สพฺเพปิ กามาวจรา ธมฺมาติ "เหฏฺฐโต อวีจินิรยํ ปริยนฺตํ กริตฺวา"ติอาทินา ๒- นเยน วุตฺเตสุ กามาวจรธมฺเมสุ ปริยาปนฺนา. ตตฺรายํ วจนตฺโถ:- อุทฺทานโต เทฺว กามา วตฺถุกาโม จ กิเลสกาโม จาติ. ตตฺถ กิเลสกาโม อตฺถโต ฉนฺทราโค. วตฺถุกาโม เตภูมกวฏฺฏํ. กิเลสกาโม เจตฺถ กาเมตีติ กาโม. อิตโร กามียตีติ. ยสฺมึ ปน ปเทเส ทุวิโธเปโส กาโม ปวตฺติวเสน อวจรติ, โส จ จตุนฺนํ อปายานํ มนุสฺสานํ ฉนฺนญฺจ เทวโลกานํ วเสน เอกาทสวิโธ ปเทโส กาโม เอตฺถ อวจรตีติ กามาวจโร. ตตฺถ ปริยาปนฺนธมฺเม สนฺธาย "สพฺเพปิ กามาวจรา ธมฺมา"ติ วุตฺตํ. อตฺตโน สภาวํ ธาเรนฺตีติ ธมฺมา. รูปาวจรา ธมฺมาติ "เหฏฺฐโต พฺรหฺมโลกํ ปริยนฺตํ กริตฺวา อุปริโต อกนิฏฺเฐ เทเว อนฺโตกริตฺวา"ติอาทินา ๓- นเยน วุตฺตานํ รูปาวจรธมฺมานํ วเสน สพฺเพปิ ธมฺมา รูปาวจรา. อรูปาวจรา ธมฺมาติ "เหฏฺฐโต อากาสานญฺจายตนุปเค เทเว ปริยนฺตํ กริตฺวา อุปริโต เนวสญฺญานาสญฺญายตนุปเค เทเว อนฺโตกริตฺวา"ติอาทินา ๔- นเยน วุตฺตา สพฺเพปิ อรูปาวจรา ธมฺมา. ตตฺถ รูเป อวจรนฺตีติ รูปาวจรา. อรูเป อวจรนฺตีติ อรูปาวจรา. ตณฺหาวตฺถุกาติ ปติฏฺฐฏฺเฐน จ การณฏฺเฐน จ ตณฺหาย วตฺถุภูตา. ตณฺหารมฺมณาติ เต อาลมฺพิตฺวาว ๕-

@๔ อภิ.สงฺ. ๓๔/๑๒๙๑/๒๙๔ ตณฺหาปวตฺติวเสน ตณฺหาย อารมฺมณภูตา. กามนียฏฺเฐนาติ ปจฺจาสึสิตพฺพฏฺเฐน. รชนียฏฺเฐนาติ รญฺเชตุํ ยุตฺตฏฺเฐน. มทนียฏฺเฐนาติ กุลมทาทิมทํ อุปฺปาทนียฏฺเฐน.

ตตฺถ "กตเม วตฺถุกามา มนาปิกา รูปา"ติอาทึ กตฺวา "ยํ กิญฺจิ รชนียํ วตฺถุนฺ"ติ ปริโยสานํ สวิญฺญาณกอวิญฺญาณกวเสน วุตฺตํ. อวเสสํ เอกจตุกฺกาธิกฉตฺติกนฺติ เวทิตพฺพํ.