๒. คุหฏฺฐกสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา

[๗] ทุติเย:- สตฺโตติ ลคฺโค. คุหายนฺติ กาเย. กาโย หิ ราคาทีนํ วาฬานํ วสโนกาสโต "คุหา"ติ วุจฺจติ. พหุนาภิฉนฺโนติ พหุนา ราคาทิกิเลสชาเตน อภิจฺฉนฺโน. เอเตน อชฺฌตฺตพนฺธนํ วุตฺตํ. ติฏฺฐนฺติ ราคาทิวเสน ติฏฺฐนฺโต. โมหนสฺมึ ปคาโฬฺหติ โมหนํ วุจฺจติ กามคุโณ. เอตฺถ หิ เทวมนุสฺสา มุยฺหนฺติ เตสุ อชฺโฌคาฬฺหา หุตฺวา. เอเตน พาหิรพนฺธนํ วุตฺตํ. ทูเร วิเวกา หิ ตถาวิโธ โสติ โส ตถารูโป นโร ติวิธาปิ กายวิเวกาทิกา วิเวกา ทูเร อนาสนฺเน. กึการณา? กามา หิ โลเก น หิ สุปฺปหายาติ ยสฺมา โลเก กามา สุปฺปหายา น โหนฺติ, ตสฺมาติ วุตฺตํ โหติ.

สตฺโตติ หิ โข วุตฺตนฺติ สตฺโต, นโร, มานโวติ เอวมาทินา นเยน กถิโตเยว. คุหายนฺติ ๑- คุหา ตาว วตฺตพฺพาติ คุหา ตาว กเถตพฺพา. กาโยติ วาติอาทีสุ อยํ ตาว ปทโยชนา:- กาโยอิติ วา คุหาอิติ วา ฯเปฯ กุมฺโภอิติ วาติ. ตตฺถ กาโยติ "กุจฺฉิตานํ อาโยติ กาโย"ติอาทินา เหฏฺฐา สติปฏฺฐานกถายํ วุตฺโตเยว. ราคาทิวาฬานํ วสโนกาสฏฺเฐน คุหา, "ปฏิจฺฉาทนฏฺเฐนา"ติปิ เอเก. "ทูรงฺคมํ เอกจรํ, อสรีรํ คุหาสยนฺ"ติอาทีสุ ๒- วิย. ราคาทีหิ ฌาปนฏฺเฐน เทโห "เต หิตฺวา มานุสํ เทหนฺ"ติอาทีสุ ๓- วิย. ปมตฺตกรณฏฺเฐน สนฺเทโห "ภิชฺชติ ปูติสนฺเทโห, มรณนฺตํ หิ ชีวิตนฺ"ติอาทีสุ ๔- วิย. สํสาเร สญฺจรณฏฺเฐน นาวา "สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวํ, สิตฺตา เต ลหุเมสฺสตี"ติอาทีสุ ๕- วิย. อิริยาปถสฺส อตฺถิภาวฏฺเฐน รโถ "รโถ สีลปริกฺขาโร, ฌานกฺโข จกฺกวีริโย"ติอาทีสุ ๖- วิย. อจฺจุคฺคตฏฺเฐน ธโช "ธโช รถสฺส ปญฺญาณนฺ"ติอาทีสุ ๗- วิย.