Catutthavatthusmiṃpi atīte kosalarājā bārāṇasirajjaṃ gahetvā Bārāṇasirañño aggamahesiṃ gabbhiniṃpi attano aggamahesiṃ katvā sakanagarameva gato. Sā aparabhāge puttaṃ vijāyi. Rājā pana aputtakattā taṃ puttasinehena posetvā sabbasippāni sikkhāpetvā vayappattaṃ attano pitusantakaṃ rajjaṃ gaṇhāti pesesi. So tattha gantvā rajjaṃ kāresi. Athassa mātā puttaṃ me passitukāmamhīti kosalarājānaṃ āpucchitvā mahāparivārā bārāṇasiṃ agamāsi. Dvinnaṃ raṭṭhānaṃ antare ekasmiṃ nigame nivāsaṃ gaṇhi. Tattha eko pañcālacaṇḍo nāma brāhmaṇakumāro atthi abhirūpo. So tassā paṇṇākāraṃ upanāmesi. Sā taṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā tena saddhiṃ pāpakammaṃ katvā katipāhaṃ tattheva vītināmetvā bārāṇasiṃ gantvā puttaṃ disvā khippaṃ paṭinivattitvā puna tasmiññeva nigame nivāsaṃ gahetvā katipāhaṃ tena saddhiṃ anācāraṃ caritvā kosalanagaraṃ gatā. Sā tato paṭṭhāya na cirasseva taṃ taṃ kāraṇaṃ vatvā puttassa santikaṃ gamissāmīti rājānaṃ āpucchitvā gacchantī ca āgacchantī ca tasmiṃ nigame aḍḍhamāsamattaṃ tena saddhiṃ anācāraṃ cari.

Samma puṇṇamukha itthiyo nāmetā dussīlā musāvādiniyoti. Idaṃpi atītaṃ dassento mahāsatto evañhetanti ādimāha. Tattha brahmadattassa mātukāti bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kārentassa brahmadattakumārassa mātā. Tadā kira kuṇālo pañcālacaṇḍo ahosi tasmā taṃ attanā ñātakāraṇaṃ dassento evamāha.

Etā cāti samma puṇṇamukha etā ca pañca itthiyo pāpakammaṃ Akaṃsu na aññāti saññaṃ mā kari. Atha kho etā ca aññā ca bahū pāpakammamakaṃsu. Imasmiṃ ṭhāne ṭhatvā loke aticārinīnaṃ vatthūni kathetabbāni. Jagatīti yathā jagatisaṅkhātā mahī medanī basundharā paṭhavī. Samānarattāti patiṭṭhābhāvena sabbesu samānarattā nāma hutvā. Sā ca basundharā itarītarānaṃ patiṭṭhāti uttamānañca adhamānañca patiṭṭhā hoti. Tathā itthiyopi kilesavasena sabbesaṃpi uttamānañca adhamānañca patiṭṭhā honti. Itthiyo hi okāsaṃ labhamānā na kenaci saddhiṃ pāpakammaṃ karontī nāma na santi. Sabbasahāti yathā paṭhavī sabbameva sahati na phandati na kuppati na calati tathā itthiyopi sabbesu purisesu lokassādavasena sahanti. Sace tāsaṃ koci puriso citte patiṭṭhito hoti tassa rakkhanatthaṃ na phandanti na kolāhalaṃ karonti. Yathā ca sā na kuppati na calati evaṃ itthiyopi methunadhammena na kuppanti na calanti na sakkā tena pūretuṃ. Bāḷamigoti duṭṭhamigo. Pañcāvudhoti mukhassa ceva catunnañca caraṇānaṃ vasena etaṃ vuttaṃ. Suruddhoti suluddho supharuso sudāruṇo. Tathitthiyoti yathā sīhassa mukhañceva cattāro hatthapādāti pañcāvudhāni tathā itthīnaṃ rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni pañcāvudhāni. Yathā so attano bhakkhaṃ gaṇhanto tehi pañcahi gaṇhati tathā tāpi kilesabhakkhaṃ gaṇhamānā rūpādīhi āvudhehi paharitvā gaṇhanti. Yathā so kakkhalo pasayha khādati evaṃ Etāpi kakkhalā pasayha khādanti tathā hetā thirasīlepi purise attano balena pasayhākāraṃ katvā sīlavināsaṃ pāpenti. Yathā so parahiṃsane rato evaṃ tāpi kilesavasena parahiṃsane ratā. Tāyoti tā evaṃ aguṇasamannāgatāyo na vissase naro. Gamanīyoti gaṇikāyo. Idaṃ vuttaṃ hoti samma puṇṇamukha yānetāni itthīnaṃ vesiyoti ādīni nāmāni na etāni tāsaṃ sabhāvanāmāni. Na hetā vesiyo nāma na nāriyo nāma na gamanīyo nāma na bandhakiyo nāma sabhāvanāmato pana vadhikāyo nāmetāyo. Yā etāyo vesiyo nāriyo gamanīyoti vuccanti. Vadhikāyoti sāmike ghāṭikāyo. Svāyamattho mahāhaṃsajātakena dīpetabbo.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๗๐๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. กุณาลชาดก”