มาตุมรณนฺติ มาตุยา มรณํ. ปิตุมรณนฺติ ปิตุโน มรณํ. ภาตุมรณนฺติ เชฏฺฐกนิฏฺฐภาตุมรณํ. ภคินิมรณนฺติ เชฏฺฐกนิฏฺฐภคินิมรณํ. ปุตฺตมรณนฺติ ปุตฺตานํ มรณํ. ธีตุมรณนฺติ ธีตูนํ มรณํ. ญาติพฺยสนทุกฺขนฺติ ญาตีนํ พฺยสนํ ญาติพฺยสนํ, ๓- โจรโรคภยาทีหิ ญาติกฺขโย, ญาติวินาโสติ อตฺโถ. เตน ญาติพฺยสเนน ผุฏฺฐสฺส อชฺโฌตฺถฏสฺส อภิภูตสฺส อุปฺปนฺนทุกฺขํ ญาติพฺยสนทุกฺขํ, ตํ ญาติพฺยสนํ ทุกฺขํ อเนฺวติ เสเสสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปน วิเสโส:- โภคานํ พฺยสนํ โภคพฺยสนํ, ราชโจราทิวเสน โภคกฺขโย, โภควินาโสติ อตฺโถ. วุตฺตนเยน ตํ โภคพฺยสนํ ทุกฺขํ อเนฺวติ. โรคพฺยสนนฺติ โรโค เอว พฺยสนํ โรคพฺยสนํ. โรโค หิ อาโรคฺยํ พฺยสติ วินาเสตีติ พฺยสนํ, วุตฺตนเยน ตํ โรคพฺยสนํ ทุกฺขํ อเนฺวติ. สีลพฺยสนทุกฺขนฺติ

ยถาติ โอปมฺเม. ภินฺนํ นาวนฺติ สิถิลพนฺธนํ นาวํ ชชฺชรีภูตํ วา, ปทรุคฺฆาฏิมํ วา. ทีเปสินฺติ ๑- อุทกทายึ อุทกปฺปเวสนึ. ๒- ตโต ตโต อุทกํ อเนฺวตีติ ตโต ตโต ภินฺนฏฺฐานโต อุทกํ ปวิสติ. ปุรโตปีติ นาวาย ปุริมภาคโตปิ. ปจฺฉโตปีติ ตสฺสา ปจฺฉิมภาคโตปิ. เหฏฺฐโตปีติ อโธภาคโตปิ. ปสฺสโตปีติ อุภยปสฺสโตปิ. ยํ อนฺตรนฺตรา น วุตฺตํ, ตํ ปาฐานุสาเรน เวทิตพฺพํ.

ตสฺมา กายคตาสติอาทิภาวนาย ชนฺตุ สทา สโต หุตฺวา วิกฺขมฺภนสมุจฺเฉทวเสน รูปาทีสุ วตฺถุกาเมสุ สพฺพปการมฺปิ กิเลสกามํ ปริวชฺเชนฺโต กามานิ ปริวชฺเชยฺย. เอวนฺเต กาเม ปหาย ตปฺปหานกรมคฺเคเนว จตุพฺพิธมฺปิ โอฆํ ตเรยฺย ตริตุํ สกฺกุเณยฺย. ตโต ยถา ปุริโส ครุกํ นาวํ อุทกํ สิญฺจิตฺวา ลหุกาย นาวาย อปฺปกสิเรเนว ปารคู ภเวยฺย ปารํ คจฺเฉยฺย, เอวเมวํ อตฺตภาวนาวํ กิเลสูทกครุกํ สิญฺจิตฺวา ลหุเกน อตฺตภาเวน ปารคู ภเวยฺย. สพฺพธมฺมปารํ นิพฺพานํ คโต ภเวยฺย อรหตฺตปฺปตฺติยา คจฺเฉยฺย อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพาเนนาติ อรหตฺตนิกูเฏน เทสนํ นิฏฺฐาเปสิ.