Tassattho yadi tavaṃ rāja seṭṭha sabbaṭṭhānesu seyyo puttena pitāti evaṃ maññasi tava assataratopi ayaṃ gadrabho seṭṭho hotu kiṃ kāraṇā assatarassa hi gadrabho pitāti. Evañca pana vatvā āha mahārāja sace puttehi pitāva seyyo mama pitaraṃ gaṇhatha sace pitito puttova seyyo maṃ gaṇhatha tumhākaṃ atthāyāti. Rājā taṃ sutvā somanassappatto ahosi. Sabbā rājaparisā sukathito paṇḍitena pañhoti unnadantā sādhukārasahassāni adaṃsu. Aṅgulipoṭhā ceva celukkhepasahassāni ca pavattiṃsu. Cattāro paṇḍitā dummukhā pajjhāyantāva ahesuṃ. Nanu mātāpitūnaṃ guṇaṃ jānanto bodhisattena sadiso nāma natthi atha so kasmā evamakāsīti. Na so pitu avamānatthāya raññā pana assataraṃ vā me pesentu seṭṭhataraṃ vāti sāsanaṃ pahitaṃ tasmā tassa ca pañhassa āvībhāvakaraṇatthaṃ attano ca paṇḍitabhāvassa pakāsanatthaṃ catunnañca paṇḍitānaṃ nippabhākaraṇatthaṃ evamakāsīti.

Gadrabhapañho niṭṭhito.

Rājā tusitvā gandhodakapūritaṃ suvaṇṇabhiṅgāraṃ ādāya pācīnayavamajjhagāmaṃ rājabhogena bhuñjāhīti seṭṭhissa hatthe udakaṃ pātetvā sesaseṭṭhino etasseva upaṭṭhākā eva hontūti vatvā bodhisattassa mātuyā sabbālaṅkāre pesetvā gadrabhapañhe pasanno bodhisattaṃ attano piyaputtaṃ katvā gaṇhituṃ seṭṭhiṃ avoca bho gahapati mahosathapaṇḍitaṃ mama puttaṃ katvā dehīti. Dve atitaruṇo ayaṃ ajjāpissa mukhe khīragandho vāyati mahallakakāle tumhākaṃ santike bhavistīti. Rājā āha gahapati tavaṃ ito paṭṭhāya etasmiṃ nirālayo hohi ayaṃ ajjatagge mama putto ahaṃ mama puttaṃ posetuṃ sakkhissāmi gaccha tavanti taṃ uyyojesi. So rājānaṃ vanditvā paṇḍitaṃ āliṅgitvā ure nipajjāpetvā sīse cumabitvā ovādamassa adāsi tāta hadaya tāta nayana vara tāta mahosatha paṇḍita mā maṃ anāthaṃ karohi ito paṭṭhāya appamādena amhākaṃ rājānaṃ upaṭṭhāhīti. So pitaraṃ vanḍitvā tāta mā cintayitthāti taṃ uyyojesi. Rājā paṇḍitaṃ pucchi kiṃ tāta anto bhaṭiko bhavissasi udāhu bahi bhaṭikoti. So atthi me mahāparivāro bahi bhaṭikena mayā bhavituṃ vaṭṭatīti cintetvā bahi bhaṭiko bhavissāmi devāti āha. Athassa rājā anurūpaṃ gehaṃ dāpetvā dārakasahassaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ paribbayaṃ dāpetvā sabbūpabhoge dāpesi. So tato paṭṭhāya rājānaṃ upaṭṭhahi. Rājāpi taṃ vīmaṃsitukāmova ahosi. Tadā pana nagarassa dakkhiṇadvārato avidūre pokkharaṇītīre ekasmiṃ Tālarukkhe kākakulāvake maṇiratanaṃ ahosi. Tassa chāyā pokkharaṇiyaṃ paññāyati. Pokkharaṇiyaṃ maṇi atthīti rañño ārocesuṃ. Rājā senakaṃ āmantetvā senaka pokkharaṇiyaṃ kira maṇiratanaṃ paññāyati kathaṃ taṃ gaṇhāpessāmāti pucchitvā udakaṃ nīharāpetvā gaṇhituṃ vaṭṭatīti vutte tenahi evaṃ karohīti tasseva bhāramakāsi. So bahū manusse sannipātetvā pokkharaṇiyā udakañca kaddamañca nīharāpetvā bhūmiṃ bhinditvāpi maṇiṃ nāddasa. Puna puṇṇāya pokkharaṇiyā maṇichāyā paññāyati. So punapi tatheva katvā taṃ neva addasa. Tato rājā paṇḍitaṃ āmantetvā tāta pakkhoraṇiyaṃ eko maṇi paññāyati senako udakañca kaddamañca nīharāpetvā bhūmiṃ bhinditvāpi taṃ maṇiṃ nāddasa puṇṇāya pokkharaṇiyā puna maṇichāyā paññāyati tāta sakkhissasi taṃ maṇiṃ gaṇhāpetunti āha. Sopi netaṃ mahārāja garu etha taṃ dassissāmīti āha. Taṃ sutvā rājā tusitvā passissāmi ajja paṇḍitassa paññābalanti mahājanaparivuto pokkharaṇītīraṃ gato. Mahāsatto tīre ṭhatvā maṇiratanaṃ olokento nāyaṃ maṇi pokkharaṇiyaṃ tālarukkhe maṇinā bhavitabbanti ñatvā natthi deva pokkharaṇiyaṃ maṇīti vatvā nanu tāta udake paññāyatīti vutte udakapātiṃ āharāpetvā udakena pūretvā passatha deva nāyaṃ maṇi pokkharaṇiyaṃyeva paññāyati udakapātiyaṃpi paññāyatīti vatvā paṇḍita kattha pana maṇinā bhavitabbanti vutte deva pokkharaṇiyaṃpi pātiyaṃpi chāyāva paññāyati Na maṇi pokkharaṇiyaṃ deva maṇi pana tālarukkhe kākakulāvake atthi purisaṃ āropetvā āharāpehīti āha. Rājā purisaṃ āropetvā maṇiṃ āharāpesi. Paṇḍito taṃ gahetvā rañño hatthe ṭhapesi. Mahājano paṇḍitassa sādhukāraṃ datvā senakaṃ paribhāsento maṇiratanaṃ tālarukkheyeva atthi bālasenako bahupurisehi pokkharaṇiyaṃyeva bhindāpesi. Paṇḍitena nāma mahosathasadisena na bhavitabbanti mahāsattassa thutiṃ akāsi. Rājāpi paṇḍitassa tuṭṭho attano gīvāyaṃ pilandhanaṃ muttāhāraṃ datvā dārakasahassānaṃpi muttāvaliyo dāpesi. Bodhisattassa saparivārassa iminā nīhārena upaṭṭhānaṃ anujānāti.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑,๔๑๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. มโหสถชาดก”