น ชเนนฺตีติ น อุปฺปาเทนฺติ. น สญฺชเนนฺตีติ น นิพฺพตฺเตนฺติ. นาภินิพฺพตฺเตนฺตีติ อุปสคฺควเสน ปทํ วฑฺฒิตํ. น สญฺชเนนฺตีติ อุปฺปาทกฺขณํ. น นิพฺพตฺเตนฺติ นาภินิพฺพตฺเตนฺตีติ ปวตฺติกฺขณํ สนฺธาย วุตฺตํ.
[๓๐] ๑- จตุนฺนํ กิเลสสีมานํ อตีตตฺตา สีมาตีโต, ๑- พาหิตปาปตฺตา จ พฺราหฺมโณ, อิตฺถมฺภูตสฺส จ ตสฺส นตฺถิ, ปรจิตฺตปุพฺเพนิวาสญาเณหิ ญตฺวา วา มํสทิพฺพจกฺขูหิ ทิสฺวา วา กิญฺจิ สมุคฺคหีตํ, อภินิวิฏฺฐนฺติ วุตฺตํ โหติ. โส จ กามราคาภาวโต น ราคราคี รูปารูปราคาภาวโต น วิราครตฺโต, ยโต เอวํวิธสฺส ตสฺส "อิทํ ปรมนฺ"ติ กิญฺจิ อิธ อุคฺคหิตํ นตฺถีติ อรหตฺตนิกูเฏน เทสนํ นิฏฺฐาเปสิ.
จตสฺโส สีมาโยติ จตฺตาโร ปริจฺเฉทา. ทิฏฺฐานุสโยติ ทิฏฺฐิ จ สา อปฺปหีนฏฺเฐน อนุสโย จาติ ทิฏฺฐานุสโย. วิจิกิจฺฉานุสยาทีสุปิ เอเสว นโย. เกนฏฺเฐน อนุสโย ๒-? อนุสยนฏฺเฐน. โก เอส อนุสยนฏฺโฐ นามาติ? อปฺปหีนฏฺโฐ. เอเต หิ อปฺปหีนฏฺเฐน ตสฺส ตสฺส สนฺตาเน อนุเสนฺติ นาม, ตสฺมา "อนุสยา"ติ วุจฺจนฺติ. อนุเสนฺตีติ อนุรูปํ การณํ ลภิตฺวา อุปฺปชฺชนฺตีติ อตฺโถ. อถาปิ สิยา:- อนุสยนฏฺโฐ นาม อปฺปหีนากาโร, อปฺปหีนากาโร จ "อุปฺปชฺชตี"ติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ, ตสฺมา น อนุสยา อุปฺปชฺชนฺตีติ. ตตฺริทํ ปฏิวจนํ:- อปฺปหีนากาโร อนุสโย, อนุสโยติ ปน อปฺปหีนฏฺเฐน ถามคตกิเลสา วุจฺจนฺติ. โย ๓- จิตฺตสมฺปยุตฺโต สารมฺมโณ สปฺปจฺจยฏฺเฐน สเหตุโก เอกนฺตากุสโล อตีโตปิ โหติ อนาคโตปิ ปจฺจุปฺปนฺโนปิ, ตสฺมา "อุปฺปชฺชตี"ติ วตฺตุํ ยุชฺชติ.
ตตฺริทํ ปมาณํ:- ปฏิสมฺภิทายํ ตาว อภิสมยกถาย ๔- "ปจฺจุปฺปนฺเน กิเลเส ปชหตี"ติ ปุจฺฉิตฺวา อนุสยานํ ปจฺจุปฺปนฺนภาวสฺส อตฺถิตาย "ถามคโต อนุสยํ