึ พนฺธาฆาโฏ สกลํปิ อิมํ กปฺปํ อนุปฺปตฺโตเยวาติ วตฺวา ผนฺทนชาตกํ กเถสิ ฯ ตโต ปรปตฺติเยน นาม มหาราชา น ภวิตพฺพํ ปรปตฺติยา หุตฺวา หิ เอกสฺส สสกสฺส กถาย ติโยชนสหสฺสวิตฺถเต หิมวนฺเต จตุปฺปทคณา มหาสมุทฺทํ ปกฺขนฺทึสุ ตสฺมา ปรปตฺติเยน น ภวิตพฺพนฺติ วตฺวา ทุทฺทภชาตกํ กเถสิ ฯ ตโต กทาจิ มหาราชา ทุพฺพโลปิ มหาพลสฺส รนฺธํ ปสฺสติ กทาจิ มหพฺพโลปิ ทุพฺพลสฺส รนฺธํ ปสฺสติ ลฏุกิกาปิ หิ สกุณิกา หตฺถินาคํ ฆาเฏสีติ วตฺวา ลฏุกิกชาตกํ กเถสิ ฯ เอวํ กลหวูปสมนตฺถาย ตีณิ ชาตกานิ กเถตฺวา ตถา สามคฺคิปริทีปนตฺถาย เทฺว ชาตกานิ กเถสิ ฯ สมคฺคานญฺหิ มหาราชา โกจิ โอตารํ นาม ปสฺสิตุํ น สกฺโกตีติ วตฺวา รุกฺขธมฺมชาตกํ กเถสิ ฯ ตถา สมคฺคานํ มหาราชา โกจิ วิวรํ ปสฺสิตุํ นาสกฺขิ ยทา ปน อญฺญมญฺญํ วิวาทมกํสุ อถ เน เอโก เนสาทปุตฺโต ชีวิตกฺขยํ ปาเปตฺวา อาทาย คโต วิวาเท อสฺสาโท นาม นตฺถีติ วตฺวา วฏฺฏกชาตกํ กเถสิ ฯ เอวํ อิมานิ ปญฺจ ชาตกานิ กเถตฺวา อวสาเน อตฺตทณฺฑสุตฺตํ กเถสิ ฯ

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๖๘๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. กุณาลชาดก”