บทว่า ทุกฺขาย ได้แก่ ทุกข์ทางกาย.

บทว่า อผาสุวิหาราย ความว่า ด้วยบททั้งสองนั้นไม่ใช่เพื่อความอยู่เป็นสุข.

อีกอย่างหนึ่ง บทว่า อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ ความว่า ตั้งแต่ภวังคจลนจิต ๒-จนถึงโวฏฐัพพนจิต ชื่อว่าเมื่อเกิดขึ้น. เมื่อถึงโวฏฐัพพนจิตแล้วไม่กลับ ชื่อว่าย่อมเกิดขึ้น. อาจารย์พวกหนึ่งพรรณนาอย่างนี้ ด้วยประการฉะนี้. ____________________________ ๒- ภวังคจลนะ, ภวังคุปัจเฉทะ, ปัญจทวาราวัชชนะ ปัญจวิญญาณ, สัมปฏิจฉันนะ, สันตีรณะ, โวฏฐัพพนะ... (ในปัญจทวารวิถี)

บทว่า ตจสารํว สมฺผลํ ความว่า เหมือนไม้ไผ่ซึ่งเป็นไม้มีเปลือกแข็งต้องพินาศไปด้วยขุยของตนฉะนั้น.

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๓๑๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. กามสุตตนิทเทส”