@นิมฺมิตพุทฺเธน ๔ ขุ.สุ. ๒๕/๓๖๒/๔๐๒ ๕ ฉ.ม. ยํ ๖ องฺ.จตุกฺก. ๒๑/๒๔/๒๙๗

@๗ อภิ.ปุ. ๓๖/๑๒/๑๒๐ ฉ โกฏฺฐาเส อกาสิ. อถ เนสํ สปฺปายธมฺมเทสนํ อุปธาเรนฺโต "ราคจริตานํ เทวานํ สมฺมาปริพฺพาชนียสุตฺตํ ๑- กเถสฺสามิ, โทสจริตานํ กลหวิวาทสุตฺตํ, ๒- โมหจริตานํ มหาวิยูหสุตฺตํ, ๓- วิตกฺกจริตานํ จูฬวิยูหสุตฺตํ, ๔- สทฺธาจริตานํ ตุวฏกสุตฺตํ, ๕- พุทฺธิจริตานํ ปุราเภทสุตฺตํ ๖- กเถสฺสามี"ติ เทสนํ ววตฺถเปตฺวา ปุน ตํ ปริสํ มนสากาสิ "อตฺตชฺฌาสเยน นุ โข ชาเนยฺย, ปรชฺฌาสเยน, อตฺถุปฺปตฺติเกน, ปุจฺฉาวเสนา"ติ. ตโต "ปุจฺฉาวเสน ชาเนยฺยา"ติ ญตฺวา "อตฺถิ นุ โข โกจิ เทวตานํ อชฺฌาสยํ คเหตฺวา จริยวเสน ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ สมตฺโถ"ติ "เตสุ ปญฺจสเตสุ ภิกฺขูสุ เอโกปิ น สกฺโกตี"ติ อทฺทส. ตโต อสีติมหาสาวเก, เทฺว อคฺคสาวเก จ สมนฺนาหริตฺวา "เตปิ น สกฺโกนฺตี"ติ ทิสฺวา จินฺเตสิ "สเจ ปจฺเจกพุทฺโธ ภเวยฺย, สกฺกุเณยฺย นุ โข"ติ. "โสปิ น สกฺกุเณยฺยา"ติ ญตฺวา "สกฺกสุยามาทีสุ โกจิ สกฺกุเณยฺยา"ติ สมนฺนาหริ. สเจ หิ เตสุ โกจิ สกฺกุเณยฺย, ตํ ปุจฺฉาเปตฺวา อตฺตนา วิสฺสชฺเชยฺย. น ปน เตสุปิ โกจิ สกฺโกติ. อถสฺส เอตทโหสิ "มาทิโส พุทฺโธเยว สกฺกุเณยฺย, อตฺถิ ปน กตฺถจิ อญฺโญ พุทฺโธ"ติ อนนฺตาสุ โลกธาตูสุ อนนฺตํ ญาณํ ปตฺถริตฺวา โลกํ โอโลเกนฺโต น อญฺญํ พุทฺธํ อทฺทส. อนจฺฉริยญฺเจตํ, อิทานิ อตฺตนา สมํ น ปสฺเสยฺย, โย ชาตทิวเสปิ พฺรหฺมชาลวณฺณนายํ ๗- วุตฺตนเยน อตฺตนา สมํ อปสฺสนฺโต "อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺสา"ติ ๘- อปฺปฏิวตฺติยมฺปิ สีหนาทํ นทิ. เอวํ อญฺญํ อตฺตนา สมํ อปสฺสิตฺวา จินฺเตสิ "สเจ อหํ ปุจฺฉิตฺวา อหเมว วิสฺสชฺเชยฺยํ, เอวํ ตา เทวตา น สกฺขิสฺสนฺติ ปฏิวิชฺฌิตุํ. อญฺญสฺมึ ปน พุทฺเธเยว ปุจฺฉนฺเต มยิ จ วิสฺสชฺชนฺเต อจฺเฉรกํ ภวิสฺสติ, สกฺขิสฺสนฺติ จ เทวตา ปฏิวิชฺฌิตุํ, ตสฺมา นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปสฺสามี"ติ อภิญฺญาปาทกํ ฌานํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาย "ปตฺตจีวรคฺคหณํ อาโลกิตวิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตปสาริตญฺจ มม สทิสํเยว โหตู"ติ กามาวจรจิตฺเตหิ ปริกมฺมํ กตฺวา "ปาจีนยุคนฺธรปริกฺเขปโต อุลฺลงฺฆยมานํ จนฺทมณฺฑลํ ภินฺทิตฺวา นิกฺขมนฺโต วิย อาคจฺฉตู"ติ รูปาวจรจิตฺเตน อธิฏฺฐาสิ.