Rājā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā pucchi. So yathābhūtaṃ ārocesi. Rājā kiñci apucchitvāva sabbaññūbuddhena viya Paṇḍitena kakaṇṭakassa ajjhāsayo ñātoti ativiya pasīditvā paṇḍitassa catūsu dvāresu suṅkaṃ dāpesi. Kakaṇṭakassa pana kujjhitvāva taṃ māretuṃ ārabhi. Deva tiracchāno nāma appapañño khamatha devāti paṇḍito pana rājānaṃ nivāresi.

Kakaṇṭakapañho niṭṭhito.

Atheko mithilavāsī piṅguttaro nāma māṇavo takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhassa ācariyassa santike sippaṃ sikkhanto khippameva sikkhati. So anuyogaṃ datvā gacchāmihanti ācariyaṃ āpucchi. Tasmiṃ pana kule sace vayappattā dhītā hoti jeṭṭhantevāsikassa dātabbāti vuttaṃ. Tassācariyassa ekā dhītā atthi abhirūpā devaccharapaṭibhāgā. Atha naṃ ācariyo dhītaraṃ te tāta dassāmi taṃ ādāya gamissasīti āha. So pana māṇavo dubbhago kāḷakaṇṇi. Kumārikā pana mahāpuññā. Tassa taṃ disvā cittaṃ na alliyati. So taṃ anicchantopi ācariyassa vacanaṃ na bhindissāmīti sampaṭicchi. Brāhmaṇo tassa dhītaraṃ adāsi. So rattibhāge alaṅkatasirisayane nipanno tāya āgantvā sirisayanaṃ abhiruyha nipannamattāya aṭṭiyamāno sayanā otaritvā bhūmiyaṃ nipajji. Sāpi otaritvā tassa santikaṃ āgantvā nipajji. So uṭṭhāya sayanaṃ abhiruhi. Sāpi puna sayanaṃ abhiruhi. So tāya paccāruḷhāya puna sayanā otaritvā bhūmiyaṃ nipajji. Kāḷakaṇṇi nāma siriyā saddhiṃ na sameti. Kumārikā sayaneyeva nipajji So bhūmiyaṃ nipajji. Evaṃ sattāhaṃ vītināmetvā taṃ ādāya ācariyaṃ vanditvā nagarā nikkhami. Antarāmagge allāpasallāpamattaṃpi natthi. Anicchamānāva ubhopi mithilaṃ sampattā. Piṅguttaro pana nagarassa avidūre phalasampannaṃ ekaṃ udumbararukkhaṃ disvā khudāya pīḷito taṃ abhiruhitvā udumbaraphalāni khādati. Sāpi chātajjhattā rukkhamūlaṃ gantvā sāmi mayhaṃpi phalāni pātethāti āha. So kiṃ tava hatthapādā natthi sayaṃ abhiruhitvā khādāhīti. Sā abhiruhitvā khādi. So tassā abhiruhitabhāvaṃ ñatvā khippaṃ otaritvā rukkhaṃ kaṇṭakehi parikkhipitvā muttomhi kāḷakaṇṇiyāti vatvā palāyi. Sā otarituṃ asakkontī tattheva nisīdi. Taṃ divasaṃ rājā uyyānaṃ gacchanto tattha kīḷitvā sāyaṇhasamaye hatthikkhandhe nisīditvā nagaraṃ pavisanto taṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā sapariggahā apariggahāti pucchāpesi. Sā atthi me sāmiko kuladattiko so pana maṃ idha nisīdāpetvā chaḍḍhetvā palātoti āha. Amacco tamatthaṃ rañño ārocesi. Rājā assāmikaṃ bhaṇḍaṃ rañño pāpuṇātīti taṃ otāretvā hatthikkhandhaṃ āropetvā nivesanaṃ netvā abhisiñcitvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Sā tassa piyā ahosi manāpā. Udumbararukkhe laddhattā udumbarādevītvevassā nāmaṃ sañjāniṃsu. Athekadivasaṃ rañño uyyāganamanatthāya dvāragāmavāsikehi maggaṃ paṭijaggāpesuṃ. Piṅguttaropi valiṃ karonto kacchaṃ daḷhaṃ bandhitvā kuddālena maggaṃ tacchati. Magge aniṭṭhiteyeva rājā Udumbarādeviyā saddhiṃ rathe ṭhatvā nikkhami. Udumbarādevī taṃ kāḷakaṇṇiṃ maggaṃ tacchantaṃ disvā evarūpaṃ siriṃ dhāretuṃ nāsakkhi ayaṃ kāḷakaṇṇīti taṃ olokentī hasi. Rājā taṃ hasamānaṃ disvā kujjhitvā kasmā hasīti pucchi. Deva ayaṃ maggatacchako puriso mayhaṃ porāṇasāmiko maṃ udumbararukkhaṃ āropetvā kaṇṭakehi parikkhipitvā gato imāhaṃ oloketvā evarūpaṃ siriṃ dhāretuṃ nāsakkhi ayaṃ kāḷakaṇṇīti cintetvā hasinti. Rājā tvaṃ musāvādaṃ kathesi aññaṃ kiñci disvā hasi taṃ māressāmīti asiṃ aggahesi. Sā bhayappattā deva paṇḍite tāva pucchathāti āha. Rājā senakaṃ pucchi tavaṃ saddahasīti. Na saddahāmi deva ko nāma evarūpaṃ itthiṃ pahāya gamissatīti. Sā tassa kathaṃ sutvā atirekataraṃ bhītā ahosi. Atha rājā senako kiṃ jānāti paṇḍitaṃ pucchissāmīti cintetvā taṃ pucchanto imaṃ gāthamāha