นีโล จ วณฺโณติ อุมาปุปฺผวณฺโณ. ปีตโก จ วณฺโณติ กณิการปุปฺผวณฺโณ. โลหิตโก จ วณฺโณติ อินฺทโคปกวณฺโณ. กโณฺห จ วณฺโณติ อญฺชนวณฺโณ. โอทาโต จ วณฺโณติ โอสธิตารกวณฺโณ. ยตฺถ จ อกฺขิโลมานิ ปติฏฺฐิตานีติ ยสฺมึ ฐาเน อกฺขิโลมานิ ปติฏฺฐหิตฺวา อุฏฺฐิตานิ. ตํ นีลํ โหติ สุนีลนฺติ เอตฺถ นีลนฺติ สพฺพสงฺคาหกวเสน วุตฺตํ. สุนีลนฺติ อนฺตรวิรหิตํ สุฏฺฐุ นีลํ. ปาสาทิกนฺติ ปสาทชนกํ. ทสฺสเนยฺยนฺติ ทสฺสนียํ. อุมาปุปฺผสมานนฺติ ทกสีตลปุปฺผสทิสํ. ตสฺส ปรโตติ ตสฺส สมนฺตา พาหิรปสฺเส. ปีตกนฺติ สพฺพสงฺคาหกํ. สุปีตกนฺติ อนฺตรวิรหิตํ สุฏฺฐุ ปีตกํ. อุภยโต จ อกฺขิกูฏานีติ เทฺว จ อกฺขิโกฏิโย. โลหิตกานีติ สพฺพสงฺคาหกวเสน วุตฺตํ. สุโลหิตกานีติ อปญฺญายมานวิวรานิ สุฏฺฐุ โลหิตกานิ. มชฺเฌ กณฺหนฺติ อกฺขีนํ มชฺฌิมฏฺฐานํ อญฺชนสทิสํ กณฺหํ. สุกณฺหนฺติ อนฺตรวิรหิตํ สุฏฺฐุ กณฺหํ. อลูขนฺติ สสฺสิริกํ. ๑- สินิทฺธนฺติ ปณีตํ. อฬาริฏฺฐกสมานนฺติ ๒- อปนีตตจอฬาริฏฺฐกผลสทิสํ. "อทฺทาริฏฺฐกสมานนฺ"ติปิ ปาฬิ. ตสฺสา ตินฺตกากสทิสนฺติ อตฺโถ. โอทาตนฺติ สพฺพสงฺคาหกวเสน วุตฺตํ. สุโอทาตนฺติ อนฺตรวิรหิตํ รชตมณฺฑลสทิสํ สุฏฺฐุ โอทาตํ. เสตํ ปณฺฑรนฺติ ทฺวีหิปิ อติโอทาตตํ ทสฺเสติ. ปากติเกน มํสจกฺขุนาติ ปกติมํสจกฺขุนา. อตฺตภาวปริยาปนฺเนนาติ อตฺตภาวสนฺนิสฺสิเตน. ปุริมสุจริตกมฺมาภินิพฺพตฺเตนาติ ปุริเมสุ ตตฺถ ตตฺถุปฺปนฺเนสุ อตฺตภาเวสุ กายสุจริตาทิกมฺมุนา อุปฺปาทิเตน. สมนฺตา โยชนํ ปสฺสตีติ สมนฺตโต จตุคาวุตปฺปมาเณ โยชเน ติโรกุฑฺฑาทิคตํ รูปํ อาวรณวิรหิตํ ปกติมํสจกฺขุนา ทกฺขติ.

ทิวา เจว รตฺติญฺจาติ ทิวสภาเค จ รตฺติภาเค จ. จตุรงฺคสมนฺนาคโตติ

@ภทฺทาริฏฺฐกสมานนฺติ จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปริปุณฺณอนฺธกาโร อาโลกวิรหิโต. สูริโย จ ๑- อตฺถงฺคมิโตติ สูรภาวํ ชนยนฺโต อุฏฺฐิโต สูริโย วิคโต. กาฬปกฺโข จ อุโปสโถติ กาฬปกฺเข จาตุทฺทสีอุโปสถทิวโส จ. ติพฺโพ จ วนสณฺโฑติ คหโน จ รุกฺขราสิ. มหา จ กาฬเมโฆ ๒- อพฺภุฏฺฐิโตติ มหนฺโต กาฬเมโฆ อพฺภปฏโล จ อุฏฺฐิโต โหติ. กุฑฺโฑ ๓- วาติ อิฏฺฐกาจโย วา. กวาฏํ วาติ ทฺวารวาตปานาทิกวาฏํ วา. ปากาโร วาติ มตฺติกาทิปากาโร วา. ปพฺพโต วาติ ปํสุปพฺพตาทิปพฺพโต วา. คจฺฉํ วาติ ตรุณคจฺฉาทิคจฺฉํ วา. ลตา วาติ กรวินฺทาทิลตา วา. ๔- อาวรณํ รูปานํ ทสฺสนายาติ รูปารมฺมณานํ ทสฺสนตฺถาย ปฏิเสธํ นตฺถิ. ๕- เอกญฺเจ ติลผลํ นิมิตฺตํ กตฺวาติ สเจ เอกํ ติลพีชํ สญฺญาณํ กตฺวา. ติลวาเห ปกฺขิเปยฺยาติ เทฺว สกเฏ ติลราสิมฺหิ ขิเปยฺย. เกจิ ปน "วาโห นาม กุมฺภาติเรกเทฺวสกฏนฺ"ติ วทนฺติ. ตญฺเญว ติลผลํ อุทฺธเรยฺยาติ ตํนิมิตฺตกตํ ติลพีชํเยว อุทฺธริตฺวา คเณฺหยฺย.