Yathā vā "cakkhunā rūpaṃ disvā"tiādīsu cakkhuviññāṇādīni cakkhuādināmena vuttāni, evamidhāpi tāni cakkhuādināmena ca vuttānīti veditabbāni. Tasmā "evaṃ cakkhu daṭṭhabban"tiādīsu evaṃ cakkhuviññāṇaṃ daṭṭhabbanti iminā nayena attho veditabbo. Evaṃ sante cittārammaṇasaṅghaṭṭanato imasmimpi sutte kiccaṭṭheneva rasena "saṅghaṭṭanaraso"ti siddho hoti. Tikasannipātasaṅkhātassa pana attano kāraṇassa vasena paveditattā sannipātapaccupaṭṭhāno. Ayaṃ hi tattha tattha "tiṇṇaṃ saṅgati phasso"ti evaṃ kāraṇayogavasena paveditoti. Imassa ca suttapadassa tiṇṇaṃ saṅgatiyā phassoti ayamattho, na saṅgatimattameva phasso.

Evaṃ paveditattā pana tenevākārena paccupaṭṭhātīti "sannipātapaccupaṭṭhāno"ti vutto. Phalaṭṭhena pana paccupaṭṭhānenapi vedanāpaccupaṭṭhāno nāma hoti. Vedanaṃ hesa paccupaṭṭhāpeti, uppādetīti attho. Uppādayamāno ca yathā bahiddhā uṇhapaccayopi samāno lākhāsaṅkhātadhātunissitausmā attano nissaye mudubhāvakārī hoti, na attano paccayabhūtepi bahiddhā vītacchitaṅgārasaṅkhāte uṇhabhāve. Evaṃ vatthārammaṇasaṅkhātaaññapaccayopi samāno cittanissitattā attano nissayabhūtaṃ cittaṃ eva esa vedanuppādako hoti, na attano paccayabhūtepi vatthumhi ārammaṇevāti veditabbo. Tajjena samannāhārena pana indriyena ca parikkhate visaye anantarāyena uppajjanato esa "āpāthagatavisayapadaṭṭhāno"ti vuccati.

@4 cha.Ma. kāraṇasseva vasena 5 cha.Ma. paccupaṭṭhānenesa 6 cha.Ma. uṇhapaccayāpi samānā

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๒๘๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. คุหัฏฐกสุตตนิทเทส”