tato ca pāyāsi pure mahosatho

pañcālarājassa puraṃ surammaṃ

nivesanāni māpetuṃ vedehassa yasassinoti.

Mahāsattopi tattheva gacchanto yojanantare ekekaṃ gāmaṃ māpetvā ekekaṃ amaccaṃ tumhe rañño pañcālacandiṃ gahetvā nivattanakāle hatthiassarathe kappetvā rājānaṃ ādāya paccāmitte paṭibāhantā khippaṃ mithilaṃ pāpeyyāthāti vatvā ṭhapesi. Gaṅgātīraṃ pana patvā ānandakumāraṃ nāma amaccaṃ pakkosāpetvā ānanda tvaṃ tīṇi vaḍḍhakisatāni ādāya uddhaṃ gaṅgaṃ gantvā sāradārūni gāhāpetvā tisatamattā nāvāyo māpetvā nagarassatthāya tattheva dārūni tacchāpetvā sallahukānaṃ dārūnaṃ nāvāyo pūrāpetvā khippaṃ ādāya āgacchāti pesesi. Sayaṃ pana nāvāya pāragaṅgaṃ gantvā otiṇṇaṭṭhānato paṭṭhāya padasaññāyeva gaṇetvā idaṃ aḍḍhayojanaṭṭhānaṃ ettha mahāummaṅgo bhavissati imasmiṃ ṭhāne rañño nivesanaṃ Nagaraṃ bhavissati ito paṭṭhāya yāva rājagehā gāvutamatte jaṅghaummaṅgo bhavissatīti paricchinditvā nagaraṃ pāvisi. Cūḷanīrājā bodhisattassa āgamanaṃ sutvā idāni me manoratho pūressati paccāmittānaṃ piṭṭhiṃ passissāmi imasmiṃ āgate vedeho nacirassevāgamissati atha ne ubhopi māretvā sakalajambūdīpe ekarajjaṃ kāressāmīti paramatuṭṭhimpatto ahosi. Sakalanagaraṃ saṃkhubbhi esa kira mahosathapaṇḍito iminā kira ekasatarājāno leḍḍunā kākāviya palāpitāti. Mahāsatto nāgaresu attano rūpasampattiṃ passantesuyeva rājadvāraṃ gantvā rañño paṭinivedetvā etūti vutte pavisitvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha naṃ rājā paṭisanthāraṃ katvā pucchi tāta rājā vo kadā āgamissatīti. Mayā pesitakāle devāti. Tvaṃ pana kimatthaṃ āgatosīti. Amhākaṃ rañño nivesanaṃ māpetuṃ devāti. Sādhu tātāti. Athassa senāya paribbayaṃ dāpetvā mahāsattassa mahantaṃ sakkāraṃ kāretvā nivesanagehaṃ dāpetvā tāta yāva te rājā āgacchati tāva anukkaṇṭhamāno amhākaṃpi kattabbayuttakaṃ kammaṃ karonto vasāhi tvanti āha. So ca kira rājanivesanaṃ abhiruhantova sopāṇapādamūle ṭhatvā idha jaṅghaummaṅgadvāraṃ bhavissatīti sallakkhesi. Athassa etadahosi rājā amhākampi kattabbayuttakaṃ karohīti vadati ummaṅge khaññamāne yathā imaṃ sopāṇaṃ na osakkati tathā kāretuṃ vaṭṭatīti. Atha so rājānaṃ evamāha deva ahaṃ pavisantova sopāṇapādamūle ṭhatvā idha navakammaṃ olokento Mahāsopāṇe dosaṃ passiṃ sace vo ruccati ahaṃ dārūni labhanto manāpaṃ katvā atthareyyanti. So sādhu tāta attharāhīti āha. So idha ummaṅgadvāraṃ bhavissatīti sādhukaṃ sallakkhetvā sopāṇaṃ nīharitvā yattha ummaṅgadvāraṃ bhavissati tattha paṃsuno apagamanatthāya phalakasanthāraṃ kāretvā yathā na osakkati evaṃ niccalaṃ katvā sopāṇaṃ atthari. Rājā taṃ antaraṃ ajānanto mama sinehena karotīti maññi. Evaṃ taṃ divasaṃ navakammeneva vītināmetvā puna divase rājānaṃ āha deva sace amhākaṃ rañño vasanaṭṭhānaṃ jāneyyāma manāpaṃ katvā paṭijaggeyyāmāti. Sādhu paṇḍita ṭhapetvā mama nivesanaṃ sakalanagare yaṃ nivesanaṃ icchasi taṃ gaṇhāhīti. Mahārāja mayaṃ āgantukā tumhākaṃ bahū vallabhā yodhā te attano gehesu gayhamānesu amhehi saddhiṃ kalahaṃ karissanti tasmā deva tehi saddhiṃ mayaṃ kiṃ karissāmāti. Paṇḍita tesaṃ vacanaṃ mā gaṇha yaṃ ruccati taṃ ṭhānameva gaṇhāpehīti. Deva te punappunaṃ āgantvā tumhākaṃ ārocessanti tena tumhākampi amhākampi cittasukhaṃ na bhavissati sace pana iccheyyātha yāva mayaṃ nivesanāni gaṇhāma tāva amhākaṃyeva manussā dovārikā assu tato te dvāraṃ alabhitvā nāgamissanti evaṃ sante amhākampi tumhākampi cittasukhaṃ bhavissatīti. Rājā sādhūti sampaṭicchi. Mahāsatto sopāṇapādamūle sopāṇasīse mahādvāreti sabbattha attano manusseyeva ṭhapesi kassaci pavisituṃ mā adatthāti. Atha mahāsatto paṭhamaṃ rañño mātuyā nivesanaṃ Gantvā bhindanākāraṃ dassethāti manusse āṇāpesi. Te dvārakoṭṭhakato paṭṭhāya iṭṭhakā ca mattikā ca apanetuṃ ārabhiṃsu. Rājamātā pavuttiṃ sutvā āgantvā kissa tātā mama gehaṃ bhindāpethāti āha. Mahosathapaṇḍito bhindāpetvā attano rañño nivesanaṃ kāretukāmoti. Yadi evaṃ idheva vasathāti. Amhākaṃ rañño mahantaṃ balabāhanaṃ idaṃ nappahoti aññaṃ mahantaṃ kāressāmāti. Tumhe maṃ na jānātha ahaṃ rājamātā idāni mama puttassa santikaṃ gantvā jānissāmīti. Mayaṃ rañño vacanena bhindāma sace sakkontī nivārehīti. Sā kujjhitvā idāni kattabbaṃ vo jānissāmīti rājadvāraṃ agamāsi. Atha naṃ mā pavisāti dovārikā nivārayiṃsu ahaṃ rājamātā tātāti. Na mayaṃ jānāma mayaṃ raññā kassaci pavisituṃ mā adatthāti āṇattā gaccha tavanti. Sā gahetabbagahaṇaṃ apassantī nivattitvā attano nivesanaṃ olokentī aṭṭhāsi. Atha naṃ eko kiṃ idha karosi gacchasi gacchasīti vatvā uṭṭhāya gīvāyaṃ gahetvā bhūmiyaṃ pātesi. Sā cintesi addhā raññā āṇattā bhavissanti itarathā evaṃ kātuṃ na sakkhissanti paṇḍitasseva santikaṃ gamissāmīti gantvā tāta mahosatha kasmā nivesanaṃ me bhindāpesīti āha. So tāya saddhiṃ na kathesi. Santike ṭhitapuriso panassa devi kiṃ kathesīti āha. Tāta paṇḍito kasmā me gehaṃ bhindāpetīti. Videharañño nivesanaṭṭhānaṃ kātunati. Kiṃ tāta evaṃ mahante nagare aññattha nivesanaṭṭhānaṃ na labbhatīti maññāmi imaṃ Satasahassaṃ lañcaṃ gahetvā aññattha kārehīti. Sādhu devi tumhākaṃ gehaṃ visajjāpessāmi lañcassa gahitabhāvaṃ pana mā kassaci kathayittha mā no aññepi lañcaṃ datvā gehāni visajjāpetukāmā ahesunti. Tāta rañño mātā lañcamadāsīti mayhampi lajjanametaṃ na kassaci kathessāmīti. So sādhūti tassā santikā satasahassaṃ gahetvā gehaṃ visajjetvā yena kevaṭṭassa gehaṃ tena gantvā tatheva kāresi. Yathā rañño mātu gehe katakiriyaṃ tathā tattha kāresi. So kujjhitvā rājadvāraṃ gato. Tattha ṭhitā manussā taṃ veḷupesikāhi piṭṭhiṃ pahariṃsu. So piṭṭhicammuppāṭanaṃ labhitvā gahetabbagahaṇaṃ apassanto punāgantvā satasahassameva adāsi. Etenupāyena sakalanagare gehaṭṭhānaṃ gaṇhantena lañcaṃ gahetvā tattha laddhakahāpaṇānaṃyeva nava koṭiyo jātā mahāsatto sakalanagare vicāretvā rājakulaṃ agamāsi. Atha naṃ rājā pucchi kiṃ paṇḍita laddhante vasanaṭṭhānanti. Mahārāja adentā nāma natthi apica kho pana gehesu gayhamānesu kilamanti tesaṃ piyavippayogaṃ kātuṃ amhākaṃ ayuttaṃ bahinagare ito gāvutaṭṭhāne gaṅgāya ca nagarassa ca antare asukaṭṭhāne nāma amhākaṃ rañño vasanaṭṭhānanagaraṃ karissāmīti. Taṃ sutvā rājā antonagaraṃ yujjhituṃpi dukkhaṃ neva sakasenā na parasenā ñātuṃ sakkā bahinagare pana sukhaṃ yuddhaṃ kātuṃ antonagareyeva na koṭṭetvā māressāmīti tusitvā sādhu tāta tayā sallakkhitaṭṭhāneyeva kārehīti āha. Mahārāja ahaṃ tattha kāressāmi Tumhākampi na manussehi dārupaṇṇādīnaṃ atthāya amhākaṃ navakammaṭṭhānaṃ na gantabbaṃ te gacchantā hi kalahaṃ karissanti teneva tumhākampi amhākampi cittasukhaṃ na bhavissatīti. Sādhu paṇḍita tena padesena nissañcāraṃ karohīti. Deva amhākaṃ hatthī udakābhiratā udakeyeva kīḷanti udake āvile jāte mahosathassa āgatakālato paṭṭhāya pasannaṃ udakaṃ pātuṃ na labhāmāti sace nāgarā no kujjhissanti tampi sahitabbanti. Rājā visaṭṭhā tumhākaṃ hatthī kīḷantūti vatvā nagare bheriñcārāpesi yo yo ito nikkhamitvā mahosathapaṇḍitassa nagaramāpanaṭṭhānaṃ gacchati tassa tassa sahassadaṇḍoti. Mahāsatto rājānaṃ vanditvā attano purisaṃ ādāya nagarā nikkhamitvā yathāparicchannaṭṭhāne nagaraṃ māpetuṃ ārabhi. Paragaṅgāya tīre tāva gaggaliṃ nāma gāmaṃ kāretvā hatthīassarathabāhanañceva gobalibaddañca tattha ṭhapetvā nagarakaraṇaṃ vicārento ettakā idaṃ karontūti sabbakammāni vibhajitvā ummaṅge kammaṃ paṭṭhapesi. Mahāummaṅgadvāraṃ gaṅgātīre ahosi. Saṭṭhīmattāni yodhasatāni mahāummaṅgaṃ khananti. Mahatīhi cammapasibbakāhi vālukapaṃsuṃ haritvā gaṅgāyaṃ pātenti. Taṃ pātitapātitaṃ paṃsuṃ hatthīhi maddanti. Gaṅgā āluḷā sandati. Nagaravāsino mahosathassa āgatakālato paṭṭhāya pasannaṃ udakaṃ pātuṃ na labhāma gaṅgā āluḷā sandati kinnu kho etanti vadanti. Atha nesaṃ paṇḍitassa uppanikkhittakapurisā ārocenti mahosathassa kira hatthino udakaṃ kīḷantā gaṅgāya Udakaṃ kaddamaṃ karonti tena sā āluḷitā sandatīti. Bodhisattānaṃ adhippāyo nāma ijjhati. Tasmā ummaṅge mūlāni vā pāsāṇāni vā marumbāni vā sabbāni bhūmiyaṃ pavesiṃsu. Jaṅghaummaṅgassa dvāraṃ tasmiṃ nagare ahosi. Tiṃsamattāni purisasatāni jaṅghaummaṅgaṃ khananti. Cammapasibbakāhi vālukāpaṃsuṃ haritvā tasmiṃ nagare pātenti. Pātitapātitaṃ mattikaṃ paṃsuṃ udakena sannetvā pākāraṃ ācinanti aññāni vā kammāni karonti. Mahāummaṅgassa pavisanadvāraṃ nagare ahosi. Aṭṭhārasahatthubbedhena yantayamakadvārena samannāgataṃ. Tañhi dvāraṃ ekāya āṇiyā akkantāya pithiyati ekāya āṇiyā akkantāya vivariyati. Mahāummaṅgassa dvīsu passesu iṭṭhakāhi cinitvā sudhākammaṃ kāresi. Matthake padaracchannaṃ kāretvā ullokaṃ mattikāya limpetvā setakammaṃ kāresi. Sabbāni cettha asīti mahādvārāni ahesuṃ. Catusaṭṭhīculladvārāni ahesuṃ. Sabbāni yantayuttāneva. Ekāya āṇiyā akkantāya sabbāneva pithiyanti. Ekāya āṇiyā akkantāya sabbāneva vivariyanti. Mahāummaṅgassa dvīsu passesu anekasatāni dīpālayāni ahesuṃ. Sabbepi te yantayuttāva. Ekasmiṃ vivariyamāne sabbepi vivariyanti. Ekasmiṃ pithiyamāne sabbe pithiyanti. Tassa pana dvīsu passesu ekasatānaṃ khattiyānaṃ atthāya ekasatā sayanagabbhā ahesuṃ. Ekekasmiṃ sayanagabbhe nānāpaccattharaṇaṃ santhataṃ. Ekekaṃ mahāsayanaṃ samussitasetacchattaṃ. Ekekaṃ sīhāsanaṃ mahāsayanaṃ nissāya ṭhitaṃ Ekekaṃ mātugāmapotthakarūpakaṃ uttamarūpadharaṃ patiṭṭhitaṃ. Taṃ sace hatthena anāmasitvā idaṃ manussarūpakanti na sakkā viññātuṃ. Apica mahāummaṅgassa ubhosu passesu kusalā cittakārā nānappakārāni cittakammāni kariṃsu devagaṇaparivutasakkasirivilāsasinerusattaparibhaṇḍa- sāgarasattamahāsaracatumahādīpahimavantaanotattasaramanosilacandimasuriya- cātummahārājikādichakāmāvacarasattasampattiyo sabbāpi ummaṅge dassayiṃsu. Bhūmiyaṃ rajatapaṭavaṇṇaṃ vālukaṃ okīratvā upari ullokaolambapadumāni dassesuṃ. Ubhosu passesu nānappakāre āpaṇepi dassayiṃsu. Tesu tesu ṭhānesu gandhadāmapupphadāmādīni olambitvā sudhammādevasabhaṃ viya ummaṅgaṃ alaṅkariṃsu. Tānipi kho tīṇi vaḍḍhakisatāni tīṇi nāvāsatāni bandhitvā niṭṭhitaparikammānaṃ dabbasambhāraṃ pūretvā gaṅgāya āharitvā paṇḍitassa ārocesuṃ. So tāni nagare upayogaṃ netvā tumhe mayā āṇattadivaseyeva āhareyyāthāti nāvāyo paṭicchannaṭṭhāne ṭhapāpesi. Nagare udakaparikhā ca kaddamaparikhā ca sukkhaparikhā ca aṭṭhārasahattho pākāro ca toraṇa- gopuraṭṭālakakoṭṭhakarājanivesanādīni ca hatthīsālādayo ca pokkharaṇiyo cāti sabbāneva niṭṭhaṃ agamaṃsu. Iti mahāummaṅgo jaṅghaummaṅgo nagaranti sabbametaṃ catūhi māsehi niṭṭhitaṃ.