น เวฬุทาเนนาติอาทีสุปิ น เวฬุทาเนนาติ น ปจฺจยเหตุเกน เวฬุทาเนนาติอาทิ สพฺพํ น ทารุทาเนนาติ เอตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. เวฬุ ปน ปมาณโต เตลนาฬิปฺปมาโณ ครุภณฺฑํ, น ตโต เหฏฺฐา. มนุสฺสา วิหารํ คนฺตฺวา เวฬุํ

วินยฏฺฐกถายํ ปน "ทฑฺฒเคหา มนุสฺสา คณฺหิตฺวา คจฺฉนฺตา น วาเรตพฺพา"ติ วุตฺตํ. สเจ สํฆสฺส เวฬุคุมฺเพ เวฬุทูสิกา อุปฺปชฺชติ, ตํ อโกฏฺฏาเปนฺตานํ เวฬุ นสฺสติ. "กึ กาตพฺพนฺ"ติ ภิกฺขาจาเร มนุสฺสานํ อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ โกฏฺเฏตุํ น อิจฺฉนฺติ, "สมฺภาคํ ลภิสฺสถา"ติ วตฺตพฺพา. น อิจฺฉนฺติเยว, "เทฺว โกฏฺฐาเส ลภิสฺสถา"ติ วตฺตพฺพา. เอวมฺปิ อนิจฺฉนฺเตสุ นฏฺเฐน อตฺโถ นตฺถิ, "ตุมฺหากํ ขเณ สติ ทณฺฑกมฺมํ กริสฺสถ, โกฏฺเฏตฺวา คณฺหถา"ติ วตฺตพฺพา, เวฬุทานํ นาม น โหติ. เวฬุคุมฺเพ อคฺคิมฺหิ อุฏฺฐิเตปิ อุทเกน วุยฺหมานเวฬูสุปิ เอเสว นโย.

ปตฺตทาเน ครุภณฺฑตาย อยํ วินิจฺฉโย:- ปตฺตมฺปิ หิ ยตฺถ วิกฺกายติ, คนฺธการาทโย ๑- คนฺธปลิเวฐนาทีนํ อตฺถาย คณฺหนฺติ, ตาทิเส ทุลฺลภฏฺฐาเนเยว ครุภณฺฑํ โหติ. เอส ตาว กึสุกปตฺตกณฺณปิฬนฺธนตาลปตฺตาทีสุ วินิจฺฉโย. ตาลปณฺณมฺปิ อิมสฺมึเยว ฐาเน กเถตพฺพํ:- ตาลปณฺณมฺปิ หิ สยํ ชาเต ตาลวเน สํเฆน ปริจฺฉินฺนฏฺฐาเนเยว ครุภณฺฑํ, น ตโต ปรํ, โรปิมตาเลสุ สพฺพมฺปิ ครุภณฺฑํ, ตสฺส ปมาณํ เหฏฺฐิมโกฏิยา อฏฺฐงฺคุลปฺปมาโณปิ ริตฺตโปตฺถโก. ติณมฺปิ เอตฺเถว ปกฺขิปิตฺวา กเถตพฺพํ. ยตฺถ ปน ติณํ นตฺถิ, ตตฺถ ตาลนาฬิเกรปณฺณาทีหิปิ ฉาเทนฺติ. ตสฺมา ตานิปิ ติเณเนว สงฺคหิตานิ. อิติ มุญฺชปลาลาทีสุ ยํ กิญฺจิ มุฏฺฐิปฺปมาณํ ติณํ. นาฬิเกรปณฺณาทีสุ จ เอกปณฺณมฺปิ สํฆสฺส ทินฺนํ วา ตตฺถ ชาตํ วา พหิอาราเม สํฆสฺส ติณวตฺถุมฺหิ ชาตติณํ วา รกฺขิตโคปิตํ วา ครุภณฺฑํ