Pāde pādanti dakkhiṇapāde vāmapādaṃ. Accādhāyāti atiādhāya īsakaṃ atikkamma ṭhapetvā. Gopphakena hi gopphake, jāṇunā vā jāṇumhi saṅghaṭṭiyamāne abhiṇhaṃ vedanā uppajjati, cittaṃ ekaggaṃ na hoti, seyyā aphāsu hoti. Yathā pana na saṅghaṭṭeti, evaṃ atikkamma ṭhapite vedanā nuppajjati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, seyyā phāsu hoti. Tena vuttaṃ "pāde pādaṃ accādhāyā"ti. Sato sampajānoti satiyā ceva sampajānapaññāya ca samannāgato hutvā. Iminā supariggahitasatisampajaññaṃ kathitaṃ. Uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvāti "asukavelāya nāma uṭṭhahissāmī"ti evaṃ uṭṭhānavelāparicchedakaṃ uṭṭhānasaññaṃ citte ṭhapetvā. Evaṃ katvā nipanno hi yathāparicchinnakāleyeva uṭṭhāti.

Vīriyindriyaniddese cetasikoti idaṃ vīriyassa niyamato cetasikabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ, idaṃ hi vīriyaṃ "yadapi bhikkhave kāyikaṃ vīriyaṃ, tadapi vīriyasambojjhaṅgo, yadapi cetasikaṃ vīriyaṃ, tadapi vīriyasambojjhaṅgoti. Itihidaṃ uddesaṃ gacchatī"ti evamādīsu suttesu caṅkamādīni karontassa uppajjanatāya kāyikanti vuccamānampi kāyaviññāṇaṃ viya kāyikaṃ nāma natthi, cetasikameva panetanti dīpetuṃ "cetasiko"ti vuttaṃ. Vīriyārambhoti vīriyasaṅkhāto ārambho. Ayaṃ hi ārambhasaddo kamme āpattiyaṃ kiriyāya vīriye hiṃsāyaṃ vikopaneti anekesu atthesu āgato.

"yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ ārambhapaccayā

ārambhānaṃ nirodhena natthi dukkhassa sambhavo"ti

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๖๕๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๔. ตุวฏกสุตตนิทเทส”