Rājā tehi ābhaṭaṃ paṇṇākāraṃ gahetvā tumhe gacchatha ahaṃ dhītaraṃ mama amaccānaṃ hatthe pahiṇissāmīti te uyyojetvā dhītaraṃ pakkosāpetvā uparipāsādaṃ āropetvā sīhapañjaraṃ vivarāpetvā amma passetaṃ alaṅkatanagaraṃ tvaṃ ettha etassa rañño aggamahesī bhavissasi na dūre ito taṃ nagaraṃ ukkaṇṭhitakāleyeva idha āgantuṃ sakkā ettha te gantabbanti saññāpetvā sīsaṃ nahāpetvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā paṭicchannayoge nisīdāpetvā attano amaccānaṃ hatthe datvā pāhesi. Nāgarājāno tassā pacuggamanaṃ katvā mahāsakkāraṃ kariṃsu. Amaccā nagaraṃ pavisitvā taṃ tassa datvā bahuṃ dhanaṃ ādāya nivattiṃsu. Rājā dhītaraṃ pāsādaṃ āropetvā alaṅkatadibbasayane nipajjāpesi. Taṃ khaṇaññeva nāgamāṇavikā khujjavāmanakādivesaṃ gahetvā manussaparicārikāyo viya naṃ parivārayiṃsu. Sā dibbasayane nipannamattāva dibbasamphassaṃ phusitvā niddaṃ okkami. Dhataraṭṭho taṃ gahetvā saddhiṃ nāgaparisāya tattha antarahito nāgabhavaneyeva pāturahosi. Rājadhītā pabujjhitvā alaṅkatadibbasayanaṃ aññeca suvaṇṇamaṇimayapāsādādayo uyyānapokkharaṇiyo ca alaṅkatadevanagaraṃ viya nāgabhavanaṃ disvā khujjādiparicārikāyo pucchi idaṃ nagaraṃ ativiya alaṅkataṃ na amhākaṃ nagaraṃ viya kassetanti. Sāmikassa te santakaṃ devi na appapuññā evarūpaṃ sampattiṃ labhanti mahāpuññavatāya te ayaṃ laddhāti. Dhataraṭṭhopi pañcayojanasatike nāgabhavane bheriṃ cārāpesi yo yo Samuddajāya sappavaṇṇaṃ dasseti tassa tassa rājadaṇḍaṃ bhavissatīti. Tasmā ekopi tassā sappavaṇṇaṃ dassetuṃ samattho nāma nāhosi. Sā manussalokasaññāya evaṃ tattheva tena saddhiṃ sammodamānā piyasaṃvāsaṃ vasi.

. Nagarakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.

Sā aparabhāge dhataraṭṭhaṃ paṭicca gambhaṃ paṭilabhitvā puttaṃ vijāyi. Tassa piyadassanattā sudassanoti nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā gamanakāle puna aparaṃ puttaṃ vijāyi. Tassa dattoti nāmaṃ kariṃsu. So pana bodhisatto. Punekaṃ puttaṃ vijāyi. Tassa subhogoti nāmaṃ kariṃsu. Aparaṃpi puttaṃ vijāyi. Tassa ariṭṭhoti nāmaṃ kariṃsu. Iti sā cattāro putte vijāyitvāpi nāgabhavanabhāvaṃ na jānāti. Athekadivasaṃ taruṇanāgā ariṭṭhassa ācikkhiṃsu tava mātā manussī na nāgīti. Ariṭṭho vīmaṃsissāmi nanti athekadivasaṃ thanaṃ pivantova sappasarīraṃ māpetvā naṅguṭṭhena mātupādapiṭṭhiṃ ghaṭṭesi. Sā tassa sappasarīraṃ disvā bhītatasitā mahāravaṃ ravitvā taṃ bhūmiyaṃ khipi. Nakhenassa akkhi bhindi. Tato lohitaṃ paggharati. Rājā tassā saddaṃ sutvā kissesā viravīti pucchitvā ariṭṭhena katakiriyaṃ sutvā gacchatha naṃ gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpethāti tajjento āgañchi. Rājadhītā tassa kuddhabhāvaṃ ñatvā puttasinehena āha deva puttassa me akkhi bhinnaṃ khamatha me tassāti. Rājā etāya evaṃ vadantiyā mayā kiṃ sakkā kātunti khami. Taṃ divasaṃ sā idaṃ nāgabhavananti Aññāsi. Tato paṭṭhāya ariṭṭho kāṇāriṭṭho nāma jāto. Cattāropi puttā viññutaṃ pāpuṇiṃsu. Atha nesaṃ pitā yojanasatikaṃ yojanasatikaṃ katvā rajjaṃ adāsi. Mahanto yaso ahosi. Soḷasa soḷasa nāgakaññāsahassāni parivārayiṃsu. Pitu ekayojanasatikameva rajjaṃ ahosi. Tayo puttā māse māse mātāpitaro passituṃ āgacchanti. Bodhisatto pana aḍḍhamāsaṃ āgacchati. Nāgabhavane samuṭṭhitaṃ pañhaṃ bodhisattova kathesi. Pitarā saddhiṃ virūpakkhamahārājassāpi upaṭṭhānaṃ gacchati. Tassa santike samuṭṭhitaṃ pañhampi sova kathesi. Athekadivasaṃ virūpakkhe nāgaparisāya saddhiṃ tidasapuraṃ gantvā sakkaṃ parivāretvā nisinne devānaṃ antare pañho samuṭṭhāsi. Tampi koci kathetuṃ nāsakkhi. Pallaṅkavaragato hutvā mahāsattova kathesi. Atha naṃ devarājā dibbagandhapupphehi pūjetvā tāta datta tvaṃ paṭhavīsamāya vipulāya paññāya samannāgato ito paṭṭhāya bhūridatto nāma hohīti bhūridattotissa nāmaṃ akāsi. So tato paṭṭhāya sakkassa upaṭṭhānaṃ gacchanto alaṅkatavejayantapāsādaṃ devaccharāhi ākiṇṇaṃ atimanoramaṃ sakkassa sampattiñca disvā devaloke pihaṃ katvā kiṃ me iminā maṇḍūkabhakkhena attabhāvena nāgabhavanaṃ gantvā uposathavāsaṃ vasitvā imasmiṃ devaloke uppattikāraṇaṃ karissāmīti cintetvā nāgabhavanaṃ punāgantvā mātāpitaro āpucchi amma tāta ahaṃ uposathakammaṃ karissāmīti. Sādhu tāta karohi karonto pana bahi agantvā imasmiṃyeva nāgabhavane ekasmiṃ Suññavimāne karohi bahi gatānampana nāgānaṃ mahantaṃ bhayaṃ uppajjatīti. So sādhūti paṭisuṇitvā tattheva suññavimāne rājuyyāne uposathavāsaṃ vasi. Atha naṃ nānāturiyahatthā nāgakaññā parivārenti. So na mayhaṃ idha vasantassa uposathakammaṃ matthakaṃ pāpuṇissati mamussapathaṃ gantvā uposathaṃ karissāmīti cintetvā nivāraṇabhayena mātāpitūnaṃ anārocetvā attano bhariyāyo āmantetvā bhadde ahaṃ manussalokaṃ gantvā yamunāya tīre mahānigrodharukkho atthi tassāvidūre vammikamatthake bhoge ābhujitvā caturaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ adhiṭṭhāya nipajjitvā uposathakammaṃ karissāmi mayā sabbarattiṃ nipajjitvā upopathakamme kate aruṇuggamanavelāyameva tumhe dasa dasa itthiyo vārena vārena turiyahatthā mama santikaṃ gantvā maṃ gandhehi ca pupphehi ca pūjetvā gāyitvā naccitvā maṃ ādāya nāgabhavanameva āgacchathāti vatvā tattha gantvā vammikamatthake bhoge ābhujitvā yo me cammaṃ vā nahāruṃ vā aṭṭhiṃ vā rudhiraṃ vā icchati so taṃ haratūti caturaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ adhiṭṭhāya naṅgalasīsampamāṇaṃ sarīraṃ māpetvā nipanno uposathakammaṃ akāsi. Aruṇe uṭṭhahanteyeva taṃ nāgamāṇavikā āgantvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitvā nāgabhavanaṃ ānenti. Tassa iminā niyāmena uposathakammaṃ karontassa dīgho addhā vītivatto.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑,๗๔๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๖. ภูริทัตชาดก”