บทว่า ตมูปนิสฺสาย ปโหติ ฉนฺโท ฉันทะย่อมมีเพราะอาศัยธรรมนั้น คือฉันทะย่อมมี ด้วยความปรารถนาอยู่ร่วมกันและพรากจากกัน เพราะอาศัยความดีใจและความเสียใจ กล่าวคือทั้งสองอย่างนั้น อันได้แก่สุขเวทนาและทุกขเวทนา. ด้วยเหตุเพียงเท่านี้เป็นอันพระพุทธสมณะทรงแก้ปัญหานี้ว่า ฉันทะในโลกมีอะไรเป็นนิทาน.

บทว่า รูเปสุ ทิสฺวา วิภวํ ภวญฺจ เห็นความไม่มีและความมีในรูปทั้งหลาย คือเห็นความเสื่อมและความเกิดในรูปทั้งหลาย.

บทว่า วินิจฺฉยํ กูรุเต ชนฺตุ โลเก สัตว์เกิดย่อมทำความตัดสินในโลก คือสัตว์เกิดนี้ย่อมทำความตัดสินด้วยตัณหาเพื่อให้ได้ลาภ และความตัดสินด้วยทิฏฐิ โดยนัยมีอาทิว่า อัตตาของเราเกิดแล้วดังนี้. ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ก็เป็นอันพระพุทธสมณะทรงแก้ปัญหานี้ว่า แม้ความตัดสินเกิดมาแต่ไหน ดังนี้.

บทว่า สาตาสาตํ นิสฺสาย อาศัยความยินดีและความเสียใจ คือทำอุปนิสัยให้ชุ่มชื่นและร่วงโรย.

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๑,๕๖๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๑. กลหวิวาทสุตตนิทเทส”