Tattha bhovādīti brāhmaṇā. Bhovādinamārabheyyunti brāhmaṇameva māreyyuṃ. Yevāpīti ye vāpi brāhmaṇānaṃ taṃ vacanaṃ saddaheyyuṃ. Te attano upaṭṭhākeyeva brāhmaṇā māreyyuṃ brāhmaṇā pana brāhmaṇe ca upaṭṭhāke ca amāretvā nānappakāre tiracchāneyeva mārenti iti nesaṃ vacanaṃ micchā. Kecīti yaññesu no māretha mayaṃ saggaṃ gamissāmāti āyācantā keci natthi. Pāṇe pasumārabhantīti migādayo pāṇe ca pasuñca vipphandamāne jīvikatthāya mārenti. Mukhaṃ nayantīti etesu yūpussāpanesu Pasubandhesu imasmiṃ te yūpe sabbaṃ santakaṃ maṇisaṃkhamuttaṃ dhanadhaññarajatajātarūpaṃ sannihitaṃ ayante parattha kāmaduho bhavissati sassatabhāvaṃ āvahissatīti citrehi kāraṇehi mukhaṃ pasārenti taṃ taṃ vatvā micchāgāhaṃ gāhayantīti attho. Sace cāti sace yūpe vā sesakaṭṭhesu vā etaṃ maṇiādikaṃ labheyya tidive vā sabbakāmaduho assa tevijjasaṃghā puthū hutvā yaññaṃ yajeyyuṃ bahuddhanatāya ceva saggakāmatāya ca aññaṃ abrāhmaṇaṃ na yājeyyuṃ yasmā pana attano dhanaṃ paccāsiṃsantā aññaṃpi yājenti tasmā abhūtavādinoti veditabbā. Kuto cāti etasmiṃ yūpe vā sesakaṭṭhesu vā kuto etaṃ maṇiādikaṃ avijjamānameva kuto tidive sabbakāme duhissati. Sabbathāpi abhūtameva tesaṃ vacanaṃ. Saṭhā ca luddā ca paluddhabālāti ariṭṭha ime brāhmaṇā nāma kerāṭikā ceva nikkaruṇā ca. Te bālā lokaṃ palobhetvā upalāpetvā vicitrehi kāraṇehi mukhaṃ pasārenti. Sabbakāmeti aggiṃ ādāya tavañca jūha amhākañca vittaṃ dehi. Tato sukhīti sabbakāme labhitvā sukhito hohīti. Tamaggihuttaṃ saraṇaṃ pavissāti taṃ rājānaṃ rājamahāmattaṃ vā ādāya aggijūhanaṭṭhā nagehaṃ pavisitvā. Oropayitvāti vicitrāni kāraṇāni vadantā kesamassuñca nakhe ca oropayitvā. Atigāḷhayantīti vuttatāya tayo vede nissāya idaṃ dātabbaṃ idaṃ kātabbanti vadantā vedehi tassa santakaṃ vittaṃ atigāḷhayanti vināsenti viddhaṃsenti. Annāni bhotvā kuhakā kuhitvāti te kuhakā nānappakāraṃ kuhakakammaṃ katvā Samecca samāgantvā yaññaṃ vaṇṇetvā dāyakaṃ vañcetvā tassa santakaṃ nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā atha naṃ muṇḍaṃ katvā yaññapathe osajjanti. Gahetvā bahi yaññāvāṭaṃ gacchantīti attho. Yogayogenāti te brāhmaṇā taṃ ekaṃ bahukā samecca tena tena yogena tāya tāya yuttiyā vilumpamānā diṭṭhaṃ paccakkhaṃ tassa dhanaṃ adiṭṭhena devalokena adiṭṭhaṃ devalokaṃ vaṇṇetvā amaraṭṭhānaṃ katvā haranti. Akāsiyā rājūhi vānusiṭṭhāti idañca idañca mama baliṃ gaṇhathāti rājūhi vā rājamahāmattehi vā anusiṭṭhā akāsiyasaṃkhātā rājapurisā viya. Tadassāti taṃ assa dhanaṃ ādāya haranti. Corasamāti abhūtabaliggāhakā sandhicchedakacorasadisā. Vajjhāti vadhārahā evarūpā pāpadhammā ime loke na haññanti. Bāhārasīti bāhā asi. Idaṃ vuttaṃ hoti idaṃpi ariṭṭha brāhmaṇānaṃ musāvādaṃ passa te kira yaññesu mahatiṃ palāsayaṭṭhiṃ indassa bāhāsi dakkhiṇāti vatvā chindanti tañce tesaṃ vacanaṃ saccaṃ atha chinnabāhu samāno kenassu bāhubalena indo asure jināti. Samaṅgīti bāhusamaṅgī acchinnabāhu arogoyeva. Hantvāti asurānaṃ hantavā. Paramoti uttamo puññiddhiyā samannāgato aññesaṃ avajjho. Brāhmaṇāti brāhmaṇānaṃ mantā. Tuccharūpāti tucchasabhāvā nipphalā. Vañcanāti ye ca tesaṃ brāhmaṇānaṃ mantā nāma esā loke sandiṭṭhikā vañcanā. Yathāpakārānīti yādisāni iṭṭhakāni gahetvā yaññakarehi cityā katāti vadanti. Diṭṭhaselāti pabbatā hi acalā diṭṭhā anupacitā ekaghanā Silāmayā ca na aññādisā iṭṭhakāni calāni na ekaghanāni na silāmayāni. Parivaṇṇayantāti etaṃ yaññaṃ vaṇṇetvā brāhmaṇā. Samantavedeti paripuṇṇavede brāhmaṇe. Vahantīti sotesupi āvaṭṭesupi patite nadiyo vahanti nimujjāpetvā jīvitakkhayaṃ pāpenti. Na tena byāpannarasūdakānīti ettha eko nakāro saṃpucchanatthe nipāto hoti. Nanu tena byāpannarasūdakā nadiyoti hi taṃ pucchanto evamāha. Kasmāti kena kāraṇena tāta mahāsamuddova apeyyo kato kiṃ mahābrāhmā yamu nādīsu nadīsuudakaṃ apeyyaṃ kātuṃ na sakkoti mahāsamuddeyeva sakkotīti. Dirasaññurāhūti dirasaññu ahu jātoti attho. Pure puratthāti ito pure sabbapuratthā paṭhamakappakāle. Kā kassa bhariyāti kā kassa bhariyā nāma. Tadā hi purisitthīliṅgameva natthi pacchā methunadhammavasena mātāpitaro nāma jātā. Mano manussanti tadā hi manoyeva manussaṃ ajanesi. Manomayāva sattā nibbattiṃsūti attho. Tenāpi dhammenāti tenāpi kāraṇena tena sabhāvena koci jātiyā hīno nāma natthi na hi tadā khattiyādibhedo atthi tasmā yaṃ brāhmaṇā vadanti brāhmaṇāva jātiyā seṭṭhā itare hīnāti taṃ micchā. Evaṃpīti evaṃ vattamāne loke porāṇakavattaṃ jahitvā pacchā attanā paricchinditvā katānaṃ vasena khattiyādayo cattāro koṭṭhāsā jātā. Evaṃpi vossaggavibhaṅgamāhūti attanā katehi kammavossaggehi tesaṃ sattānaṃ ekacce khattiyā jātā ekacce brāhmaṇādayoti imaṃ vibhāgaṃ kathenti Tasmā brāhmaṇāva seṭṭhāti vacanaṃ micchāva. Sattadhāti yadi mahābrahmunā brāhmaṇānaññeva tayo vedā dinnā na aññesaṃ caṇḍālassa mante bhāsantassa muddhā sattadhā phaleyya na ca phalati tasmā imehi brāhmaṇehi attavadhāya mantā katā attanoyeva nesaṃ musā vāditaṃ pakāsentā guṇavadhaṃ karonti. Vācā katāti ete mantā nāma musāvādena cintetvā katā. Giddhi katā gahitāti lābhagiddhikatāya brahmaṇehi gahitā. Dummocayāti macchena gilitabalisā viya dummocayā. Kābyāpathānupannāti kābyakārakabrāhmaṇānaṃ taṃ vacanapathaṃ anupannā anugatā. Tehi yathā icchanti tathā musāvādaṃ vatvā bandhā. Bālānanti tesaṃ hi bālānaṃ cittaṃ visame niviṭṭhaṃ. Taṃ aññe appapaññā saddahanti. Porisayabalenāti porisayasaṃkhātena balena. Idaṃ vuttaṃ hoti yaṃ etesaṃ sīhādīnaṃ purisathāmasaṃkhātaṃ porisayabalaṃ tena balena samannāgato brāhmaṇo nāma natthi sabbe imehi tiracchānehipi hīnāyeva. Manussabhāvo ca gavaṃva pekkhoti api ca yo etesaṃ manussabhāvo so gunnaṃ viya pekkhitabbo. Kiṃ kāraṇāti. Jāti hi tesaṃ asamā samānanti tesaṃ brāhmaṇānaṃ duppaññatāya tehi saddhiṃ samānaṃ jātiyeva asamā aññameva hi gunnaṃ saṇṭhānaṃ aññaṃ etesanti ete brāhmaṇe tiracchānesu sīhādīsu samepi akatvā gorūpasameva karoti. Sace ca rājāti ariṭṭha yadi mahābrāhmunā dinnabhāvena khattiyova paṭhaviṃ vijitvā. Sajīvavāti saha jīvīhi amaccehi samannāgato. Assavā Pārisajjoti attano ovādakārakaparisāvacaro siyā athassa parisāya yujjhitvā rajjaṃ dātabbaṃ nāma na bhaveyya sayameva so ekakova sattusaṃghaṃ vijeyya. Evaṃ sati yuddhe dukkhābhāvena tassa pajā niccaṃ sukhī bhaveyya etañca saccaṃ natthi tasmāpi tesaṃ vacanaṃ micchā. Khattiyamantāti rājasatthañca tayo ca vedā attano āṇāya ruciyā idameva kattabbanti pavattantā atthena eteā samakā bhavanti. Avinicchinitvāti tesaṃ khattiyamantānaṃ khattiyopi vedānaṃ brāhmaṇopi atthaṃ avinicchinitvā āṇāvaseneva gaṇhanto taṃ atthaṃ udakoghena channaṃ maggaṃ viya na bujjhati. Atthena eteti vañcanatthena ete samakā bhavanti. Kiṃ kāraṇā. Brāhmaṇā hi brāhmaṇāva seṭṭhā aññe vaṇṇā hīnāti vadanti ye ca te lābhādayo lokadhammā sabbe te sabbesaṃpi catunnaṃ vaṇṇānaṃ dhammā ekasattopi hi etehi muttako nāma natthi. Iti brāhmaṇā lokadhammehi aparimuttāva samānā seṭṭhā mayanti musāvādaṃ kathenti. Ibbhāti gahapatikā. Tevijjasaṃghāpīti brāhmaṇāpi tatheva puthūni kasigorakkhādīni kammāni karonti. Niccussukāti niccaṃ ussukkajātā chandajātā. Tadappapaññā dirasaññurā teti tasmā bhātika dirasaññu nippaññā brāhmaṇā ārakā te dhammato porāṇakā hi brāhmaṇadhammā etarahi sunakhesu sandissantīti.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๑,๙๑๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๖. ภูริทัตชาดก”