Tatrāyaṃ atthavaṇṇanā.

Bhikkhave so vanasaṇḍo evamakkhāyati evañca anusuyyati. Kinti. Sabbosadhadharaṇīdhareti. Vitthāro. Tattha sabbosadhadharaṇīdhareti mūlatacapattapupphādisabbosadhadharāya dharaṇiyā samannāgateti attho. Sabbosadhayutto vā dharaṇīdharo. So hi padeso sabbosadhadharaṇīdharoti evamakkhāyati evañca anusuyyati. Tasmiṃ vanasaṇḍeti vatataṃ hoti. Sesapadayojanāyapi eseva nayo. Nekapupphamālyavitateti anekehi phalatthāya uppannapupphehi ceva pilandhanamālehi ca vitate. Rurūti suvaṇṇavaṇṇā migā. Uddārāti uddā. Viḷārāti mahāviḷārā. Nelamaṇḍalaṃ vuccati taruṇabhiṅkacchāpakareṇumaṇḍalaṃ. Mahāvarāhāti mahāhatthino. Ākiṇṇanelamaṇḍalamahāvarāhena gocarikādibhedena dasavidhena nāgakulena ceva kareṇusaṅghena ca adhivuttheti attho. Issamigāti kāḷasīhā. Vātamigāti mahāvātamigā. Pasadamigāti vicitramigā. Purisālūti assamukhayakkhiniyo. Kiṃpurisāti devakinnaracandakinnaradumakinnaradandamānavaka- kontisakuṇakaṇṇipāvuraṇādibhedā kinnarā. Amajjamañjaridharapahaṭṭha- pupphaphussitaggānekapādapagaṇavitateti makuladharehi ceva mañjaridharehi ca supupphitehi aggamattapupphitehi ca anekehi pādapagaṇehi vitate. Vāraṇā nāma hatthiliṅgasakuṇā. Celāvakātipi ete sakuṇāyeva. Hemakanakāti dve suvaṇṇajātiyo. Etehi añjanādīhi nekadhātusatehi anekehi vaṇṇadhāturāsīhi vinaddhapaṭimaṇḍitappadese. Bhoti dhammālapanamattametaṃ. Cittoti mukhatuṇḍakehi heṭṭhā udarabhāgehi vicitto. Aḍḍhuḍḍhānīti aḍḍhacatutthāni tīṇi sahassāni pañcasatānīti attho. Addhānapariyāyapatheti addhānasaṅkhāte gamanamagge. Ubbādhetthāti bādhettha ajjhottharittha. Upapphusīti upagantvā phusi. Pahāraṃ adaṃsūti ettha mā nanti padassa sāmivasena attho veditabbo. Saṅgāmesīti samāgacchi. Saṇhāhīti maṭṭhāhi. Sakhilāhīti piyāhi. Mañjūhīti sakhilāhi. Madhurāhīti madhurassarāhi vācāhi. Samudācarantiyoti Gandhabbakaraṇavasena paricarantiyo. Nekarukkhavividhavikatiphalanti nekehi rukkhehi vividhavikatiphalaṃ. Ārāmeneva ārāmanti pupphārāmādīsu aññatarena ārāmeneva aññataraṃ ārāmaṃ nentīti attho. Uyyānādīsupi eseva nayo. Nāḷikerasañjāditavanenevāti nāḷikeravaneneva aññaṃ nāḷikeravanaṃ. Abhisambhontīti evaṃ netvā tattha naṃ khippameva ratitthāya pāpuṇanti. Divasaṃ paribyuḷhoti sakaladivasaṃ paribyuḷho. Apasādetīti tā kira taṃ evaṃ divasaṃ paricaritvā nivāsarukkhe otāretvā rukkhasākhādīsu nisīditvā appeva nāma madhuravacanaṃ labheyyāmāti patthayantiyo iminā uyyojitakāle attano vasanaṭṭhānaṃ gamissāmāti vasanti. Kuṇālarājā pana tā uyyojento nassathāti ādivacanehi apasādesi. Tattha nassathāti gacchatha. Vinassathāti sabbato bhāgena nassatha. Gehe dhanadhaññādīnaṃ nāsanena coriyo bahumāyatāya dhuttiyo naṭṭhasatitāya asatiyo anavatthitacittatāya lahucittāyo katavināsanena mittadubbhitāya ca katassa appaṭikārikāyoti.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๖๙๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. กุณาลชาดก”