@3 cha.Ma. sova 4 cha.Ma. vedagunti, khu.su. 25/534/438 Katattā "saṅkhatā"ti visesetvā vuttā. "kammanibbattā tebhūmakā rūpārūpadhammā abhisaṅkhatasaṅkhārā"ti aṭṭhakathāsu vuttā. Tepi "aniccā vata saṅkhārā"tiādīsu saṅkhatasaṅkhāresu saṅgahaṃ gacchanti. "avijjāgato ayaṃ bhikkhave purisapuggalo puññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharotī"tiādīsu avijjāpaccayā saṅkhārāva āgatā. Tebhūmakakusalākusalacetanā abhisaṅkharaṇakasaṅkhārā nāma. "yāvatikā abhisaṅkhārassa gati, tāvatikaṃ gantvā akkhāhataṃ maññe aṭṭhāsī"tiādīsu āgataṃ kāyikacetasikavīriyaṃ payogābhisaṅkhāro nāma. "saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa kho āvuso visākha bhikkhuno paṭhamaṃ nirujjhati vacīsaṅkhāro, tato kāyasaṅkhāro, tato cittasaṅkhāro"tiādīsu āgatā vitakkavicāRā. Vācaṃ saṅkharontīti vacīsaṅkhārā, assāsapassāsā kāyena saṅkharīyantīti kāyasaṅkhārā, saññā ca vedanā ca cittena saṅkharīyantīti cittasaṅkhāRā. Idha pana saṅkhatasaṅkhārā adhippetā. Aniccā hutvā abhāvaṭṭhena. Dukkhā paṭipīḷanaṭṭhena. Sabbe dhammāti nibbānampi antokaritvā vuttā. Anattā avasavattanaṭṭhena. Avijjāpaccayā saṅkhārāta ettha yampaṭicca phalameti, so paccayo. Paṭiccāti na vinā, appaṭikkhitvāti attho. Etīti uppajjati ceva pavattati cāti attho. Api ca upakāraṭṭho paccayaṭṭho, avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo, tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti abhinibbattanti, evaṃ sambhavantisaddassa sesapadehipi yojanā kātabbā.

Tattha katamā avijjā? dukkhe aññāṇaṃ dukkhasamudaye aññāṇaṃ dukkhanirodhe Aññāṇaṃ dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ pubbante aññāṇaṃ aparante aññāṇaṃ pubbantāparante aññāṇaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Katame saṅkhārā? puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro aneñjābhisaṅkhāro, kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāro, aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā, pañca