ราชา กุชฺฌิตฺวา อมจฺเจ สนฺนิปาเตตฺวา อิมินา จณฺฑาลปุตฺเตน อิทํ นาม กตํ อิมสฺส กตฺตพฺพํ ชานาถาติ อาห ฯ อมจฺจา มหาปราโธ เอส นานาวิธานิ กมฺมกรณานิ กาเรตฺวา ปจฺฉา นํ มาเรตุํ วฏฺฏตีติ วทึสุ ฯ ตสฺมึ ขเณ กุมารสฺส ปิตา อารกฺขเทวตา ตสฺเสว กุมารสฺส มาตุ สรีเร อธิมุจฺจิ ฯ สา เทวตานุภาเวน ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา มหาราช นายํ กุมาโร จณฺฑาโล เอส มม กุจฺฉิสฺมึ นิพฺพตฺโต โกสลรญฺโญ ปุตฺโต อหํ เทว เม ปุตฺโต มโตติ ตุมฺหากํ มุสาวาทํ อวจํ อหเมเวตํ ตุมฺหากํ ปจฺจามิตฺตสฺส ปุตฺโตติ ธาติยา ทตฺวา อามกสุสาเน ฉฑฺฑาเปสึ อถ นํ เอโก เอฬกปาลโก ปฏิชคฺคิ โส อตฺตโน เอฬิกาสุ มรนฺตีสุ นทิยา ปวาเหสิ อถ นํ วุยฺหมานํ ตุมฺหากํ เคเห ชิณฺณปฏิสงฺขารโก จณฺฑาโล ทิสฺวา ตํ โปเสสิ สเจ น สทฺทหถ เต สพฺเพ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉถาติ ฯ ราชา ธาตึ อาทึ กตฺวา เต สพฺเพ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ ฯ เต ตเถว ตํ ปวุตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสุํ ฯ ตํ ปวุตฺตึ สุตฺวา ราชา ชาติสมฺปนฺโน กุมาโรติ ตุฏฺโฐ ตํ นหาเปตฺวา อลงฺการาเปตฺวา ตสฺเสว ธีตรํ อทาสิ ฯ ตสฺส ปน เอฬิกานํ มาริตตฺตา เอฬกกุมาโรติ นามํ กรึสุ ฯ อถสฺส ราชา เสนาพาหนํ ทตฺวา คจฺฉ อตฺตโน ปิตุสนฺตกํ รชฺชํ คณฺหาติ ตํ อุยฺโยเชสิ ฯ โส กุรุงฺคเทวึ อาทาย คนฺตฺวา รชฺเช ปติฏฺฐาสิ ฯ อถสฺส พาราณสิราชา อนุคฺคหิตสิปฺโป อยนฺติ สิปฺปํ สิกฺขาปนตฺถํ ฉฬงฺคกุมารํ นามาจริยํ กตฺวา เปเสสิ ฯ โส ตสฺส อาจริโย เมติ เสนาปติฏฺฐานํ อทาสิ ฯ อปรภาเค กุรุงฺคเทวี เตน สทฺธึ อนาจารมกาสิ ฯ เสนาปติโนปิ ปริจารโก ธนนฺเตวาสี นาม อตฺถิ ฯ โส ตสฺส หตฺเถ กุรุงฺคเทวิยา วตฺถาลงฺการาทีนิ เปเสสิ ฯ สา เตนาปิ สทฺธึ ปาปมกาสิ ฯ

กุณาโล ตํ การณํ อาหริตฺวา ทสฺเสนฺโต ทิฏฺฐา มยาติ อาทิมาห ฯ ตตฺถ โลมสุนฺทรีติ โลมราชิยา มณฺฑิตอุทรา ฯ ฉฬงฺคกุมารธนนฺเตวาสินาติ เอฬกกุมารํ ปตฺถยมานาปิ ฉฬงฺคกุมารเสนาปตินา จ ตสฺเสว ปริจารเกน ธนนฺเตวาสินา จ สทฺธึ ปาปมกาสิ ฯ เอวํอนาจารา อิตฺถิโย ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา เตนาหํ ตา นปฺปสํสามีติ ฯ อิทํ มหาสตฺโต อตีตํ อาหริตฺวา ทสฺเสสิ ฯ โส หิ ตทา ฉฬงฺคกุมาโร อโหสิ ฯ ตสฺมา อตฺตนา ทิฏฺฐการณํ อาหริ ฯ

จตุตฺถวตฺถุสฺมึปิ อตีเต โกสลราชา พาราณสิรชฺชํ คเหตฺวา พาราณสิรญฺโญ อคฺคมเหสึ คพฺภินึปิ อตฺตโน อคฺคมเหสึ กตฺวา สกนครเมว คโต ฯ สา อปรภาเค ปุตฺตํ วิชายิ ฯ ราชา ปน อปุตฺตกตฺตา ตํ ปุตฺตสิเนเหน โปเสตฺวา สพฺพสิปฺปานิ สิกฺขาเปตฺวา วยปฺปตฺตํ อตฺตโน ปิตุสนฺตกํ รชฺชํ คณฺหาติ เปเสสิ ฯ โส ตตฺถ คนฺตฺวา รชฺชํ กาเรสิ ฯ อถสฺส มาตา ปุตฺตํ เม ปสฺสิตุกามมฺหีติ โกสลราชานํ อาปุจฺฉิตฺวา มหาปริวารา พาราณสึ อคมาสิ ฯ ทฺวินฺนํ รฏฺฐานํ อนฺตเร เอกสฺมึ นิคเม นิวาสํ คณฺหิ ฯ ตตฺถ เอโก ปญฺจาลจณฺโฑ นาม พฺราหฺมณกุมาโร อตฺถิ อภิรูโป ฯ โส ตสฺสา ปณฺณาการํ อุปนาเมสิ ฯ สา ตํ ทิสฺวา ปฏิพทฺธจิตฺตา หุตฺวา เตน สทฺธึ ปาปกมฺมํ กตฺวา กติปาหํ ตตฺเถว วีตินาเมตฺวา พาราณสึ คนฺตฺวา ปุตฺตํ ทิสฺวา ขิปฺปํ ปฏินิวตฺติตฺวา ปุน ตสฺมิญฺเญว นิคเม นิวาสํ คเหตฺวา กติปาหํ เตน สทฺธึ อนาจารํ จริตฺวา โกสลนครํ คตา ฯ สา ตโต ปฏฺฐาย น จิรสฺเสว ตํ ตํ การณํ วตฺวา ปุตฺตสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามีติ ราชานํ อาปุจฺฉิตฺวา คจฺฉนฺตี จ อาคจฺฉนฺตี จ ตสฺมึ นิคเม อฑฺฒมาสมตฺตํ เตน สทฺธึ อนาจารํ จริ ฯ

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๖๙๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. กุณาลชาดก”