Pañcapaṇḍitapañho niṭṭhito. Niṭṭhitā ca paribhindakathā.

Tato paṭṭhāya paṇḍito rañño atthañca dhammañca anusāsati. So cintesi rañño setacchattameva rajjaṃ pana ahaṃ vicāremi mayā appamattena bhavituṃ vaṭṭatīti. Sopi nagare mahāpākāraṃ nāma kāresi. Tathā anupākāraṃ dvāraṭṭālakaṃ antaraṭṭālakaṃ kāresi. Udakaparikhaṃ kaddamaparikhaṃ sukkhaparikhanti tisso parikhāyo kāresi. Antonagare jiṇṇagehāni paṭisaṃkharāpesi. Mahāpokkharaṇiyo kāretvā tāsu udakanidhānaṃ kāresi. Nagare sabbakoṭṭhāgārāni dhaññassa pūrāpesi. Himavantappadesato kulupakatāpasehi kudrusakumudavījāni āharāpesi. Udakaniddhamanāni sodhāpetvā bahinagare jiṇṇasālādīnaṃ paṭisaṃkharaṇakammaṃ kāresi. Kiṃ kāraṇā. Anāgatabhayaṃ paṭibāhanatthanti. Tato tato āgate vāṇijakepi kuto āgatatthāti pucchitvā asukaṭṭhānato nāmāti vutte tumhākaṃ rañño kiṃ piyanti pucchitvā asukaṃ nāmāti sutvā tesaṃ sammānaṃ katvā te uyyojetvā attano ekasate yodhe pakkosāpetvā sammā mayā dinne paṇṇākāre gahetvā ekasatarājadhāniyo gantvā ime paṇṇākāre attano piyakāmatāya tesaṃ rājūnaṃ datvā teyeva upaṭṭhahantā tesaṃ kiriyaṃ vā mantaṃ vā ñatvā mayhaṃ pesetvā tattheva vasatha ahaṃ vo puttadāre posessāmīti vatvā kesañci kuṇḍale kesañci pādukāyo kesañci khagge kesañci suvaṇṇamālāyo tattha tattha akkharāni likhitvā yadā mama kiccaṃ hoti tadā tāni paññāyantūti adhiṭṭhahitvā tesaṃ hatthe ṭhapetvā pesesi. Te tattha tattha gantvā tesaṃ rājūnaṃ Paṇṇākāraṃ datvā kenatthena āgatāti vutte tumhe upaṭṭhātuṃ āgatamhāti vatvā kuto āgatatthāti puṭṭhā āgataṭṭhānaṃ avatvā aññāni ṭhānāni ācikkhitvā tena hi sādhūti sampaṭicchitvā upaṭṭhahantā tesaṃ abbhantarikā ahesuṃ.

Tadā eko kambalaraṭṭhe saṃkhabalako nāma rājā āvudhāni sajjāpetvā senaṃ saṃkaḍḍhati. Tassa santike pesito upanikkhittapuriso paṇḍitassa sāsanaṃ pesesi mayaṃ idha pavuttiṃ idannāma karissatīti na jānāma suvapaṇḍitaṃ pesetvā sayaṃ tattato jānatūti. Atha mahāsatto taṃ sutvā suvapotakaṃ āmantetvā samma gantvā eko kambalaraṭṭhe saṃkhabalako nāma rājā idaṃ nāma karotīti ñatvā sakalajambhūdīpe āhiṇḍitvā mayhaṃ pavuttiṃ āharāti vatvā suvapotakaṃ madhulāje khādāpetvā madhupānīyaṃ pāyetvā satapākasahassapākehi telehi pakkhantare makkhetvā pācīnasīhapañjare ṭhapetvā visajjesi. So tattha gantvā tassa purisassa santikā tassa rañño pavuttiṃ tattato ñatvā sakalajambūdīpaṃ pariggaṇhanto kappilaraṭṭhe uttarapañcālanagaraṃ sampāpuṇi. Tadā tattha cūḷanībrahmadatto nāma rājā rajjaṃ kārāpesi. Tassa kevaṭṭo nāma brāhmaṇo atthañca dhammañca anusāsati paṇḍito byatto. So paccūsakāle pabujjhitvā dīpālokena attano alaṅkatasirigabbhaṃ olokento mahantaṃ yasaṃ disvā ayaṃ mama yaso kassa santakoti cintento na aññassa santako cūḷanībrahmadattassa santako evarūpaṃ Pana yasadāyakaṃ rājānaṃ sakalajambūdīpe aggarājānaṃ kātuṃ vaṭṭati ahañcassa aggapurohito bhavissāmīti cintetvā pātova rañño santikaṃ gantvā sukhaseyyaṃ pucchitvā deva mantetabbaṃ atthīti āha. So vada ācariyāti āha. Mahārāja antonagare raho nāma laddhuṃ na sakkā etha uyyānaṃ gacchāmāti. So sādhu ācariyāti vatvā tena saddhiṃ uyyānaṃ gantvā balanikāyaṃ bahi ṭhapetvā ārakkhaṃ kāretvā brāhmaṇeneva saddhiṃ uyyānaṃ pavisitvā maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi. Atha suvapotako tesaṃ taṃ kirayaṃ disvā bhavitabbamettha kāraṇena ajja paṇḍitassa ācikkhitabbayuttakaṃ kiñci suṇissāmīti uyyānaṃ pavisitvā maṅgalasālarukkhassa pattantare niliyitvā nisīdi. Rājā kathetha ācariyāti āha. So evamāha mahārāja tava kaṇṇe ito karohi catukkaṇṇova manto bhavissati sace mahārāja mama vacanaṃ karosi sakalajambūdīpe taṃ aggarājānaṃ karissāmīti. So mahātaṇhatāya tassa vacanaṃ sutvāva somanassappatto hutvā kathethācariya karissāmi te vacananti āha. So deva mayaṃ senaṃ saṃkaḍḍhitvā paṭhamaṃ khuddakanagaraṃ rumhitvā gaṇhissāma ahaṃpi culladvārena nagaraṃ pavisitvā taṃ rājānaṃ vakkhāmi mahārāja tava yuddhena kiccaṃ natthi kevalaṃ amhākaṃ santako hoti tava rajjaṃ tatheva bhavissati yujajhanto pana amhākaṃ balabāhanassa mahantatāya ekanteneva parājissasīti sace me vacanaṃ karissati saṅgaṇhissāma taṃ no ce yujjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā dve senā gahetvā aññaṃ nagaraṃ gaṇhissāma Tato aññaṃ aññanti etenupāyena sakalajambūdīpe rajjaṃ gahetvā jayapānaṃ pivissāmāti vatvā ekasatarājāno amhākaṃ nagaraṃ ānetvā uyyāne visamissakaṃ suraṃ pāyetvā sabbepi te jīvitakkhayaṃ pāpetvā gaṅgāya tesaṃ kaḷevarāni khipitvā ekasatarājadhānīsu rajjaṃ amhākaṃ hatthagataṃ karissāma evaṃ tvaṃ sakalajambadīpe aggarājā bhavissīti āha. Rājā tusitvā sādhu ācariya evaṃ karissāmīti āha. Mahārāja catukkaṇṇamanto nāma kimatthiyo ayaṃ hi na sakkā aññena jānituṃ tasmā papañcaṃ akatvā sīghaṃ nikkhamathāti. Taṃ sutvā rājā tusitvā sādhūti sampaṭicchi. Suvapotako taṃ sabbaṃ sutvā tesaṃ mantapariyosāne sākhāya olambakaṃ otārento viya kevaṭṭassa sīse chakaṇapiṇḍaṃ pātetvā kimetanti mukhaṃ vivaritvā uddhaṃ olokentassa aparaṃ mukhe pātetvā kiri kirīti vassanto sākhāto upatitvā kevaṭṭa tvaṃ catukkaṇṇo me mantoti maññasi idāneva chakkaṇṇo jāto puna aṭṭhakkaṇṇo bhavitvā anekasatakkaṇṇo bhavissatīti vatvā gaṇha gaṇhāti vadantānaññeva vātavegena mithilaṃ gantvā paṇḍitassa nivesanaṃ pavisi. Tassa pana idaṃ vattaṃ sace kutoci āgatasāsanaṃ paṇḍitasseva kathetabbaṃ hoti athassa aṃsakūṭe otarati sace amaradeviyāpi sotuṃ vaṭṭati uccaṅke otarati sace mahājanena sotabbaṃ bhūmiyaṃ otarati. Tadā so paṇḍitassa aṃsakūṭe otarati. Tāya saññāya rahassena bhavitabbanti mahājano paṭikkami. Paṇḍito taṃ gahetvā upari mahātalaṃ abhiruhitvā kinte tāta diṭṭhaṃ Kiṃ sutanti pucchi. Atha naṃ suvapotako sāmi ahameva sakalajambūdīpe aññassa rañño santikā kiñci bhayaṃ na passāmi uttarapañcālanagare pana cūḷanībrahmadattapurohito kevaṭṭo nāma brāhmaṇo rājānaṃ uyyānaṃ netvā catukkaṇṇamantaṃ gaṇhi ahaṃ sālasākhantare nisīditvā tassa mukhe chakaṇapiṇḍaṃ pātetvā āgatomhīti vatvā sabbaṃ diṭṭhasutaṃ paṇḍitassa kathesi. Raññā pana sampaṭicchitanti vutte sampaṭicchitaṃ devāti āha. Paṇḍito tassa tabbayuttakaṃ sakkāraṃ karitvā taṃ mudupaccattharaṇe suvaṇṇapañjare nipajjāpetvā kevaṭṭo mama mahosathapaṇḍitabhāvaṃ na jānāti maññe idānissa mantitamantassa matthakaṃ pāpuṇituṃ na dassāmīti cintetvā nagarato duggatakulāni nīharāpetvā bahi nivāsāpesi. Raṭṭhajanapadadvāragāmesu samiddhāni issariyakulāni ānetvā antonagare vāsāpetvā bahuṃ dhaññasannicayaṃ kāresi.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑,๕๓๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. มโหสถชาดก”