สกทาคามิสฺส โอฬาริกา กามราคสญฺโญชนาติ โอฬาริกภูตา กายทฺวาเร วีติกฺกมสฺส ปจฺจยภาเวน ถูลภูตา เมถุนราคสงฺขาตา สญฺโญชนา. โส หิ กามภเว สญฺโญเชตีติ "สญฺโญชนนฺ"ติ วุจฺจติ. ปฏิฆสญฺโญชนาติ พฺยาปาทสญฺโญชนา. โส หิ อารมฺมเณ ปฏิหญฺญตีติ "ปฏิฆนฺ"ติ วุจฺจติ. เต เอว ถามคตฏฺเฐน สนฺตาเน อนุเสนฺตีติ อนุสยา. อณุสหคตาติ ๔- อณุภูตา สุขุมภูตาติ อตฺโถ. ๔- กามราคสญฺโญชนา ปฏิฆสญฺโญชนา อณุสหคตา กามราคานุสยา ปฏิฆานุสยาติ อปฺปหีนฏฺเฐน สนฺตาเน อนุสยนวเสน สุขุมภูตา กามราคปฏิฆานุสยา. ตเทกฏฺเฐหิ จาติ วุตฺตตฺเถหิ ทุวิเธกฏฺเฐหิ กิเลเสหิ จิตฺตํ วิวิตฺตํ สุญฺญํ โหติ.

@สุขุมภูตา

อรหโตติ กิเลสารีนํ หตตฺตา "อรหา"ติ ลทฺธนามสฺส. รูปราคาติ รูปภเว ฉนฺทราคา. อรูปราคาติ อรูปภเว ฉนฺทราคา. มานาติ อรหตฺตมคฺควชฺฌกา ๑- มานา เอว. ตถา อุทฺธจฺจอวิชฺชามานานุสยาทโย อรหตฺตมคฺควชฺฌกา. เอเตสุ อุณฺณติลกฺขโณ มาโน. อวูปสมลกฺขณํ อุทฺธจฺจํ. อนฺธภาวลกฺขณา อวิชฺชา. รูปราคารูปราควเสน ปวตฺตา ภวราคานุสยา. ตเทกฏฺเฐหิ จาติ เตหิ เอกโต ฐิเตหิ จ กิเลเสหิ. พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตหีติ อชฺฌตฺตจิตฺตสนฺตาเน อกุสลกฺขนฺเธ อุปาทาย "พหิทฺธา"ติ สงฺขํ คเตหิ อชฺฌตฺตํ มุญฺจิตฺวา พหิทฺธา ปวตฺเตหิ สพฺพสงฺขารนิมิตฺเตหิ มคฺคจิตฺตํ วิวิจฺจิตฺตํ วินา โหติ อปสกฺกติ, ผลจิตฺตํ วิยุตฺตํ อปสกฺกํ ๒- โหติ.

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๑๘๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. คุหัฏฐกสุตตนิทเทส”