Tattha bakāsu pubbeti bako pubbe. Asūti nipātamattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti mahārāja pubbe eko urabbharūpo bako ahosi tassa naṅguṭṭhaṃ mahādīghaṃ taṃ pana so antarasatthimhi pakkhipitvā urabbharūpena asaṃkito ajayūthaṃ upeti tattha uraṇikañca ajikañca ajañca hantvā yena kāmaṃ paleti. Tathāvidheketi tathāvidhā eke samaṇabrāhmaṇā pabbajjāliṅgena chadanaṃ katvā attānaṃ chādetvā madhuravacanādīhi hitakāmā viya hutvā lokaṃ vañcenti. Anāsakāti ādi tesaṃ chadanassa dassanatthaṃ vuttaṃ. Ekacce hi mayaṃ anāsakā na kiñci āhāremāti manusse vañcenti. Apare mayaṃ thaṇḍilaseyyakāti. Aññesaṃ pana rajojallaṃ chadanaṃ. Aññesaṃ ukkuṭikappadhānaṃ. Te gacchantāpi uppatitvā ukkuṭikāva gacchanti. Aññesaṃ sattāhadasāhādivāra- bhojanasaṅkhātaṃ pariyāyabhattachadanaṃ. Apare apānakattā honti mayaṃ pānīyaṃ na pivāmāti vadanti. Arahanto vadānāti pāpācārā hutvā mayaṃ arahantoti vadantā vicaranti. Eteti mahārāja ime vā pañca janā honti aññe vā yāvanto diṭṭhigatikā nāma sabbepi ete asappurisā. Yamāhūti ye āhu ye vadanti. Sace hi viriyaṃ nāssāti mahārāja sace ñāṇasampayuttakaṃ kāyikacetasikaviriyaṃ na bhaveyya. Kammanti kalyāṇapāpakaṃ kammaṃpi yadi na bhaveyya. Na kareti evaṃ sante vaḍḍhakiṃ vā aññe vā kārake rājā na poseyya. Napi yantānīti napi sattabhūmipāsādādīni yantāni kareyya. Kiṃkāraṇā. Viriyassa ceva kammassa ca Abhāvā. Ucchijjeyyāti mahārāja yadi ettakaṃ kālaṃ neva devo vasseyya na himaṃ pateyya atha kappuṭṭhānakālo viya ayaṃ loko ucchijjeyya ucchedavādinā kathitaniyāmena pana ucchedo nāma natthi. Pālayateti pālayati. Gavañce taramānānanti catasso gāthā raññā dhammadesanatthameva vuttā. Tathā mahārukkhassāti ādikā. Tattha mahārukkhassāti madhuraambarukkhassa. Adhammenāti agatigamanena. Rasañcassa na jānātīti adhammiko rājā raṭṭhassa rasaṃ ojaṃ na jānāti āyasampattiṃ na labhati. Vinassatīti suññaṃ hoti. Manussā gāmanigame chaḍḍetvā paccantaṃ pabbatavisamaṃ bhajanti. Sabbāni āyamukhāni pacchijjanti. Sabbosadhībhīti sabbehi mūlatacapaṇṇapupphaphalādīhi ceva sappinavanītādīhi ca osadhehi virujjhati na tāni sampajjanti. Adhammikarañño hi paṭhavī nirojā hoti. Tassā nirojatāya osadhānaṃ ojaṃ na hoti tāni rogaṃ vūpasametuṃ na sakkonti. Iti so tehi viruddho nāma hoti. Negameti nigamavāsī kuṭumbike hiṃsanto pīḷento. Ye yuttāti ye kayavikkaye yuttā āyānaṃ mukhā thalajalapathavāṇijā te ca hiṃsanto. Ojadānabalīkāreti tato tato janapadato bhaṇḍahāraṇasuṅkadānavasena ojadānañceva chabhāgadasabhāgādibhedaṃ baliñca karonte. Sa kosenāti so ete hiṃsanto adhammikarājā dhanadhaññe parihāyanto kosena virujjhati nāma. Pahāravarakhettaññūti imasmiṃ ṭhāne vijjhituṃ vaṭṭatīti evaṃ pahāravarānaṃ khettaṃ jānane dhanuggahe. Saṅgāme katanissameti Yuddhesu katakamme mahāyodhe. Ussiteti uggate paññāte mahāmatte. Hiṃsayanti evarūpe sayaṃ vā hiṃsanto parehi vā hiṃsāpento. Balenāti balakāyena. Tathāvidhaṃ hi rājānaṃ ayaṃ bahūpakāre attano rajjadāyakepi hiṃsati kimaṅgaṃ pana amheti avasesāpissa yodhā vijahantiyeva. Iti so balena viruddho nāma hoti. Tatheva isayo hiṃsanti yathā ca negamādayo tatheva esitaguṇe pabbajite akkosanapaharaṇādīhi hiṃsanto adhammacārī rājā kāyassa bhedā apāyameva upeti sagge nibbattituṃ na sakkotīti saggena viruddho nāma hoti. Bhariyaṃ hanti adūsakanti attano bāhucchāyāya vaḍḍhitaṃ puttadhītāhi saṃvaḍḍhaṃ sīlavatiṃ bhariyaṃ mittapaṭirūpakānaṃ corānaṃ vacanaṃ gahetvā māreti. Luddaṃ pasavate pāpanti so attano nirayūpapattiṃ pasavati nipphādeti. Puttehi cāti imasmiṃyeva attabhāve attano puttehi saddhiṃ virujjhatīti.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑๗๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. มหาโพธิชาดก”