@๔ ฉ.ม. ขียมาโน ๕ ฉ.ม. อนุปาลนปวตฺตนฏฺฐปนานุภาววิรหิตํ สพฺพสฺมึ รูปารูปธมฺเม อนิรุชฺฌนฺเตปิ รูปโต อรูปสฺส ปฏฺฐานภาเวน อรูปชีวิตํ สนฺธาย, จุติจิตฺเตน วา สทฺธึ สพฺเพสํ รูปารูปานํ นิรุชฺฌนภาเวน ปญฺจโวการภเว จุติจิตฺตํ สนฺธาย, จตุโวการภเว วา ๑- รูปสฺส อภาเวน จตุโวการภวํ สนฺธาย กถิตนฺ'ติ เวทิตพฺพํ. อตีเต จิตฺตกฺขเณติ อตีตจิตฺตสฺส ภงฺคกฺขณสมงฺคีกาเล ตํสมงฺคีปุคฺคโล "ชีวิตฺถ"อิติ วตฺตุํ ลพฺภติ. น ชีวตีติ วตฺตมาเน ๒- "ชีวตี"ติปิ วตฺตุํ น ลพฺภติ. น ชีวิสฺสตีติ อนาคเต ๒- "ชีวิสฺสตี"ติปิ วตฺตุํ น ลพฺภติ. อนาคเต จิตฺตกฺขเณ ชีวิสฺสตีติ อนาคตจิตฺตสฺส อนุปฺปชฺชนกฺขณสมงฺคีกาเล "ชีวิสฺสตี"ติ วตฺตุํ ลพฺภติ. น ชีวตีติ "ชีวตี"ติ วตฺตุํ น ลพฺภติ. น ชีวิตฺถาติ อตีเต ๒- "ชีวิตฺถ "อิติปิ วตฺตุํ น ลพฺภติ. ปจฺจุปฺปนฺเน จิตฺตกฺขเณ ชีวตีติ ปจฺจุปฺปนฺนจิตฺตกฺขณสมงฺคีกาเล. ชีวตีติ "อิทานิ ชีวตี"ติ วตฺตุํ ลพฺภติ. น ชีวิตฺถาติ อตีเต ๒- "ชีวิตฺถ "อิติ วตฺตุํ น ลพฺภติ. น ชีวิสฺสตีติ อนาคเต ๒- "ชีวิสฺสตี"ติ วตฺตุํปิ น ลพฺภติ.
ชีวิตํ อตฺตภาโว จ สุขทุกฺขา จาติ อยํ คาถา ปญฺจโวการภวํ อมุญฺจิตฺวา ลพฺภมานาย ทุกฺขเวทนาย คหิตตฺตา ปญฺจโวการภวเมว สนฺธาย วุตฺตา. ๓- กถํ? ชีวิตนฺติ ชีวิตสีเสน สงฺขารกฺขนฺโธ. อตฺตภาโวติ รูปกฺขนฺโธ. "อุเปกฺขา ปน สนฺตตฺตา, สุขมิจฺเจว ภาสิตา"ติ ๔- วุตฺตตฺตา อุเปกฺขาเวทนํ อนฺโตกริตฺวา สุขทุกฺขา จาติ เวทนากฺขนฺโธ, จิตฺตํ อิติ วิญฺญาณกฺขนฺโธ วุตฺโต. อิเมสํ จตุนฺนํ ขนฺธานํ กถิตตฺตาเยว ขนฺธลกฺขเณน เอกลกฺขณภาเวน ลกฺขณาการวเสน สญฺญากฺขนฺโธปิ กถิโตติ เวทิตพฺโพ. เอวํ วุตฺเตสุ ปญฺจสุ ขนฺเธสุ อรูปธมฺมํ มุญฺจิตฺวา กมฺมสมุฏฺฐานาทิรูปสฺส อปฺปวตฺตนภาเวน เอกจิตฺตสมายุตฺตาติ อรูปปฺปธานภาโว กถิโต โหติ. กถํ? อสญฺญีสตฺเต ๕- รูปมฺปิ อิธูปจิตกมฺมพลํ อมุญฺจิตฺวาว ปวตฺตติ, นิโรธสมาปนฺนานํ รูปมฺปิ ปฐมสมาปตฺตพลํ ๖- อมุญฺจิตฺวาว ปวตฺตติ. เอวํ อตฺตโน อปฺปวตฺติฏฺฐาเนปิ รูปปฺปวตฺตึ อตฺตโน สนฺตกเมว กตฺวา ปวตฺตนสภาวสฺส
@เวทิตพฺพา ๔ อภิ.อ. ๒/๑๙๔ ๕ ฉ.ม. อสญฺญสตฺเต