ชื่อว่าปัญญาใหญ่ เพราะอรรถว่ากำหนดฐานาฐานญาณใหญ่ วิหารสมาบัติใหญ่ อริยสัจใหญ่ สติปัฏฐานใหญ่ สัมมัปปธานใหญ่ อิทธิบาทใหญ่ อินทรีย์ใหญ่ พละใหญ่ โพชฌงค์ใหญ่ อริยมรรคใหญ่ สามัญญผลใหญ่ อภิญญาใหญ่ และนิพพานซึ่งเป็นปรมัตถ์ใหญ่.
ปัญญามากเป็นไฉน? ชื่อว่าปัญญามาก เพราะอรรถว่าญาณเป็นไปในขันธ์ต่างๆ มาก. ชื่อว่าปัญญามาก เพราะอรรถว่าญาณเป็นไปในธาตุต่างๆ มาก, ในอายตนะต่างๆ มาก, ในปฏิจจสมุปบาทต่างๆ มาก, ในการไม่รับความว่างเปล่าต่างๆ มาก, ในอรรถต่างๆ มาก, ในธรรม ในนิรุตติ ในปฏิภาณ ในสีลขันธ์ต่างๆ มาก, ในสมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนขันธ์ต่างๆ มาก. ในฐานาฐานญาณต่างๆ มาก, ในวิหารสมาบัติต่างๆ มาก, ในอริยสัจจ์ต่างๆ มาก, ในสติปัฏฐานต่างๆ มาก, ในสัมมัปปธาน ในอิทธิบาท ในอินทรีย์ ในพละ ในโพชฌงค์ ในอริยมรรคต่างๆ มาก, ในสามัญญผล ในอภิญญา ในนิพพานซึ่งเป็นปรมัตถ์ ล่วงเลยธรรมที่สาธารณะแก่ชนต่างๆ มาก.
ปัญญาเป็นเครื่องรื่นเริงเป็นไฉน? ชื่อว่าปัญญาเป็นเครื่องรื่นเริง เพราะอรรถว่าบุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มากด้วยความรื่นเริง มากด้วยเวท มากด้วยความยินดี มากด้วยความปราโมทย์ ยังศีลให้บริบูรณ์ ยังอินทรีย์สังวรให้บริบูรณ์, ยังโภชเนมัตตัญญุตาให้บริบูรณ์, ยังชาคริยานุโยค, ยังสีลขันธ์, ยังสมาธิขันธ์, ยังปัญญาขันธ์, ยังวิมุตติขันธ์, ยังวิมุตติญาณทัสสนขันธ์ให้บริบูรณ์. ชื่อว่าปัญญาเป็นเครื่องรื่นเริง เพราะอรรถว่าผู้มากด้วยความรื่นเริง มากด้วยความปราโมทย์ แทงตลอดฐานาฐานญาณ.
ชื่อว่าปัญญาเป็นเครื่องรื่นเริง เพราะอรรถว่าผู้มากด้วยความรื่นเริงย่อมยังวิหารสมาบัติให้บริบูรณ์. ชื่อว่าปัญญาเป็นเครื่องรื่นเริง เพราะอรรถว่าผู้มากด้วยความรื่นเริง แทงตลอดอริยสัจ, เพราะอรรถว่าเจริญสติปัฏฐาน เพราะอรรถว่าเจริญสัมมัปปธาน, อิทธิบาท, อินทรีย์, พละ, โพชฌงค์, อริยมรรค.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที