Tattha kāḷāti kāḷahatthi. Evamevanti tejavantena senāpatinā anuyuñjito rājā musā vattuṃ asakkonto evamāha. Tattha Tathāti idaṃ purimasseva vevacanaṃ. Mama atthanti mama vuḍḍhiṃ. Karontassāti karontaṃ. Kimetanti kasmā etaṃ paribhāsasi.

Atha rājā aho dukkaraṃ karosīti kāḷahatthi tvaṃ nāma aññaṃ coraṃ agahetvā mama pesakāraṃ gaṇhāpesīti tassa bhayaṃ janento kathesi. Taṃ sutvā senāpati ayaṃ sakeneva mukhena paṭijānāti aho sāhasiko ettakaṃ kālaṃ manussamaṃsā etena khāditā vāressāmi nanti cintetvā āha mahārāja mā evaṃ kari mā manussamaṃsaṃ khādathāti. Rājā āha kāḷahatthi kiṃ kathesi nāhaṃ ito viramituṃ sakkomīti. Deva sace tvaṃ na viramissasi attānaṃ raṭṭhañca tvameva nassissasīti. Evaṃ nassantopi ahaṃ tato neva viramituṃ sakkomīti. Tato senāpati tassa saññāpanatthāya vatthuṃ āharitvā dassesi.

Atītasmiṃ hi kāle mahāsamudde cha mahāmacchā ahesuṃ. Tesu ānando upanando ajjhohāroti ime tayo mahāmacchā pañcayojanasatikā timiṅgalo timiramiṅgalo mahātimiramiṅgaloti ime tayo mahāmacchā sahassayojanikā honti te sabbepi pāsāṇasevālabhakkhā ahesuṃ. Tesu ānando mahāsamuddassa ekapasse vasati. Taṃ bahū macchā dassanāya upasaṅkamanti. Ekadivasaṃ sabbesaṃ dvipadacatuppadānaṃ rājā paññāyati amhākaṃ rājā natthi mayamekaṃ rājānaṃ karissāmāti cintetvā sabbe ekacchandā hutvā ānandaṃ rājānaṃ kariṃsu. Te macchā tato paṭṭhāya tassa sāyaṃ Pāto upaṭṭhānaṃ gacchanti. Athekadivasaṃ ānando ekasmiṃ pabbate pāsāṇasevālaṃ khādanto macchaṃ ajānitvā sevāloti saññāya ekaṃ macchaṃ khādi. Tassa taṃ maṃsaṃ sakalasarīraṃ chādeti. So kiṃ nukho idaṃ ativiya madhuranti nīharitvā olokento macchakhaṇḍaṃ disvā ettakaṃ kālaṃ ajānitvā khādāmīti cintetvā tato paṭṭhāya sāyaṃpi pātopi macchānaṃ upaṭṭhānaṃ āgantvā gamanakāle ekaṃ dve macche khādissāmi pākaṭaṃ katvā khādiyamānesu ca ekopi maṃ na upasaṅkamissati sabbepi palāyissanti paṭicchanno hutvā pacchā osakkitosakkitaṃ paharitvā khādissāmīti tathā akāsi. Te macchā parikkhayaṃ gacchantā cintayiṃsu kuto nukho ñātīnaṃ bhayaṃ uppajjatīti. Atheko paṇḍitamaccho mayhaṃ ānandassa kiriyaṃ na ruccati pariggaṇhissāmi nanti macchesu upaṭṭhānaṃ gatesu ānandassa kaṇṇapatte paṭicchanno hutvā aṭṭhāsi. Ānando macche uyyojetvā sabbapacchato gacchantaṃ khādi. So paṇḍitamaccho taṃ kiriyaṃ disvā itaresaṃ ārocesi. Te sabbepi bhītatasitā palāyiṃsu. Ānando tato paṭṭhāya macchamaṃsagiddhena aññaṃ gocaraṃ na gaṇhāti. So jighacchāya pīḷito kilamanto kahaṃ nukho ime gatāti te macche pariyesanto ekaṃ pabbataṃ disvā mama bhayena imaṃ pabbataṃ nissāya vasanti maññeti pabbataṃ parikkhipitvā upadhāressāmīti naṅguṭṭhena ca sīsena ca ubho passe parikkhipitvā gaṇhi. Tato sabbe idha vasissanti kuto palāyissantīti pabbataṃ parikkhipitvā attano Naṅguṭṭhaṃ disvā ayaṃ maccho maṃ vañcetvā pabbataṃ nissāya vasatīti kuddho paññāsayojanamattaṃ sakanaṅguṭṭhaṃ daḷhaṃ aññaṃ macchanti saññāya gahetvā murumurāyanto khādi. Dukkhā vedanā uppajjati. Lohitagandhena macchā sannipatitvā luñcitvā khādantā yāva sīsaṃ agamaṃsu. Mahāsarīratāya parivattetuṃ asakkonto tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. Pabbatarāsi viya aṭṭhirāsi ahosi. Ākāsacārino tāpasaparibbājakā manussānaṃ kathayiṃsu. Sakalajambūdīpe manussā jāniṃsu.

เล่มที่ ๒๘ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒๘๐๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. มหาสุตโสมชาดก”