@๓ ชาติรยํ หิ (อภิ.อ. ๒/๑๐๔) ๔ ฉ.ม. กิญฺจิรปิ

เนวตฺถิ ชาติวิรเห ยทโต มเหสิ

ทุกฺขาติ สพฺพปฐมํ อิมมาห ชาตินฺ"ติ. ๑-

ชาตสฺสุปนิพนฺธกทุกฺขนฺติ ชาตสฺส อุปนิพนฺธนํ นฺหานเลปนขาทนปิวนาทิชคฺคน- ทุกฺขํ อเนฺวติ. ชาตสฺส ปราเธยฺยกทุกฺขนฺติ ปรสฺส อญฺญสฺส อายตฺตํ อิสฺสริยทุกฺขํ อเนฺวติ. "สพฺพํ ปรวสํ ทุกฺขนฺ"ติ หิ วุตฺตํ. อตฺตูปกฺกมทุกฺขนฺติ ยํ อตฺตนาว อตฺตานํ วเธนฺตสฺส อเจลกวตาทิวเสน อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺตสฺส โกธวเสน อภุญฺชนฺตสฺส อุพฺพนฺธนฺตสฺส จ ทุกฺขํ โหติ, อิทํ อตฺตุปกฺกมทุกฺขํ อเนฺวติ. ปรูปกฺกมทุกฺขนฺติ ยํ ปรโต วธพนฺธนาทีนิ อนุภวนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ, อิทํ ปรูปกฺกมทุกฺขํ อเนฺวติ. ทุกฺขทุกฺขนฺติ กายิกเจตสิกา ทุกฺขา เวทนา สภาวโต จ นามโต จ ทุกฺขตฺตา ทุกฺขทุกฺขนฺติ วุจฺจติ, อิทํ ทุกฺขทุกฺขํ อเนฺวติ. สงฺขารทุกฺขนฺติ อุเปกฺขาเวทนา เจว อวเสสา จ เตภูมกสงฺขารา อุทยพฺพยปฏิปีฬิตตฺตา สงฺขารทุกฺขํ, อิทํ สงฺขารทุกฺขํ อเนฺวติ. วิปริณามทุกฺขนฺติ สุขา เวทนา วิปริณาเม ทุกฺขสฺส เหตุโต วิปริณามทุกฺขํ, อิทํ จ ๒- วิปริณามทุกฺขํ อเนฺวติ.