มานุสิกทุกฺขนฺติ มนุสฺเสสุ วธพนฺธนาทิกํ ทุกฺขํ. คพฺโภกฺกนฺติมูลกทุกฺขนฺติ "อยํ หิ สตฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺตมาโน น อุปฺปลปทุมปุณฺฑริกาทีสุ นิพฺพตฺตตี"ติอาทินา นเยน ยํ ชาติทุกฺขํ วุตฺตํ, อิทํ ตาว คพฺโภกฺกนฺติมูลกทุกฺขํ อเนฺวติ. คพฺเภ ฐิติมูลกทุกฺขนฺติ ยํ ปน "โส มาตุ สหสา อุปกฺขลนคมนนิสีทนวุฏฺฐาน- ปริวตฺตนาทีสู"ติอาทินา นเยน ๒- ยํ ติพฺพํ ทุกฺขํ วุตฺตํ, อิทํ คพฺเภ ฐิติมูลกํ ทุกฺขํ อเนฺวติ. คพฺภวุฏฺฐานมูลกทุกฺขนฺติ "ยํ ปนสฺส มูฬฺหคพฺภาย มาตุยา มิตฺตามจฺจสุหชฺชาทีหิ อทสฺสนารเห ทุกฺขุปฺปตฺติฏฺฐาเน"ติอาทินา นเยน ยํ ทุกฺขํ วุตฺตํ, อิทํ มาตุกุจฺฉิโต พหิ นิกฺขนฺตมูลกํ ทุกฺขํ อเนฺวติ. เตเนตํ วุจฺจติ:-

"ยญฺจาปิ คูถนรเก วิย มาตุคพฺเภ

สตฺโต วสํ จิรมโต พหิ นิกฺขมนญฺจ

ปปฺโปติ ทุกฺขมติโฆรมิทมฺปิ นตฺถิ