เอวํ ฐิติปริตฺตตํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ สรสปริตฺตตํ ทสฺเสนฺโต "กถํ สรสปริตฺตตายา"ติอาทิมาห. ตตฺถ อสฺสาสูปนิพทฺธํ ชีวิตนฺติ อพฺภนฺตรปวิสนนาสิกวาต- ปฏิพทฺธํ ชีวิตินฺทฺริยํ. ปสฺสาโสติ พหินิกฺขมนนาสิกวาโต. อสฺสาสปสฺสาสาติ ตทุภยํ. มหาภูตูปนิพทฺธนฺติ จตุสมุฏฺฐานิกานํ ปฐวีอาปเตชวายานํ มหาภูตานํ ปฏิพทฺธํ ชีวิตํ. กวฬิงฺการาหารูปนิพทฺธนฺติ อสิตปีตาทิกวฬิงฺการาหาเรน อุปนิพทฺธํ. อุสฺมูปนิพทฺธนฺติ กมฺมชเตโชธาตูปนิพทฺธํ. วิญฺญาณูปนิพทฺธนฺติ ภวงฺควิญฺญาณูปนิพทฺธํ. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ "อายุ อุสฺมา จ วิญฺญาณํ, ยทา กายํ ชหนฺติมนฺ"ติ. ๕-

@๔ ขุ.ชา. ๒๗/๓๕๑/๑๒๔ ๕ สํ.ขนฺธ. ๑๗/๙๕/๑๑๓

อิทานิ เนสํ ทุพฺพลการณํ ทสฺเสนฺโต "มูลมฺปิ อิเมสํ ทุพฺพลนฺ"ติอาทิมาห. ตตฺถ มูลมฺปีติ ปติฏฺฐฏฺเฐน มูลภูตมฺปิ. อสฺสาสปสฺสาสานํ หิ กรชกาโย มูลํ. มหาภูตานํ ๑- อวิชฺชากมฺมตณฺหาหารา. อิเมสนฺติ วุตฺตปฺปการานํ อสฺสาสาทีนํ ชีวิตินฺทฺริยปฏิพทฺธการณวเสน ๒- วุตฺตานํ. เอเตสุ หิ เอเกกสฺมึ อสติ ชีวิตินฺทฺริยํ น ติฏฺฐติ. ทุพฺพลนฺติ อปฺปถามํ. ปุพฺพเหตูปีติ อตีตชาติยํ อิมสฺส วิปากวฏฺฏสฺส เหตุภูตา การณสงฺขาตา อวิชฺชาสงฺขารตณฺหุปาทานภวาปิ. อิเมสํ ทุพฺพลา เยปิ ปจฺจยา เตปิ ทุพฺพลาติ เย อารมฺมณาทิสาธารณปจฺจยา. ปภวิกาติ ๓- ปธานํ หุตฺวา อุปฺปาทิกา ตณฺหา. ๔- สหภูปีติ ๕- สหภวิกาปิ รูปารูปธมฺมา. สมฺปโยคาปีติ เอกโต ยุตฺตาปิ อรูปธมฺมา. สหชาปีติ สทฺธึ เอกจิตฺเต อุปฺปนฺนาปิ. ยาปิ ปโยชิกาติ จุติปฏิสนฺธิวเสน โยเชตุํ นิยุตฺตาติ ปโยชิกา, วฏฺฏมูลกา ตณฺหา. วุตฺตเญฺหตํ "ตณฺหาทุติโย ปุริโส"ติ. ๖- นิจฺจทุพฺพลาติ นิรนฺตเรน ทุพฺพลา. อนวฏฺฐิตาติ น อวฏฺฐิตา, โอนมิตฺวา ๗- น ฐิตา. ปริปาตยนฺติ อิเมติ อิเม อญฺญมญฺญํ ปาตยนฺติ ขิปนฺติ. ๘- อญฺญมญฺญสฺสาติ อญฺโญ อญฺญสฺส, เอโก เอกสฺสาติ อตฺโถ. หิอิติ การณตฺเถ นิปาโต. นตฺถิ ตายิตาติ ตายโน รกฺขโก นตฺถิ. น จาปิ ฐเปนฺติ อญฺญมญฺญนฺติ อญฺเญ อญฺญํ ฐเปตุํ น สกฺโกนฺติ. โยปิ นิพฺพตฺตโก โส น วิชฺชตีติ โยปิ อิเมสํ อุปฺปาทโก ธมฺโม, โส อิทานิ นตฺถิ.