ในบทว่า ยโตนิทานํ นี้ พึงทราบโดยอรรถว่า ความไม่มีและความมี คือความเห็นว่าไม่มีและมีนั่นเองอันเป็นวัตถุแห่งความดีใจและความเสียใจ. เป็นความจริงดังนั้นในฝ่ายแก้ปัญหานี้ แม้ความเห็นว่ามี ก็มีผัสสะเป็นนิทาน แม้ความเห็นว่าไม่มีก็มีผัสสะเป็นนิทาน เพราะเหตุนั้นจักกล่าวในนิเทศต่อไป. ในนิเทศแห่งคาถานี้ไม่มีข้อที่ควรกล่าว.

บทว่า อิโตนิทานํ คือ มีผัสสะเป็นนิทาน.

บทว่า กิสฺมึ วิภูเต น ผุสนฺติ ผสฺสา เมื่ออะไรไม่มีผัสสะจึงไม่ถูกต้อง คือเมื่ออะไรล่วงไปแล้ว ผัสสะ ๕ มีจักษุสัมผัสเป็นต้น จึงไม่ถูกต้อง แม้คาถานี้ก็ไม่มีอะไรควรกล่าว.

บทว่า นามญฺจ รูปญฺจ ปฏิจฺจ ผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยนามและรูป คือเพราะอาศัยนามที่ประกอบกัน และรูปคือวัตถุเป็นอารมณ์.

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๑,๕๗๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๑. กลหวิวาทสุตตนิทเทส”