หีนสฺส "เสยฺโยหมสฺมี"ติ มานาทโย ทาสาทีนํ อุปฺปชฺชนฺติ. ทาโส หิ "มาติโต วา ปิติโต วา โก มยา สทิโส อญฺโญ ทาโส นาม อตฺถิ, อญฺเญ ชีวิตุํ อสกฺโกนฺตา กุจฺฉิเหตุ ทาสา นาม ชาตา, อหมฺปน ปเวณิอาคตตฺตา เสยฺโย"ติ วา, "ปเวณิอาคตภาเวน อุภโตสุทฺธิกทาสตฺเตน อสุกทาเสน นาม สทฺธึ กึ มยฺหํ นานากรณนฺ"ติ วา, "กุจฺฉิวเสนาหํ ทาสพฺยํ อุปคโต, มาตาปิตุโกฏิยา ปน เม ทาสฏฺฐานํ นตฺถิ, กึ ทาโส นามาหนฺ"ติ วา เอเต มาเน กโรติ. ยถา จ ทาโส, เอวํ ปุกฺกุสจณฺฑาลาทโยปิ เอเต มาเน กโรนฺติเยว,

เอตฺถ จ เสยฺยสฺส "เสยฺโยหมสฺมี"ติ อุปฺปนฺนมาโนว ยาถาวมาโน, อิตเร เทฺว อยาถาวมานา. ตถา สทิสสฺส "สทิโสหมสฺมี"ติ, หีนสฺส "หีโนหมสฺมี"ติ อุปฺปนฺนมาโนว ยาถาวมาโน, อิตเร เทฺว อยาถาวมานา. ตตฺถ ยาถาวมานา อรหตฺตมคฺควชฺฌา, อยาถาวมานา โสตาปตฺติมคฺควชฺฌา.

เอตฺถ จ เสยฺยสฺส "เสยฺโยหมสฺมี"ติ มาโน อุตฺตมสฺส อุตฺตมฏฺเฐน "อหํ เสยฺโย"ติ เอวํ อุปฺปนฺนมาโน, เสยฺยสฺส "สทิโสหมสฺมี"ติ มาโน อุตฺตมสฺส สมฏฺเฐน "อหํ สทิโส"ติ เอวํ อุปฺปนฺนมาโน. เสยฺยสฺส "หีโนหมสฺมี"ติ มาโน อุตฺตมสฺส ลามกฏฺเฐน "อหํ หีโน"ติ เอวํ อุปฺปนฺนมาโน. เอวํ เสยฺยมาโน สทิสมาโน หีนมาโนติ อิเม ตโย มานา เสยฺยสฺส อุปฺปชฺชนฺติ. สทิสสฺสาปิ อหํ เสยฺโย, สทิโส, หีโนติ ตโย มานา อุปฺปชฺชนฺติ. หีนสฺสาปิ อหํ หีโน, สทิโส, เสยฺโยติ ตโย มานา อุปฺปชฺชนฺติ.

ทสวิธมานนิทฺเทเส อิเธกจฺโจ มานํ ชเนตีติ เอกจฺโจ ปุคฺคโล มานํ ชนยติ. ชาติยา วาติ ขตฺติยภาวาทิชาติสมฺปตฺติยา วา. โคตฺเตน วาติ โคตมโคตฺตาทินา อุกฺกฏฺฐโคตฺเตน วา. โกลปุตฺติเยน วาติ มหากุลภาเวน วา. วณฺณโปกฺขรตาย วาติ วณฺณสมฺปนฺนสรีรตาย วา. สรีรํ หิ "โปกฺขรนฺ"ติ วุจฺจติ, ตสฺส วณฺณสมฺปตฺติยา อภิรูปภาเวนาติ อตฺโถ. ธเนน วาติ ธนสมฺปนฺนภาเวน วา, มยฺหํ นิธานคตสฺส ธนสฺส ปมาณํ นตฺถีติ อตฺโถ. อชฺเฌเนน วาติ อชฺฌายนวเสน วา. กมฺมายตเนน วาติ "อวเสสา สตฺตา ฉินฺนปกฺขกากสทิสา, อหมฺปน มหิทฺธิโก มหานุภาโว"ติ วา, "อหํ ยํ ยํ กมฺมํ กโรมิ, ตํ ตํ อิชฺฌตี"ติ ๑- วา เอวมาทินยปฺปวตฺเตน กมฺมายตเนน วา. สิปฺปายตเนน วาติ "อวเสสา สตฺตา นิสิปฺปา, อหํ สิปฺปวา"ติ เอวมาทินยปฺปวตฺเตน สิปฺปายตเนน วา. วิชฺชาฏฺฐาเนน วาติ อิทํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว. สุเตน วาติ "อวเสสา สตฺตา อปฺปสฺสุตา, อหมฺปน พหุสฺสุโต"ติ เอวมาทิสุเตน วา. ปฏิภาเนน วาติ "อวเสสา สตฺตา อปฺปฏิภานา, มยฺหํ ปน ปฏิภานปฺปมาณํ นตฺถี"ติ เอวมาทิปฏิภาเนน วา. อญฺญตรญฺญตเรน วา วตฺถุนาติ อวุตฺเตน อญฺเญน วตฺถุนา วา. โย เอวรูโป มาโนติ มานกรณวเสน มาโน. มญฺญนา มญฺญิตตฺตนฺติ อาการภาวนิทฺเทโส. อุสฺสิตฏฺเฐน อุณฺณติ. ยสฺสุปฺปชฺชติ, ตํ ปุคฺคลํ อุณฺณาเมติ อุกฺขิปิตฺวา ฐเปตีติ อุณฺณโม. ๒- สมุสฺสิตฏฺเฐน ธโช.