uddhaṃ tārakajātāva samantā parivāritā

mahosatha vijānāhi kathaṃ mokkho bhavissatīti.

Tattha sabbasenāyāti sabbāya ekasatarājanāyikāya aṭṭhārasa- akkhobhiṇīsaṃkhātāya senāya saddhiṃ āgato kira tātāti. Pañcāliyāti pañcālarañño santakā. Viddhimatīti viddhiyā ānīte dabbasambhāre gahetvā vicarantena vaḍḍhakībalena samannāgatā. Pattimatīti varāvaraggahitapurisehi rakkhitā. Sabbasaṅgāmakovidāti sabbasaṅgāmakusalā. Ohārinīti senāya antaraṃ pavisitvā apaññāyantāva paresaṃ sīsaṃ chinditvā pariharituṃ samatthā. Saddavatīti dasahi saddehi avivittā. Bherisaṅkhappabodhanāti etha yātha yujjhatha mā pajjathāti ādīni tattha vacībhedena jānāpetuṃ na sakkā tādisāni panettha kiccāni bherisaddena ca saṅkhasaddena ca pabodhentīti bherisaṅkhappabodhanā. Lohavijjā alaṅkārāti ettha lohavijjāti lohasippāni sattaratanapaṭimaṇḍitānaṃ kavacacammajālikasīsakakarondikādīnaṃ etaṃ nāmaṃ alaṅkārāti rājarājamahāmattādīnaṃ alaṅkārā tasmā lohavijjāhi ceva alaṅkārehi ca bhāsatīti lohavijjā alaṅkārāti ayamettha attho. Dhajanīti suvaṇṇādipaṭimaṇḍitehi nānāvatthusamujjalehi rathādīsu samussitehi dhajehi samannāgatā. Vāmarohinīti hatthī ca asse ca ārohantā vāmapassena ārohantīti te vāmarohinīti vuccanti tehi samannāgatā aparimitahatthiassasamākiṇṇāti attho. Sippiyehīti hatthisippaassasippādīsu aṭṭhārasasippesu nipphattipattehi suṭṭhu sampannā susamākiṇṇā. Sūrehīti tāta esā kira senā sīhasamānaparakkamehi sūrayodhehi suppatiṭṭhitā. Āhūti dasa kira ettha senāya paṇḍitāti vadanti. Rahogatāti rahogamanasīlā raho nisīditvā mantanasīlā. Te kira ekāhaṃ dvīhaṃ cintetuṃ labhantā paṭhaviṃ pari vattetvā ākāse saṇṭhituṃ samatthā. Ekādasīti tehi kira paṇḍitehi atirekatarā paññāya samannāgatā rañño mātā. Sā tesaṃ ekādasī hutvā pañcāliyasenaṃ pasāsati anusāsati. Ekadivasaṃ kira eko puriso ekaṃ taṇḍulanāḷiñca pūṭakabhattañca kahāpaṇasahassañca gahetvā nadiṃ tarissāmīti otiṇṇo nadīmajjhaṃ patvā tarituṃ asakkonto tīre ṭhite manusse evamāha ambho mama hatthe ekataṇḍulanāḷī pūṭakabhattaṃ kahāpaṇasahassañca atthi ito yaṃ mayhaṃ ruccati taṃ dassāmīti yo koci sakkoti so maṃ uttāretūti. Atheko thāmasampanno puriso daḷhaṃ nivāsetvā nadiṃ ogāhetvā taṃ hatthe gahetvā uttāretvā dehi me dātabbayuttakanti āha. So taṇḍulanāḷiṃ vā pūṭakabhattaṃ vā gaṇhāhīti āha. Itaro ahaṃ jīvitaṃ agaṇetvā taṃ uttāresiṃ na me etehi attho kahāpaṇe Me dehīti āha. Ito yaṃ mayhaṃ ruccati dassāmīti avacaṃ idāni yaṃ mayhaṃ ruccati taṃ dammi icchanto gaṇhāhīti. So samīpe ṭhitassa ekassa kathesi. Sopi naṃ esa yaṃ attano ruccanakaṃ tava deti gaṇhāhīti āha. So nāhaṃ gaṇhāmīti taṃ ādāya vinicchayaṃ gantvā vinicchayāmaccānaṃ ārocesi. Tepi sabbaṃ sutvā tattheva āhaṃsu. So tesaṃ vinicchayena atuṭṭho rañño ārocesi. Rājāpi vinicchayāmacce pakkosāpetvā tesaṃ santikā ubhinnaṃpi vacanaṃ sutvā vanicchituṃ ajānanto tatheva vakkhati. Taṃ sutvā puriso attano jīvitaṃ pahāya nadiṃ otiṇṇaṃ maṃ aparajjāpesīti āha. Tasmiṃ khaṇe rañño mātā salākadevī nāma avidūre nisinnā rañño dubbinicchitabhāvaṃ ñatvā tāta imaṃ aṭṭaṃ dubbinicchitaṃ suṭṭhu viniccheyyāsīti āha. Amma ahaṃ ettakaṃ jānāmi sace tumhe uttariṃ jānātha tumheva vinicchathāti. Sā sādhu tāta evaṃ karissāmīti vatvā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā ehi tāta tava hatthagatāni tīṇipi bhūmiyaṃ ṭhapehīti paṭipāṭiyā ṭhapāpetvā tvaṃ udake vuyhamāno imassa kiṃ kathesīti pucchitvā idaṃ nāmāti vutte tena hi idāni tava ruccanakaṃ gaṇhāhīti āha. So sahassatthavikaṃ gaṇhi. Atha naṃ sā thokaṃ gatakāle pakkosāpetvā tāta sahassaṃ te ruccatīti pucchitvā āma ruccatīti vutte tāta tayā ito yaṃ mayhaṃ ruccati taṃ dassāmīti imassa vuttaṃ na vuttanti vuttaṃ devīti vutte tena hi imaṃ sahassaṃ etasseva dehīti āha. So rodanto paridevanto taṃ adāsi. Tasmiṃ khaṇe rājāpi amaccāpi tusitvā sādhukāraṃ pavattayiṃsu. Tato paṭṭhāya tassā paṇḍitabhāvo sabbattha pākaṭo jāto. Taṃ sandhāya videharājā mātā ekādasīti āha. Khatyāti khattiyā. Acchinnaraṭṭhāti cūḷanībrahmadattena acchinditvā gahitaraṭṭhā. Byathitāti maraṇabhayabhītā aññaṃ gahetabbagahaṇaṃ apassantā. Pañcālīnaṃ vasaṃ gatāti etassa pañcālarañño vasaṃ gatāti attho. Sāmivacanatthehi etaṃ upayogavacanaṃ. Yaṃ vadā takkarāti yaṃ mukhena bhaṇati taṃ rañño kātuṃ sakkontāva. Vasino gatāti pubbe sayaṃ vasino idāni panassa vasaṃ gatāti attho. Tisandhīti paṭhamaṃyeva hatthipākārena parikkhittā tato rathapākārena tato assapākārena tato yodhapattipākārenāti imehi catūhi saṅkhepeti tisandhiparivāritā. Hatthīrathānaṃ hi antaraṃ eko sandhi rathaassānaṃ antaraṃ eko sandhi assapattīnaṃ antaraṃ eko sandhi. Parikkhaññatīti khaniyati imaṃ hi nagaraṃ idāni uppātetvā gaṇhitukāmā viya samantato khananti. Uddhaṃ tārakajātāvāti tāta yāya senāya samantā parivāritā sā anekasatasahassehi daṇḍādīhi uddhaṃ tārakajāti viya khāyati. Vijānāhīti tāta mahosatha avīcito yāva bhavaggā añño tayā sadiso upāyakusalo paṇḍito nāma natthi paṇḍitabhāvo ca nāma evarūpesu ṭhānesu paññāyati yasmā añño tayā sadiso natthi tasmā tavameva jānāhi kathaṃ amhākaṃ ito dukkhā mokkho bhavissatīti.