ปตฺโต ยโต ตโต ตสฺส อปุพฺพปทวณฺณนํ ฯ

กาตุํ ปาราชิเก ตาว โหติ สํวณฺณนา อยํ ฯ

{๖๕๖} เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ฯเปฯ สาฬฺโห มิคารนตฺตาติ สาฬฺโหติ ตสฺส นามํ มิคารมาตาย ปน นตฺตา โหติ ฯ เตน วุตฺตํ มิคารนตฺตาติ ฯ นวกมฺมิกนฺติ นวกมฺมํ อธิฏฺฐายิกํ ฯ ปณฺฑิตาติ ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคตา ฯ พฺยตฺตาติ เวยฺยตฺติเยน สมนฺนาคตา ฯ เมธาวินีติ ปาลิคฺคหเณ สติปุพฺพงฺคมาย ปญฺญาย อตฺถคฺคหเณ ปญฺญาปุพฺพงฺคมาย สติยา สมนฺนาคตา ฯ ทกฺขาติ เฉกา อวิรชฺฌิตฺวา สีฆกตฺตพฺพการินีติ อตฺโถ ฯ อนลสาติ อาลสฺยวิรหิตา ฯ ตตฺรูปายายาติ เตสุ กมฺเมสุ อุปายภูตาย ฯ วีมํสายาติ กตฺตพฺพกมฺมูปปริกฺขาย ฯ สมนฺนาคตาติ สมฺปยุตฺตา ฯ อลํ กาตุนฺติ สมตฺถา ตํ ตํ กมฺมํ กาตุํ ฯ อลํ สํวิธาตุนฺติ เอวญฺจ อิทํ เอวญฺจ อิทํ โหตูติ เอวํ สํวิทหิตุํปิ สมตฺถา ฯ กตากตํ ชานิตุนฺติ กตญฺจ กตญฺจ ชานิตุํ ฯ เตติ เต อุโภ สา จ สุนฺทรีนนฺทา โส จ สาฬฺโหติ อตฺโถ ฯ ภตฺตคฺเคติ ปริเวสนฏฺฐาเน ฯ นิกฺกุฑฺเฑติ โกณสทิสํ กตฺวา ทสฺสิเต คมฺภีเร ฯ วิสฺสโร เม ภวิสฺสตีติ วิรูโป เม สโร ภวิสฺสติ วิปฺปการสทฺโท ภวิสฺสตีติ อตฺโถ ฯ ปฏิมาเนนฺตีติ อเปกฺขมานา ฯ กฺยาหนฺติ กึ อหํ ฯ ชราทุพฺพลาติ ชราย ทุพฺพลา ฯ จรณคิลานาติ ปาทโรเคน สมนฺนาคตา ฯ {๖๕๗-๖๕๘} อวสฺสุตาติ กายสํสคฺคราเคน อวสฺสุตา ตินฺตา กิลินฺนาติ อตฺโถ ฯ ปทภาชเน ปนสฺส ตเมว ราคํ คเหตฺวา สารตฺตาติอาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ สารตฺตาติ วตฺถํ วิย รงฺคชาเตน กายสํสคฺคราเคน สุฏฺฐุ รตฺตา ฯ อเปกฺขวตีติ ตสฺเสว ราคสฺส วเสน ตสฺมึ ปุริเส ปวตฺตาย อเปกฺขาย สมนฺนาคตา ฯ ปฏิพทฺธจิตฺตาติ เตน ราเคน ตสฺมึ ปุริเส พนฺธิตฺวา ฐปิตจิตฺตา วิย ฯ เอส นโย ทุติยปทวิภงฺเคปิ ฯ ปุริสปุคฺคลสฺสาติ ปุริสสงฺขาตสฺส ปุคฺคลสฺส ฯ อธกฺขกนฺติ อกฺขกานํ อโธ ฯ อุพฺภชานุมณฺฑลนฺติ ชานุมณฺฑลานํ อุปริ ฯ ปทภาชเน ปน ปทปฏิปาฏิยาเอว เหฏฺฐกฺขกํ อุปริชานุมณฺฑลนฺติ วุตฺตํ ฯ เอตฺถ จ อุพฺภกุปฺปรํปิ อุพฺภชานุมณฺฑเลเนว สงฺคหิตํ ฯ เสสํ มหาวิภงฺเค วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ ปุริมาโย อุปาทายาติ สาธารณปาราชิเกหิ ปาราชิกาโย จตสฺโส อุปาทายาติ อตฺโถ ฯ อุพฺภชานุมณฺฑลิกาติ อิทํ ปน อิมิสฺสา ปาราชิกาย นามมตฺตํ ตสฺมา ปทภาชเน น วิจาริตํ ฯ {๖๕๙} เอวํ อุทฺทิฏฺฐสิกฺขาปทํ ปทานุกฺกเมน วิภชิตฺวา อิทานิ อวสฺสุตาทิเภเทน อาปตฺติเภทํ ทสฺเสตุํ อุภโต อวสฺสุเตติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อุภโต อวสฺสุเตติ อุภโต อวสฺสเว ฯ ภิกฺขุนิยา เจว ปุริสสฺส จ กายสํสคฺคราเคน อวสฺสุตภาเว สตีติ อตฺโถ ฯ กาเยน กายํ อามสตีติ ภิกฺขุนี ยถาปริจฺฉินฺเนน กาเยน ปุริสสฺส ยงฺกิญฺจิ กายํ ปุริโส วา เยน เกนจิ กาเยน ภิกฺขุนิยา ยถาปริจฺฉินฺนํ กายํ อามสติ อุภยถาปิ ภิกฺขุนิยา ปาราชิกํ ฯ กาเยน กายปฏิพทฺธนฺติ วุตฺตปฺปกาเรเนว อตฺตโน กาเยน ปุริสสฺส กายปฏิพทฺธํ ฯ อามสตีติ เอตฺถ สยํ วา อามสตุ ตสฺส วา อามสนํ สาทิยตุ ถุลฺลจฺจยเมว ฯ กายปฏิพทฺเธน กายนฺติ อตฺตโน วุตฺตปฺปการกายปฏิพทฺเธน ปุริสสฺส กายํ ฯ อามสตีติ อิธาปิ สยํ วา อามสตุ ตสฺส วา อามสนํ สาทิยตุ ถุลฺลจฺจยเมว ฯ อวเสสปเทสุปิ อิมินาว นเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ สเจ ปน ภิกฺขุ เจว ภิกฺขุนี จ โหติ ตตฺร สเจ ภิกฺขุนี อามสติ ภิกฺขุ นิจฺจโล หุตฺวา จิตฺเตน สาทิยติ ภิกฺขุ อาปตฺติยา น กาเรตพฺโพ ฯ สเจ ภิกฺขุ อามสติ ภิกฺขุนี นิจฺจลา หุตฺวา จิตฺเตเนว อธิวาเสติ กายงฺคํ อโจปยมานาปิ ปาราชิกกฺเขตฺเต ปาราชิเกน ถุลฺลจฺจยกฺเขตฺเต ถุลฺลจฺจเยน ทุกฺกฏกฺเขตฺเต ทุกฺกเฏน กาเรตพฺพา ฯ กสฺมา ฯ กายสํสคฺคํ สาทิเยยฺยาติ วุตฺตตฺตา ฯ อยํ อฏฺฐกถาสุ วินิจฺฉโย ฯ เอวํ ปน สติ กิริยาสมุฏฺฐานตา น ทิสฺสติ ตสฺมา ตพฺพหุลนเยน สา วุตฺตาติ เวทิตพฺพา ฯ